БКМ чегі дегеніміз не және оны не үшін тексеру керек
БКМ чегі — кассалық жүйе есеп айырысуды тіркеу кезінде қалыптастыратын құжат. Бухгалтер үшін чектің сатып алушыға берілгеніне ғана емес, онда көрсетілген операцияның: операция түрінің, төлем тәсілінің, номенклатураның, санының, бағасының және басқа да толтырылған деректердің дұрыстығына көз жеткізу маңызды. Егер рәсімдегеннен кейін қате анықталса немесе сатып алушы тауарды қайтарса, кейінгі әрекеттерді операцияның нақты мазмұны мен пайдаланылатын БКМ мүмкіндіктерін ескере отырып орындау керек.
БКМ чегін қайтару немесе түзету тәртібі, оның міндетті деректемелерінің тізбесі, түзету мерзімдері және бұзушылықтар үшін жауапкершілік ҚР СК-нің келтірілген баптарында реттелмейді. Бұл баптар түзетілген шот-фактураларға, салықты жеке қайтаруға, жер қойнауын пайдаланушылардың шығыстарына және инвестициялық жобалар талаптарының сақталуына арналған. Сондықтан шот-фактураны түзету қағидаларын БКМ чегіне автоматты түрде қолдануға болмайды.
Жұмыс барысында екі жағдайды ажырату қажет:
сатып алушы тауарды шынымен қайтарады немесе сатып алудан бас тартады;
тауар сатып алушыда қалады, бірақ бастапқы чекте қате анықталады.
Бұл айырмашылықтың маңызы зор: тауарды қайтару мен қате деректерді түзетудің экономикалық мәні әртүрлі. Операцияны рәсімдеу алдында бухгалтер нақты не болғанын анықтап, чекті төлеммен және сату құжаттарымен салыстырып, содан кейін кассалық жүйеде көзделген сценарийді таңдауы керек.
БКМ чегін қайтару: сатумен байланысты қалай сақтау керек
Қайтару кезінде алдымен бастапқы БКМ чегін тауып, оны сатумен салыстырыңыз. Тауарды, соманы, төлем тәсілін, ұйымды, кассаны және басқа да қолжетімді мәліметтерді тексеріңіз. Егер есеп 1С жүйесінде жүргізілсе, пайдаланылатын конфигурация мен кассалық жабдық баптауларында осындай тәртіп көзделген кезде, байланысты қайтару құжатын бастапқы чек негізінде жасау керек.
Қарастырылып отырған бағдарламалық сценарийде «БКМ чегі Қайтару» құжатына мынадай бақылау қолданылады: «Қайтару чегі тек БКМ чегі негізінде енгізіледі». Бұл хабарлама ҚР СК-нің дербес талабын емес, нақты есепке алу жүйесінде құжатты жасау тәсілін сипаттайды. Бағдарламаға қайтару рәсімделетін бастапқы чек қажет. Құжаттар арасындағы байланыс қайтаруды бастапқы сатумен салыстыруға және көшірілген деректерді тексеруге мүмкіндік береді.
Практикалық жұмыс тәртібі мынадай болуы мүмкін:
Ақпараттық базадан бастапқы БКМ чегін табыңыз.
Қайтару жүргізіліп жатқан сатуға қатысты чектің таңдалғанына көз жеткізіңіз.
Бағдарламада көзделген пәрмен арқылы бастапқы чек негізінде қайтару құжатын жасаңыз.
Көшірілген мәліметтерді, қайтарылатын позициялардың құрамын, саны мен сомасын тексеріңіз.
Кассалық операцияны есепке алу құжаттарымен және ақшаның нақты қозғалысымен салыстырыңыз.
Қайтаруға байланысты рәсімделген құжаттарды ұйымда қабылданған тәртіппен сақтаңыз.
Егер бастапқы чек табылмаса, жеке қайтару құжатын жасау бағдарламалық бақылаудан өтпеуі мүмкін. Мұндай жағдайда бастапқы сатудың қай ақпараттық базада және кассалық ауысымда тіркелгенін анықтап, сондай-ақ ұйымды, кассаны және деректер алмасу нәтижелерін тексеру қажет. Байланыс қалпына келтірілгеннен кейін қайтаруды табылған бастапқы құжат негізінде қалыптастыру керек.
Қайтару чегін жасау кезіндегі 1С қатесі
«Қайтару чегі тек БКМ чегі негізінде енгізіледі» деген хабарлама бағдарламаның қайтару құжаты үшін дұрыс негіз алмағанын білдіреді. Ол пайдаланушы әдеттегі көшіруді қолданса, жаңа құжатты қолмен ашса немесе деректер алмасу кезінде бастапқы чекпен байланыс берілмесе пайда болуы мүмкін.
Егер хабарлама пайда болса, мыналарды ретімен тексеріңіз:
«БКМ чегі» түріндегі бастапқы құжат ашылған ба;
қайтару бастапқы чек негізінде енгізу пәрмені арқылы жасалып жатыр ма;
байланысты құжатты жасаудың орнына әдеттегі көшіру қолданылмаған ба;
құжатта бастапқы чекке қолжетімді сілтеме толтырылған ба;
бастапқы чек пен қайтару қажетті ұйым мен кассаға жата ма;
құжаттарды көшіруден немесе деректер алмасудан кейін олардың байланысы сақталған ба.
