2026 жылы 1С-тегі құжат оның түрі мен ақпараттық базаның баптауларында көзделген мәліметтерді: күнді, қатысушыларды, оқиғаның мазмұнын, жауапты тұлғаны және өзге де деректемелерді тіркейді. Салықтық есепке алу үшін бағдарламада жазбаның болуы емес, операцияның құжатпен расталуы маңызды: мысалы, бухгалтерлік есеп жүргізбейтін және қаржылық есептілік жасамайтын ЖК-де жұмыстардан немесе көрсетілетін қызметтерден түсетін кіріс олардың орындалғанын немесе көрсетілгенін растайтын актінің не өзге құжаттың негізінде осындай құжатқа қол қойылған кезеңде танылады (ҚР СК 725-бабы).
1С-те қандай құжаттар болады
Барлық 1С шешімдеріне арналған құжаттардың бірыңғай тізбесі жоқ. Объектілер жиынтығы орнатылған конфигурацияға, оның редакциясына, қосылған кіші жүйелерге, есеп баптауларына және пайдаланушының құқықтарына байланысты айқындалады. Сондықтан бухгалтер үшін құжаттың атауын ғана емес, жұмыс жүргізілетін ақпараттық базаны да анықтау маңызды.
Қолданбалы жүйеде құжат әдетте нақты операцияға, оқиғаға немесе жұмыс әрекетіне қатысты деректемелерді қамтиды. Олар күн, ұйым, контрагент, жауапты қызметкер, операцияның мазмұны, сома, мәртебе және байланысты объектілер болуы мүмкін. Өрістердің нақты құрамы мен өткізу нәтижесі құжаттың түріне және пайдаланылатын конфигурацияның баптауларына байланысты айқындалады.
«Кездесу» деп аталатын құжат мақсатына қарай клиенттермен, серіктестермен, сыртқы немесе ішкі қатысушылармен өзара іс-қимылды ұйымдастыру үшін пайдаланылуы мүмкін. Мұндай объектінің болуы, оның деректемелерінің құрамы, бағдарлама бөлімдерінде орналасуы және қолжетімді мәртебелері нақты 1С шешіміне байланысты.
2026 жылғы есепке алу үшін ақпараттық жүйедегі жазба мен шаруашылық операцияны растайтын құжатты ажырату аса маңызды. Мысалы, ҚР СК-нің 725-бабы қолданылатын ЖК үшін жұмыстарды орындаудан немесе қызметтерді көрсетуден түсетін кіріс тиісті фактіні растайтын қол қойылған актінің не өзге құжаттың негізінде танылады және оған қол қойылған кезеңге жатқызылады (ҚР СК 725-бабы).
Бақылау-касса машинасы арқылы ақшалай есеп айырысуға байланысты құжаттар үшін жеке қағида қолданылады. БКМ чегі сатушы мен сатып алушы арасындағы ақшалай есеп айырысуды растайтын бастапқы есепке алу құжаты болып табылады және қағаз немесе электрондық нысанда берілуі мүмкін. БКМ техникалық ақаулы болғанда не электр энергиясы болмағанда, ақшалай есеп айырысу фактісін тауар чегі растайды (ҚР СК 19-бабы).
1С-тегі құжат айналымы және кіріс құжаттары
«1С-тегі құжат айналымы» деген ұғым әртүрлі процестерді: ішкі жазбаларды жасауды, кіріс құжаттарын тіркеуді, келісуді, орындалуын бақылауды, файлдарды сақтауды немесе өзара іс-қимылдарды есепке алуды білдіруі мүмкін. Процесті баптау алдында мыналарды анықтау қажет:
- нақты ақпараттық базада құжаттардың қандай түрлері пайдаланылатынын;
- жазбаларды кім жасайтынын, толтыратынын және бақылайтынын;
- орындалуына және мәртебесінің өзгеруіне кім жауап беретінін;
- қандай деректемелерді толтыру міндетті екенін;
- кімге қарауға, өзгертуге және келісуге рұқсат берілгенін;
- шаруашылық операциялар қандай құжаттармен расталатынын;
- электрондық жазба, қоса берілген файл және құжаттың түпнұсқасы қалай байланысатынын.
«1С:Құжат айналымы», «1С:Құжат айналымы 3» және «Құжат айналымы 3.0» атаулары нақты базаның функциялар құрамы туралы жеткілікті ақпарат бермейді. Нұсқаулықты қолданар алдында бухгалтер бағдарлама туралы мәліметтерден конфигурацияның нақты атауы мен оның редакциясын қарап, сондай-ақ орнатылған кеңейтімдер мен пысықтауларды ескеруі қажет.
