2026 жылы ЭЦҚ-ның қолданылуын тоқтату үшін оны шығарған куәландырушы орталықтың ресми сервисі арқылы тіркеу куәлігін кері қайтарып алады. Кілт файлын компьютерден жою немесе 1С-тегі баптауларды өзгерту кері қайтарып алуды алмастырмайды. Салық кодексі ЭЦҚ-ның қолданылуын тоқтату тәртібін белгілемейді: 317, 833, 837 және 838-баптар басқа салықтық қатынастарды реттейді (ҚР СК-нің 317, 833, 837 және 838-баптары).
ЭЦҚ-ны деактивациялау нені білдіреді
Іс жүзінде «ЭЦҚ-ны деактивациялау» деген тіркес бірнеше түрлі операцияны білдіруі мүмкін. Бухгалтер жұмыс басталғанға дейін қандай нәтиже қажет екенін анықтауы маңызды:
- тиісті кілтті қол қою үшін одан әрі пайдалануды тоқтату мақсатында тіркеу куәлігін кері қайтарып алу;
- кілт файлын жұмыс компьютерінен немесе басқа тасымалдағыштан жою;
- кілттің есепке алу жүйесіндегі нақты пайдаланушыға байланыстырылуын алып тастау;
- қайта шығарылғаннан кейін бұрынғы кілтті жаңасына ауыстыру;
- кілтті ЭШФ АЖ-да, ЭОЖА-да немесе басқа ақпараттық жүйеде пайдалануды тоқтату.
Файлды компьютерден жою осы құрылғыдағы көшірмені ғана жоюды білдіреді. Мұндай операция тіркеу куәлігін кері қайтарып алуға тең емес. Егер қызметкер жұмыстан шықса, тасымалдағыш жоғалса, құпиясөз бөгде адамға белгілі болса немесе кілттің құпиялылығы бұзылды деген күдік туындаса, куәліктің қолданылуын оны шығарған куәландырушы орталықтың сервисі арқылы тоқтату керек.
Кері қайтарып алмас бұрын ЭЦҚ иесін анықтап, тиісті тіркеу куәлігін табыңыз және кілттің қандай жүйелерде қолданылатынын тексеріңіз. ЭШФ АЖ-ды, ЭОЖА-ны, есепке алу базасын және жауапты қызметкерлердің жұмыс орындарын бөлек тексеріңіз. Кілттің қолданылуы тоқтатылғаннан кейін осы ЭЦҚ талап етілген операциялар қажетті өкілеттіктері бар тұлғаның басқа қолданыстағы кілтімен орындалады.
Бухгалтер қалай әрекет етуі керек
Алдымен кілт қолданылатын жүйелер мен жұмыс орындарының тізбесін жасаңыз. Есепке алу бағдарламасының баптауларын, ЭШФ АЖ пайдаланушыларын және ұйымның ішкі сервистерін тексеріңіз. Осы ЭЦҚ-мен қандай құжаттарға қол қойылатынын және оның қолданылуы тоқтатылғаннан кейін жұмысты кім жалғастыруы керектігін анықтаңыз.
Одан арғы тәртіп мақсатқа байланысты:
- Егер ЭЦҚ-ның өзінің қолданылуын тоқтату қажет болса, куәландырушы орталықтың ресми сервисіне кіріп, тіркеу куәлігін кері қайтарып алу операциясын табыңыз және қажетті куәлікті таңдаңыз. Растамас бұрын иесін, қолданылу мерзімін және кілт деректерін салыстырып тексеріңіз.
- Егер кілтті тек компьютерден алып тастау қажет болса, қажетті операциялар аяқталғаннан және қолданыстағы кілт рұқсат етілген тасымалдағышқа көшірілгеннен кейін оның көшірмесін жойыңыз. Басқа қызметкердің кілті емес, дәл қажетті файл жойылатынына көз жеткізіңіз.
- Егер ЭЦҚ қайта шығарылса, ақпараттық немесе есепке алу жүйесінің тиісті пайдаланушысы үшін жаңа кілтті баптаңыз. Параметрлерді сақтағаннан кейін жүйеге кіруді және қажетті операцияларға қол жеткізуді тексеріңіз.
