Не болды
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын бизнестің кірістері шамамен 19%-ға өсті. Мұндай нәтиже Қазақстандағы ең көп сұранысқа ие салық режимдерінің бірінде экономикалық белсенділіктің артқанын көрсетеді.
Өсім салық заңнамасының жаңаруы аясында орын алуда: 2026 жылғы қаңтардан бастап жаңа Салық кодексі қолданылады, оның шеңберінде арнаулы салық режимдері оңтайландырылды. Бұл ретте мемлекеттік саясат кәсіпкерлік үшін қолайлы жағдай жасауға, әкімшілік жүктемені азайтуға және бизнесті жүргізудің түсінікті қағидаларын қалыптастыруға бағытталған.
Кірістің өсуі өздігінен пайданың да дәл сондай мөлшерде автоматты түрде ұлғайғанын білдірмейді. Кіріс алынған немесе алынуға жататын түсімдердің көлемін көрсетеді, ал бизнестің қаржылық нәтижесі оның шығыстарына да байланысты. Сондықтан кәсіпкерлерге түсім серпінін ғана емес, салықтық есепке алудың дұрыстығын да бағалау маңызды.
Оңайлатылған режим кімдерге қатысты
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін белгіленген талаптарға сай келетін дара кәсіпкерлер мен Қазақстанның резиденттері болып табылатын заңды тұлғалар қолдануға құқылы.
Атап айтқанда, күнтізбелік жылдағы шекті кіріс тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын АЕК-тің 600 000 еселенген мөлшерінен аспауға тиіс. Сонымен қатар салық төлеушінің қызметі Үкімет бекіткен, осы режимді қолдануға тыйым салынған қызмет түрлерінің тізбесіне кірмеуге тиіс.
Заңнамада заңды тұлғалар қатысушыларының құрамына және олардың арнаулы салық режимдеріндегі басқа ұйымдарға қатысуына қатысты да шектеулер белгіленген. Бұл режимді, басқалармен қатар, коммерциялық емес ұйымдар, арнайы экономикалық және индустриялық аймақтардың қатысушылары, «Астана Хаб» қатысушылары, сондай-ақ бірлескен қызмет туралы шарттар шеңберіндегі қызмет бойынша салық төлеушілер қолдана алмайды.
Талаптарға сәйкестікті режимді таңдау кезінде ғана емес, жұмыс барысында да тексеру қажет. Айналымның өсуі, меншік иелері құрылымының өзгеруі немесе жаңа қызмет бағытының пайда болуы оңайлатылған декларацияны пайдалану құқығына әсер етуі мүмкін.
Кірісті қалай есепке алу керек және бухгалтер нені тексеруі қажет
Оңайлатылған режимдегі салық салу объектісі есептеу әдісі бойынша салықтық кезеңде алынған немесе алынуға жататын, шығыстар есепке алынбаған кіріс болып табылады. Бұл бухгалтерге тек банктік шоттағы немесе кассадағы ақша қозғалысын басшылыққа алу жеткіліксіз екенін білдіреді: кіріске құқықтың туындау сәтін ескеру қажет.
Кірістің құрамына тауарларды өткізуден, жұмыстарды орындаудан және қызметтер көрсетуден түскен түсімдер ғана кірмеуі мүмкін. Салық кодексі оған, атап айтқанда, мыналарды да жатқызады:
- мүлікті жалға беруден және роялтиден түсетін кіріс;
- міндеттемелерді есептен шығарудан түсетін кіріс;
- талап ету құқығын беруден түсетін кіріс;
- көзделген ерекшеліктер ескеріле отырып, борышкер мойындаған немесе төлеуге сот шешімімен белгіленген айыппұлдар, өсімпұлдар және басқа да санкциялар;
- шығындарды жабуға алынған бюджет қаражаты;
- түгендеу кезінде анықталған материалдық құндылықтардың артық шығуы;
- белгіленген ерекшеліктерді қоспағанда, кәсіпкерлік қызмет үшін өтеусіз алынған мүлік;
- жалға берілген мүлікті күтіп-ұстауға және жөндеуге байланысты жекелеген сомалар.
Іс жүзінде бухгалтер шарттарды, актілерді, жүкқұжаттарды, банктік операцияларды, кассалық құжаттарды және түгендеу нәтижелерін салыстырып тексергені жөн. Есептен шығарылған міндеттемелер, өтеусіз түсімдер және шарттар бойынша санкциялар ерекше назар аударуды талап етеді: тек әдеттегі өткізуді есепке алған жағдайда мұндай операцияларды өткізіп алу оңай.
Есептілікті дайындау кезінде бастапқы құжаттардың толықтығын, кірісті тану кезеңінің дұрыстығын және режим талаптарының сақталуын тексеру маңызды. Салықтық есептілікте салық салу объектілері, кірістер, міндеттемелер және есептелген төлемдер туралы мәліметтер қамтылады. Егер есептілік тапсырылғаннан кейін қате анықталса, Салық кодексінде өзгерістер немесе толықтырулар енгізу үшін қосымша есептілік көзделген.
Жиі қойылатын сұрақтар
Шамамен 19%-ға өсу кіріске ме, әлде пайдаға ма қатысты? — Әңгіме оңайлатылған режимдегі бизнестің кірістері туралы болып отыр. Шығыстар туралы мәліметтерсіз таза пайда да осыншама өсті деген қорытынды жасауға болмайды.
Оңайлатылған режимде бизнестің шығыстары есепке алына ма? — Жалпы салық салу объектісі шығыстар есепке алынбаған кіріс ретінде айқындалады. Заңда көзделген жекелеген жағдайларда объектіні азайтудың арнайы қағидалары қолданылады.
Заңды тұлға бұл режимді қолдана ала ма? — Иә, кіріске, қызметке, қатысушылар құрамына қатысты шектеулер мен басқа да талаптар сақталған жағдайда бұл режимді дара кәсіпкерлер мен Қазақстанның резиденттері болып табылатын заңды тұлғалар қолдана алады.
Сатып алушы төлемеген кірісті есепке алу қажет пе? — Кіріс есептеу әдісі бойынша айқындалады және алынуға жататын сомаларды қамтиды. Тану сәтін мәміле талаптары мен бастапқы құжаттар бойынша белгілеу қажет.
Тапсырылған декларациядан қате анықталса, не істеу керек? — Тиісті кезең үшін түзету қағидаларын тексеру қажет. Салық кодексінде бұрын ұсынылған деректерді өзгерту үшін қосымша салықтық есептілік көзделген.