Бұл кіріс құжаттарына да қатысты. Оларды тіркеу, бағыттау, келісу және сақтау тәртібі ақпараттық базаның қолжетімді функционалдық мүмкіндіктерімен айқындалады. Басқа редакцияға арналған нұсқаулықтағы жол бөлімдердің атаулары, командалар және қолжетімді өрістер құрамы бойынша өзгеше болуы мүмкін.
Кіріс құжатын тіркеген кезде келіп түскен күнін, жіберушіні, нөмірін, мазмұнын, жауапты тұлғаны, орындау мерзімін және қоса берілген файлдарды ретімен салыстырып тексерген жөн. Егер жазба шаруашылық операцияға қатысты болса, бухгалтер оны шартпен, актімен, жүкқұжатпен, чекпен немесе осы операцияға қолданылатын өзге құжатпен салыстырады.
«Кездесу» құжатын қалай жасауға және табуға болады
Барлық 1С конфигурациялары үшін «Кездесу» құжатына апаратын әмбебап жол жоқ. Алдымен бағдарламаның функциялары мен бөлімдері бойынша іздеуді пайдаланып, содан кейін өзара іс-қимыл, күнтізбе немесе клиенттермен жұмыс істеу кіші жүйелеріндегі қолжетімді командаларды қарау қажет. Егер объект болмаса, оған конфигурацияның құрамы, өшірілген функционалдық мүмкіндік немесе пайдаланушы рөлінің шектеулері себеп болуы мүмкін.
Кездесу туралы жазба жасаған кезде бухгалтер немесе басқа қызметкер мына деректерді толтырып, жұмыс міндетімен салыстыруы керек:
- кездесу тақырыбын;
- қатысушылар құрамын;
- өткізілетін күні мен уақытын;
- кездесу орнын немесе форматын;
- жауапты қызметкерді;
- жазбаның ағымдағы күйін;
- егер осындай өрістер көзделсе, байланысты құжаттарды, контрагентті немесе жұмыс міндетін.
Кездесу туралы жазба байланыстар тарихын сақтау және уағдаластықтарды бақылау үшін пайдаланылуы мүмкін. Оның практикалық құндылығы толтырылу толықтығына байланысты: тақырыбы мен қатысушылары бойынша оқиғаның қандай мәселеге қатысты екені түсінікті болуы, ал күні, жауапты тұлғасы мен мәртебесі жұмыстың нақты жағдайын көрсетуі керек.
Егер кездесу жұмыстарды орындауға немесе қызметтерді көрсетуге байланысты болса, ұйымдастырушылық жазбаның өзі міндеттеменің орындалғанын растайтын құжатты алмастырмайды. Бухгалтерлік есеп жүргізбейтін және қаржылық есептілік жасамайтын ЖК үшін жұмыстардан немесе көрсетілетін қызметтерден түсетін кірісті тануға олардың орындалғанын немесе көрсетілгенін растайтын акт не өзге құжат негіз болады; кіріс осындай құжатқа қол қойылған кезеңге жатқызылады (ҚР СК 725-бабы).
Егер қызметкер бұрын жасалған кездесуді көрмесе, тізімді іріктеу параметрлерін, кезеңді, жазбаның күйін, бөлімшені, жауапты тұлғаны және рөл құқықтарын ретімен қарау қажет. Сондай-ақ іздеу жазба жасалған ақпараттық базада жүргізіліп жатқанына көз жеткізу керек.
Онлайн жұмыс, ағылшын тіліндегі интерфейс және скрипттер
1С құжаттарымен онлайн жұмыс істеу мүмкіндігі жүйені өрістету тәсіліне, пайдаланылатын конфигурацияға және берілген құқықтарға байланысты айқындалады. Кіру мекенжайы, авторлану тәсілі, қолжетімді бөлімдер және қосылу тәртібі нақты ақпараттық база үшін белгіленеді.
«1С:Құжат айналымы ағылшын тілінде» деген сұрау ағылшын тіліндегі интерфейсті, жекелеген деректемелерді аударуды немесе баспа нысандарын ағылшын тілінде дайындауды білдіруі мүмкін. Бұлар — әртүрлі міндеттер. Интерфейс тілінің қолжетімділігі мен аударылған элементтердің құрамы бағдарламаның орнатылған нұсқасы мен баптауларына, ал баспа нысанының тілі оның үлгісіне байланысты айқындалады.
Скрипттер мен сыртқы өңдеулер деректерді өңдеуді, командалар құрамын және жұмыс бағыттарын өзгертуі мүмкін. Оларды қолданар алдында конфигурацияны, редакцияны, өзгерістің мақсатын және пайдаланушының құқықтарын тіркеп қою қажет. Өзгеріс алдымен жұмыс базасымен үйлесімділігі тұрғысынан бағаланып, деректердің резервтік көшірмесі бар бөлек тестілік ортада сыналады.