Деректемелерді немесе бағдарламалық кодты қолмен өзгерту қатенің себебін жоймайды. Егер құжат бастапқы сатумен дұрыс байланыссыз жазылса, бухгалтерге кассалық деректерді, тауардың қайтарылуын және ақша қозғалысын салыстыру қиындайды. Егер штаттық пәрмен жұмыс істемесе, есепке алу жүйесіне қызмет көрсететін маман үшін қате мәтінін, конфигурация нұсқасын және әрекеттер ретін тіркеп қою керек.
БКМ чегін өзгерту: қате болғанда не істеу керек
«БКМ чегін өзгерту» деген сұрау әртүрлі қателерді: тауардың, санның, бағаның, төлем тәсілінің немесе басқа ақпараттың қате таңдалуын білдіруі мүмкін. Алдымен қатенің тіркелген есеп айырысуға немесе тек есепке алу құжатының деректеріне қатысты екенін анықтаңыз. Кассалық және есепке алу жүйелеріндегі әрекеттердің реті осыған байланысты.
Өткізілген чекті еркін түрде редакциялауға болмайды. Бухгалтердің жұмыс әрекеттерінің реті мынадай болуы мүмкін:
бастапқы чекте қандай мәліметтердің қате көрсетілгенін тіркеу;
чекті нақты төлеммен, сатумен және бастапқы құжаттармен салыстыру;
пайдаланылатын БКМ-де операцияны түзетудің қолжетімді тәсілін анықтау;
егер жүйе осындай байланысты қолдаса, бастапқы есеп айырысуды көрсете отырып түзету әрекетін орындау;
кассалық жүйе мен бухгалтерлік есептегі қорытынды деректерді тексеру.
Егер қате кейінірек анықталса, бастапқы және түзетуші операциялардың көрсетілген күндері мен кезеңдерін қосымша салыстырыңыз. Техникалық әрекеттер тәртібі БКМ түріне, есепке алу бағдарламасының конфигурациясына, бапталған деректер алмасуға және қатенің сипатына байланысты. Есепке алу жүйесінің маманына жүгінген кезде нақты мәліметтерді: қандай чек рәсімделгенін, ненің қате көрсетілгенін, іс жүзінде қандай операция болғанын және бағдарлама хабарламасының қай кезеңде пайда болатынын көрсету керек.
2026 жылы қолданылатын БКМ қағидалары
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР Қаржы министрінің 2025 жылғы 24 қазандағы № 626 бұйрығымен бекітілген Бақылау-касса машиналарын қолдану қағидалары қолданылады. Олар чектің мазмұны мен қайтару операцияларын да реттейді.
Қағидалардың 30-тармағына сәйкес ақшалай есеп айырысуды қайтару тиісті бастапқы бақылау чегі және көзделген басқа да құжаттар болған кезде БКМ дайындаушысының техникалық талаптарына сай жүргізіледі. Сондықтан қайтару тәртібі тек есепке алу бағдарламасының мүмкіндіктерімен айқындалады деген тұжырым толық болмайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С жүйесінде қайтару чегін жеке құжат ретінде жасауға бола ма? — Қарастырылып отырған бағдарламалық сценарийде қайтару құжаты бастапқы БКМ чегі негізінде жасалады. Бастапқы чекті ашып, қайтаруды жасауға арналған пәрменді пайдалану керек.
Неліктен 1С қайтаруды рәсімдеу үшін чекті көшіруге мүмкіндік бермейді? — Әдеттегі көшіру кезінде бағдарлама бастапқы БКМ чегіне сілтемені алмауы мүмкін. Негізінде енгізу пәрменін пайдаланып, құжаттың байланысты деректемелерін тексеріңіз.
Бастапқы БКМ чегі табылмаса, не істеу керек? — Ұйымды, кассаны, кезеңді, ақпараттық базаны, кассалық ауысымды және деректер алмасу нәтижелерін тексеріңіз. Қарастырылып отырған сценарийде байланысты қайтаруды рәсімдеу үшін бағдарламаға бастапқы құжат қажет.
Чекті қайтару мен чекті өзгерту бір нәрсе ме? — Жоқ. Қайтару бастапқы сатуға қатысты кері операциямен байланысты, ал түзету деректердегі қатеге байланысты орындалады. Әрекет нақты жағдай мен кассалық жүйенің қолжетімді функцияларына қарай таңдалады.
Негіздің бағдарламалық тексеруін қолмен алып тастауға бола ма? — Бағдарламалық бақылауды өзгерту құжаттар арасындағы байланысты бұзуы мүмкін. Алдымен қайтаруды жасау тәсілін, бастапқы чектің деректемелерін және деректер алмасуды тексеру керек, ал қате сақталса, маманға әрекеттердің нақты сипаттамасы мен бағдарлама хабарламасын беру қажет.
Дереккөздер
ҚР Қаржы министрінің 2025 жылғы 24 қазандағы № 626 бұйрығы — БКМ қолдану қағидалары
2026 жылдан бастап БКМ чектерінің жаңа қағидалары туралы МКК түсіндірмесі
1С нұсқаулығы: қайтару чегін жасау