2026 жылы бухгалтер 1С 8.3 жүйесіндегі шотты операцияның экономикалық мазмұнына, ұйымның есеп саясатына және жұмыс ақпараттық базасының баптауларына қарай таңдайды. Кез келген операцияға арналған бірыңғай шот жоқ: құжатты өткізер алдында есепке алу шотын және ол үшін көзделген талдаманы — контрагентті, шартты, номенклатураны, шығындар бабын, бөлімшені және есептің басқа да бөліктерін тексеру қажет.
1С 8.3 жүйесінде қандай шоттар бар
1С пайдаланушылары «шот» сөзін әртүрлі объектілер деп түсінуі мүмкін. Көбінесе әңгіме шоттар жоспарындағы бухгалтерлік есеп шоты туралы болады. Ол бағдарламаның активті, міндеттемені, кірісті, шығысты немесе контрагентпен есеп айырысуды қай жерде көрсететінін айқындайды.
Сондай-ақ жұмыста мыналар кездеседі:
ұйымның банктік шоттары;
сатып алушыға берілетін немесе жеткізушіден алынатын төлем шоттары;
шот-фактуралар;
дербес және есеп айырысу шоттары;
номенклатураны, ақшалай қаражатты, берешекті, кірістер мен шығыстарды есепке алу шоттары.
Бұл ұғымдарды шатастыруға болмайды. Мысалы, төлем шоты есеп айырысу құжаты болып табылады, ал бухгалтерлік есеп шоты операцияны есепте көрсету кезінде пайдаланылады. Шот-фактура операцияны ресімдеуге жатады, алайда бастапқы құжаттар мен есептік деректерді дұрыс баптауды алмастырмайды.
Шоттардың құрамы мен қолжетімді талдама конфигурацияға, оның релизіне және ақпараттық базаның параметрлеріне байланысты. «Қазақстанға арналған бухгалтерия» үшін 2026 жылы 3.0.74.x релиздер желісі өзекті. Сондықтан басқа нұсқаулықтағы шот нөмірін тексермей көшіру қауіпті: нақты базада басқа баптаулар, толтыру қағидалары немесе субконто түрлері қолданылуы мүмкін.
Операция үшін шотты қалай таңдау керек
Алдымен операцияның мазмұнын айқындаңыз: ұйым нақты нені алды, берді, төледі немесе есептеді. Содан кейін есепке алу объектісін белгілеп, қабылданған есеп саясаты бойынша операцияның қалай көрсетілуге тиіс екенін тексеріңіз.
Таңдаудың практикалық тәртібі мынадай:
Операция түрін айқындау: сатып алу, өткізу, төлеу, ақшаның түсуі, кірісті немесе шығысты есептеу.
Есепке алу объектісін белгілеу: тауар, көрсетілетін қызмет, негізгі құрал, ақшалай қаражат, берешек немесе өзге объект.
Есеп айырысу тарапын тексеру: жеткізуші, сатып алушы, жұмыскер, қатысушы немесе басқа санат.
Шотты және ол үшін көзделген талдаманы таңдау.
Таңдалған көрсету тәсілін есеп саясатымен және базаның баптауларымен салыстыру.
Түпкілікті өткізер алдында қалыптастырылған бухгалтерлік жазбаларды тексеру.
Негізгі бағдар — құжаттың атауы емес, операцияның экономикалық мәні. Атауы бірдей көрсетілетін қызметтер, егер олардың мақсаты, алушысы және ұйым қызметімен байланысы әртүрлі болса, әрқалай есепке алынуы мүмкін.
Бағдарлама шотты автоматты түрде қойғаны үшін ғана оны қалдыруға болмайды. Автоматты толтыру жұмысты жеделдетеді, алайда нәтиже номенклатураның, контрагенттердің, шарттардың және басқа анықтамалықтардың баптауларына байланысты. Бастапқы баптаудағы қате жаңа құжаттарда қайталануы мүмкін.
Құжаттар мен шот-фактураларды қалай көрсету керек
Тауарлардың немесе көрсетілетін қызметтердің түсуі пайдаланылатын конфигурацияда көзделген құжатпен көрсетіледі. Бөлімнің атауы, құру пәрмені және қойындылардың құрамы релизге, интерфейске және пайдаланушы құқықтарының баптауларына қарай өзгеше болуы мүмкін. Шот-фактураны тиісті шаруашылық операциясымен және оның бастапқы құжаттарымен байланыстыру керек.