«1С БЕ “Жоспарланған өзара іс-қимыл” құжаты» деген сұрау болашақ байланысты ұйымдастыруға қатысты. Мұндай объектінің болуы, оның негізінде кездесу жасау мүмкіндігі және командалардың нақты тәртібі ақпараттық база редакциясының функционалдық мүмкіндіктерімен айқындалады.
Бухгалтер жұмыс алдында нені тексеруі керек
Алдымен конфигурацияның нақты атауы мен оның редакциясын анықтаңыз. Содан кейін құжаттың мақсатын: шаруашылық операцияны көрсетуді, ішкі келісуді, кіріс хат-хабарды тіркеуді немесе клиентпен өзара іс-қимылды анықтаңыз. Осыдан кейін міндетті өрістерді, жауапты тұлғаны, қол жеткізу құқықтарын, қоса берілген файлдарды және басқа объектілермен байланысты салыстырыңыз.
Егер құжат 2026 жылы салықтық есепке алу үшін пайдаланылса, оның мазмұны операция фактісіне және кірісті танудың қолданылатын қағидасына сәйкес келуі керек. Атап айтқанда, бухгалтерлік есеп жүргізбейтін және қаржылық есептілік жасамайтын ЖК-де жұмыстардан немесе көрсетілетін қызметтерден түсетін кіріс олардың орындалғаны немесе көрсетілгені туралы актімен не өзге құжатпен расталады және осы құжатқа қол қойылған кезеңде танылады (ҚР СК 725-бабы).
Ақшалай есеп айырысу үшін оны қандай құжат растайтынын бөлек анықтаңыз. БКМ чегі сатушы мен сатып алушы арасындағы есеп айырысуды растайды, ал тауар чегі БКМ техникалық ақаулы болғанда немесе электр энергиясы болмағанда қолданылады (ҚР СК 19-бабы). 1С-тегі жазбаның атауы ресімделген құжаттың нақты түріне сәйкес келуі керек.
Жұмысты аяқтар алдында күнді, ұйымды, контрагентті, операцияның мазмұнын, бар болса соманы, мәртебені, жауапты тұлғаны және тіркелген файлдарды тексеріңіз. Егер құжат басқа жазбамен байланысты болса, негіздің дұрыс таңдалғанына және сол операцияға қатысты екеніне көз жеткізіңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С-тегі құжат дегеніміз не? — Бұл операция, оқиға немесе жұмыс әрекеті туралы мәліметтер тіркелетін қолданбалы жүйе объектісі. Деректемелердің құрамы мен өңдеу тәртібі құжаттың түрі мен конфигурацияға байланысты айқындалады.
«Кездесу» құжаты қайда орналасқан? — Барлық шешімдер үшін әмбебап жол жоқ. Функциялар бойынша іздеуді пайдаланып, базаңызда қолжетімді өзара іс-қимыл, күнтізбе немесе клиенттермен жұмыс істеу бөлімдерін қараңыз.
Жоспарланған өзара іс-қимылдан кездесу жасауға бола ма? — Мұндай мүмкіндік конфигурацияға, редакцияға және қосылған функционалдық мүмкіндіктерге байланысты. Егер негізінде жасау командасы қолжетімді болса, кейінгі бақылау үшін жазбалар арасындағы байланысты сақтау қажет.
Неліктен қызметкер 1С-тегі кездесуді көрмейді? — Бұған белгіленген кезең, тізімді іріктеу, жазбаның күйі, таңдалған жауапты тұлға, басқа ақпараттық база немесе рөл құқықтарының шектеулері себеп болуы мүмкін.
1С:Құжат айналымы 3.0 нұсқасына кез келген нұсқаулық жарай ма? — Жоқ. Әрекеттер тәртібін конфигурацияның нақты атауымен, редакциясымен, орнатылған кеңейтімдермен және базаның қолжетімді функцияларымен сәйкестендіру қажет.
Құжат көрсетілетін қызметтерден түсетін кірісті қашан растайды? — Бухгалтерлік есеп жүргізбейтін және қаржылық есептілік жасамайтын ЖК үшін көрсетілетін қызметтерден түсетін кіріс қызметтердің көрсетілгенін растайтын қол қойылған актінің немесе өзге құжаттың негізінде оған қол қойылған кезеңде танылады (ҚР СК 725-бабы).
БКМ арқылы ақшалай есеп айырысуды қандай құжат растайды? — Сатушы мен сатып алушы арасындағы есеп айырысу фактісін қағаз немесе электрондық нысанда берілген БКМ чегі растайды. БКМ техникалық ақаулы болғанда не электр энергиясы болмағанда тауар чегі қолданылады (ҚР СК 19-бабы).
Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 19-бап — ақшалай есеп айырысулар мен бақылау-касса машиналарына байланысты ұғымдар.
Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 725-бап — бухгалтерлік есеп жүргізбейтін және қаржылық есептілік жасамайтын дара кәсіпкерлердің салықтық есепке алуда кірістерді тану ерекшеліктері.