- Егер қызметкердің құжаттарға қол қою өкілеттігі тоқтатылса, оның есепке алу базасындағы, ЭШФ АЖ-дағы және басқа сервистердегі құқықтарын қайта қараңыз. Кілт файлын бір компьютерден жою пайдаланушыға берілген қол жеткізуді тоқтатпайды.
Негізді, күнді және орындалған әрекеттерді ұйымның ішкі құжатында тіркеңіз. Жазбада кілт иесін, пайдаланылған жүйелерді, жауапты орындаушыны және жаңа кілтті баптау туралы мәліметтерді көрсетуге болады. Бұл кейінірек электрондық құжаттарға қол жеткізу немесе оларға қол қою туралы сұрақтар туындаса, әрекеттердің ретін қалпына келтіруге мүмкіндік береді.
Кері қайтарып алғаннан кейін ескі кілтті жаңа операциялар үшін пайдаланбаңыз. Егер жұмыс үзіліссіз жалғасуға тиіс болса, уәкілетті тұлғаның қолданыстағы ЭЦҚ-сын алдын ала дайындап, оның қажетті ақпараттық жүйелерге қол жеткізуін тексеріңіз.
1С-те кілтті қалай ауыстыруға немесе байланысын жоюға болады
«Қазақстанға арналған бухгалтерия» 3.0.74.x конфигурациясында баптауды әкімшілендіру бөлімінен және электрондық шот-фактуралар мен ЭШФ АЖ пайдаланушыларына қатысты жалпы баптаулардан іздеу керек. Бөлімдер мен пәрмендердің атауы орнатылған шығарылымға және пайдаланушының қолжетімді құқықтарына байланысты.
ЭШФ АЖ пайдаланушыларының тізімін ашып, бұрынғы кілт қолданылған есептік жазбаны таңдаңыз. Ұйым мен пайдаланушының деректерін тексеріп, содан кейін осыған арналған өрісте жаңа қолданыстағы кілтті көрсетіңіз. Өзгерістерді жазып, бағдарламада қолжетімді қосылымды тексеру әрекетін орындаңыз.
Егер бұрынғы байланысты ғана алып тастау қажет болса, алдымен пайдаланушы карточкасында кілт өрісін тазарту немесе оны ауыстыру мүмкіндігі бар-жоғын тексеріңіз. Баптауларын өзгерту жеткілікті болған кезде пайдаланушының өзін жоймаңыз: есептік жазбаға деректер алмасу параметрлері мен жұмыс баптаулары байланыстырылуы мүмкін.
Параметрлерді өзгерткеннен кейін бағдарламада дұрыс пайдаланушы таңдалғанына, ал жаңа кілт электрондық құжаттармен жұмыс істеуге тиіс тұлғаға тиесілі екеніне көз жеткізіңіз. Тиісті жүйеге кіруді және пайдаланушының өкілеттіктері шегінде қажетті әрекетті орындау мүмкіндігін тексеріңіз.
Құпиясөздің қайта сұралуы өздігінен ЭЦҚ-ның кері қайтарылғанын немесе ақаулы екенін білдірмейді. Алдымен таңдалған кілтті, оның иесін, енгізілген құпиясөзді және пайдаланушы баптауларының сақталуын тексеріңіз. Қол жеткізу рәсімін айналып өту үшін құпиясөзді басқа қызметкерге беруге болмайды.
Егер интерфейс сипатталғаннан өзгеше болса, орнатылған конфигурация мен шығарылымның нақты бөлімдерін басшылыққа алыңыз. «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқару» үшін 3.1.37.x тармағы өзекті, алайда баптаулардың орналасуы ақпараттық базаның мақсатына және қолданылатын интеграцияға байланысты.
Деактивациядан кейін нені тексеру керек
Кілтті кері қайтарып алғаннан, ауыстырғаннан немесе пайдалануды тоқтатқаннан кейін онымен байланысты жұмыс процестерін тексеріңіз. Бухгалтерге арналған бақылау тізімі:
- дәл қажетті тіркеу куәлігі таңдалып, кері қайтарылды;
- бұрынғы кілт енді тиісті пайдаланушының баптауларында көрсетілмеген;
- жаңа кілт бар болса, дұрыс есептік жазбаға байланыстырылған;
- жаңа кілт иесінің қажетті өкілеттіктері бар;
- ЭШФ АЖ-ға немесе қолданылатын басқа сервиске қосылу сәтті жүзеге асырылады;
- ескі кілттің көшірмесі ортақ қалтада немесе бөгде адамдар қол жеткізе алатын тасымалдағышта қалмаған;
- бұрынғы қызметкердің есепке алу жүйесі мен электрондық сервистердегі құқықтары қайта қаралған;
- жауапты қызметкер ЭШФ және ЭОЖА-мен жұмысын жалғастыра алады;
- қол жеткізуді өзгерту күні мен негізі ішкі құжатта тіркелген.