Егер ұйым мүшелік немесе кіру жарналарын есепке алса, құжатта төлемнің нақты мақсатын көрсету және тиісті шығындар бабын таңдау қажет. Салық есебінде соманы тану тәртібі жарнаның атауына ғана емес, операцияның мазмұнына, төлеуші мен алушының мәртебесіне, сондай-ақ растаушы құжаттарға қарай айқындалады.
Жарналардың әртүрлі түрлері үшін көрсетілетін қызметтер анықтамалығының жекелеген элементтерін жасауға болады. Бұл төлемдердің мақсатын ажыратуға, құжаттарды тексеруге және айналымдарды талдауға көмектеседі. Ортақ шығындар бабын пайдалану мүмкіндігі есептің қабылданған егжей-тегжейлілігімен және ұйымның есеп саясатымен айқындалады.
Нақты есепке алу шотын шот-фактураның бар екеніне ғана сүйеніп, механикалық түрде таңдауға болмайды. Бухгалтер соманың не үшін енгізілгенін, оның қай кезеңге және қызмет бағытына жататынын әрі операцияның қандай құжаттармен расталғанын анықтауы қажет. Құжатты өткізгенге дейін төлемнің мақсаты шарт, шот, акт немесе операцияның өзге негізі бойынша бірмәнді айқындалуға тиіс.
Кезеңді жабу алдында шотты қалай тексеру керек
Құжатты өткізгеннен кейін оның бухгалтерлік жазбаларын ашып, соманың күтілген шоттарда көрсетілгеніне көз жеткізіңіз. Шығындар немесе есеп айырысу шотын ғана емес, әрбір жазбаның екі жағын да тексеру қажет.
Мынадай белгілерге назар аударыңыз:
міндетті талдамалық бөліктер толтырылған;
дұрыс контрагент пен шарт таңдалған;
көрсетілетін қызмет, тауар немесе өзге есепке алу объектісі бастапқы құжатқа сәйкес келеді;
шығындар бабы шығыстың мақсатын көрсетеді;
салықтық баптаулар ағымдағы операцияның мазмұнына сәйкес келеді;
айналым-сальдо ведомосінде түсіндірілмеген қалдықтар жоқ;
құжат деректері банктік және есеп айырысу құжаттарымен сәйкес келеді.
Егер 1С 8.3 жүйесінде субконтоны толтыру талабы пайда болса, таңдалған шот үшін қосымша талдама көзделген. Операцияның мазмұнына сәйкес тиісті бөлікті толтыру қажет: дұрыс егжей-тегжейленбесе, айналым мен қалдық қате талдамалық топқа түсуі мүмкін.
Қатені түзеткен кезде алдымен бастапқы құжатты, таңдалған операцияны және толтыру баптауларын тексеріңіз. Себебін жоймай бухгалтерлік жазбаларды қолмен түзету тек жекелеген көрсетілімді ғана дұрыстайды, ал сол баптаулары бар жаңа құжаттар осыған ұқсас толтырылуы мүмкін.
Жиі қойылатын сұрақтар
Көрсетілетін қызметтерді сатып алу үшін 1С жүйесінде қандай шоттарды пайдалану керек? — Әмбебап шот жоқ. Таңдау көрсетілетін қызметтің мақсатына, есепке алу объектісіне, есеп саясатына, шығындар бабына және шығыс жұмсалған қызметке байланысты.
1С 8.3 жүйесіндегі шоттарды қайдан көруге болады? — Пайдаланылатын конфигурацияның шоттар жоспарынан. Қолжетімді шоттардың құрамы, олардың атаулары мен талдамасы конфигурацияға, релизге және базаның баптауларына қарай өзгеше болуы мүмкін.
1С автоматты түрде қойған шотты қалдыруға бола ма? — Оның нақты операцияға сәйкестігін тексергеннен кейін қалдыруға болады. Автоматты мән анықтамалықтардың баптаулары мен белгіленген есеп қағидалары бойынша толтырылады.
Төлем шоты мен бухгалтерлік шот бір нәрсе ме? — Жоқ. Төлем шотында есеп айырысуға арналған мәліметтер қамтылады, ал бухгалтерлік шот операцияны бухгалтерлік есепте жүйелеу үшін пайдаланылады.
Мүшелік жарналар бойынша шот-фактураны қалай өткізу керек? — Алдымен түсу құжатында шаруашылық операциясы мен оның негізі көрсетіледі, төлемнің нақты мақсаты жазылып, тиісті шығындар бабы таңдалады. Өткізер алдында есепке алу шоты, талдама және құжаттың салықтық параметрлері тексеріледі.
Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 2026 жылы қолданыстағы редакциясы.