Егер ЭЦҚ ауыстырылғаннан кейін сервиске қосылу мүмкін болмаса, таңдалған пайдаланушыны, кілт файлын және құпиясөзді қайта тексеріңіз. Содан кейін өзгерістердің жазылғанына және жаңа кілттің қажетті иеге тиесілі екеніне көз жеткізіңіз. Интерфейс үйреншікті тәртіптен өзгеше болса, орнатылған шығарылым нөмірін және ағымдағы пайдаланушы үшін тиісті пәрмендердің қолжетімділігін тексеріңіз.
Жұмысты жылдам қалпына келтіру тәсілі ретінде кілт файлы мен құпиясөзді басқа қызметкерге бермеңіз. Жаңа жауапты тұлға үшін оның қолданыстағы ЭЦҚ-сын пайдалану, қажетті өкілеттіктер беру және ұйымның ішкі тәртібіне сәйкес бөлек есептік жазба баптау керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЭЦҚ файлын компьютерден жою жеткілікті ме? — Жоқ. Файлды жою құрылғыдан нақты көшірмені алып тастайды, бірақ куәландырушы орталықтың ресми сервисі арқылы тіркеу куәлігін кері қайтарып алуды алмастырмайды.
1С-те ЭШФ АЖ-мен жұмыс істеу үшін ЭЦҚ-ны қалай ауыстыруға болады? — ЭШФ АЖ пайдаланушыларының баптауларын ашып, қажетті есептік жазбаны таңдаңыз, жаңа қолданыстағы кілтті көрсетіңіз, өзгерістерді сақтап, қосылымды тексеріңіз. Пәрмендердің атауы конфигурация мен шығарылымға байланысты.
Неліктен 1С ЭЦҚ құпиясөзін қайта сұрайды? — Құпиясөздің қайта сұралуы кілттің кері қайтарылғанын білдірмейді. Қай кілт таңдалғанын, оның кімге тиесілі екенін және құпиясөздің дұрыс енгізілгенін тексеріңіз.
Кілтті ауыстырған кезде ЭШФ АЖ пайдаланушысын жою керек пе? — Алдымен орнатылған конфигурацияда осындай пәрмен көзделсе, қолданыстағы пайдаланушының карточкасында байланыстырылған кілтті ауыстырыңыз немесе тазалаңыз. Есептік жазба ЭЦҚ-ны ауыстыру ғана емес, оны пайдалануды тоқтату қажет болған кезде жойылады.
ЭЦҚ сақталған тасымалдағыш жоғалғанда не істеу керек? — Куәландырушы орталықтың ресми сервисі арқылы тиісті тіркеу куәлігін кері қайтарып алып, иесінің барлық байланысты жүйелерге қол жеткізуін қайта қараңыз. 1С-тегі баптауларды жою ғана жеткіліксіз.
Қызметкер жұмыстан шықса не істеу керек? — Қызметкер қандай кілттер мен есептік жазбаларды пайдаланғанын анықтап, оның ақпараттық жүйелерге қол жеткізуін тоқтатыңыз және қажет болған жағдайда тиісті тіркеу куәлігін кері қайтарып алыңыз. Жаңа жауапты қызметкер үшін оның қолданыстағы ЭЦҚ-сымен бөлек қол жеткізуді баптаңыз.
Дереккөздер
ҚР СК-нің 317-бабы жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға жұмсаған шығыстарын шегеруді реттейді. 833-бап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кетуін қайтару туралы өтініштер мен талаптарды қараудың өтпелі тәртібін белгілейді. 837 және 838-баптар инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің жекелеген талаптарын сақтауға арналған. Бұл нормалар ЭЦҚ тіркеу куәлігін кері қайтарып алу рәсімін белгілемейді (ҚР СК-нің 317, 833, 837 және 838-баптары).