ЖТС шегерімі дегеніміз не және ол қалай қолданылады
2026 жылы ЖТС бойынша базалық салық шегерімі 30 АЕК немесе 129 750 ₸ мөлшерін құрайды: салық агенті алдымен жұмыскердің кірісін көзделген сомалар мен салық шегерімдеріне азайтады, содан кейін салық салынатын кірістен ЖТС есептейді (ҚР СК 439-бабы).
ЖТС бойынша шегерім есептеліп қойған салықты емес, жеке табыс салығы есептелетін кірісті азайтады. Жұмыскердің кірісі бойынша салық салынатын сома төлем көзінен салық салынуға жататын есепке жазылған кірістен кірістің көзделген азайтулары мен салық шегерімдерін шегеру арқылы айқындалады (ҚР СК 439-бабы).
Жалақыны есептеу кезінде бухгалтер үшін бірнеше мәселені ажырату маңызды:
- жеке тұлғаның таңдалған салық шегеріміне құқығы бар ма;
- ұйым салық агенті ретінде осы шегерімді қолдана ала ма;
- шегерім үшін белгіленген талаптар орындалған ба;
- есепке алу жүйесіндегі мәліметтер жұмыскердің құжаттарына сәйкес келе ме;
- шегерімді қолдану кезеңі дұрыс көрсетілген бе;
- бағдарламада ағымдағы есептеуге әсер ететін бұрынғы жазба қалып қоймаған ба.
Егер шегерім туралы деректер қате көрсетілсе, бағдарлама салық салынатын кірісті жұмыскердің құжаттарынан туындайтын сомада айқындамауы мүмкін. Сондықтан нәтижені ЖТС-тың қорытынды сомасы бойынша ғана емес, есепке жазылған кірістің, қолданылған азайтулар мен салық шегерімдерінің құрамы бойынша тексеру қажет.
Салық агенті жұмыскердің кірісінен ЖТС-ты салық кезеңі үшін күнтізбелік жылдың 1 қаңтарынан бастап өсу қорытындысымен есептейді. Өсу қорытындысымен есептелген салық сомасынан осы жылдың алдыңғы салық кезеңдері үшін есептелген ЖТС шегеріледі (ҚР СК 441-бабы).
ҚР-дағы 2026 жылғы ЖТС шегерімдері: бухгалтер нені тексеруі керек
2026 жылы ЖТС бойынша шегерімдерді есептеу кезінде алдыңғы жылдың параметрлерін механикалық түрде қайталауға болмайды. 2026 жылы базалық салық шегерімі 30 АЕК-ке, яғни АЕК 4 325 ₸ болған кезде 129 750 ₸-ге тең. Есепке алу жүйесінде 2026 жылдың параметрлері қолданылуға тиіс.
Жалақыны алғаш есептеу алдында бухгалтерге әрбір қызметкер бойынша салыстырып тексеру жүргізген жөн:
- Қолданылатын шегерімнің түрі мен негізін тексеру.
- Қолда бар құжаттарды қызметкер карточкасындағы мәліметтермен салыстыру.
- Шегерімдер туралы жазбалардың басталу және аяқталу күндерін тексеру.
- Егер шегерімнің негізі немесе параметрлері өзгерсе, бұрынғы жазбаның аяқталғанына көз жеткізу.
- Алдын ала есептеу жүргізіп, салық салынатын кірістің толық жазбасын қарау.
- Қолданылған шегерім сомасын қолданыстағы мәнмен және есептік кезеңмен салыстыру.
- Жыл басынан бергі өсу қорытындысымен есептеуді ескере отырып, ЖТС-тың қорытынды сомасын тексеру.
Жұмыскердің кірісі бойынша салық салынатын соманы айқындау кезінде осындай кіріске көзделген салық шегерімдері ескеріледі (ҚР СК 439-бабы). Сондықтан бухгалтер төлемнің сипатын дұрыс айқындауы керек: жұмыскердің кірісін және жеке тұлғаның салық агентіне жұмыстарды орындаудан немесе қызметтер көрсетуден алған кірісін есептеу тәртібі ҚР СК 439-бабының әртүрлі тармақтарында келтірілген.
Жеке тұлғаның тауарларды өткізуден, жұмыстарды орындаудан немесе салық агентіне қызметтер көрсетуден алған кірісі бойынша салық салынатын сома әлеуметтік төлемдер бойынша салық шегерімдерін, әлеуметтік салық шегерімдерін және базалық шегерімді белгіленген тәртіппен ескере отырып айқындалады (ҚР СК 439-бабы). Демек, азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт бойынша төлемді алушы бір мезгілде ұйымның қызметкері болғаны үшін ғана жалақы ретінде өңдеуге болмайды.
Базалық шегерімді тексеру кезінде бухгалтерге оның атауын қызметкердің карточкасынан көру жеткіліксіз. Есептеуге қажетті кезең үшін дұрыс соманың енгізілгеніне және кіріс түрінің дұрыс айқындалғанына көз жеткізу қажет. Егер күтілетін сома есептік сомадан өзгеше болса, салық салынатын кірістің толық жазбасын және шегерімдерді қолдану реттілігін қарау керек.
ЖТС шегеріміне өтініш және 1С-тегі есепке алу
Егер қолданылатын шегерімнің негізі жұмыскердің өтінішімен немесе өзге құжатымен ресімделсе, бағдарламадағы мәліметтер осы құжатқа: шегерім түріне, қолдану кезеңіне және жеке тұлғаның деректеріне сәйкес келуге тиіс. Құжаттың кадрлық папкада болуының өзі есепке алу жүйесіндегі қате баптауды түзетпейді.
2026 жылы ЖТС бойынша шегерімдерді көрсету кезінде бухгалтер қызметкердің карточкасын және салық шегерімдері туралы мәліметтер бөлімін тексеруі керек. Бөлімнің атауы мен пәрменнің орналасуы пайдаланылатын конфигурацияға байланысты. «Қазақстанға арналған бухгалтерия» үшін 3.0.74.x релиздер желісі, ал «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқару» үшін 3.1.37.x релиздер желісі өзекті.
Егер қызметкер бұрынғы құжаттың орнына жаңа құжат ұсынса, екі жазба бір кезеңге қате қолданылмауға тиіс. Бағдарламада бұрынғы жазбаның аяқталу күнін және жаңа жазбаның басталу күнін тексеру қажет. Бұл күндер ресімделген негіздерге және есептік кезеңге сәйкес келуге тиіс.
Тексерудің практикалық тәртібі:
- қажетті қызметкердің карточкасын ашу;
- салық шегерімдері туралы мәліметтерге өту;
- жазбаларды жұмыскердің құжаттарымен салыстыру;
- шегерімнің түрі мен мөлшерін тексеру;
- қолданылу кезеңдерін және қате қабаттасулардың жоқтығын тексеру;
- негіз өзгерген кезде бұрынғы жазбаны дұрыс аяқтау;
- жаңа жазбаны тиісті кезеңнен бастап көрсету;
- есепке жазылған сомаларды қайта есептеп, ЖТС-тың толық жазбасын зерделеу;
- нәтижені 1 қаңтардан бастап өсу қорытындысымен жасалған есеппен салыстыру.
Жұмыскердің құжаттары, есептік кезеңнің параметрлері және бағдарламаның баптаулары бір-біріне сәйкес келуге тиіс. Бастапқы деректерді түзетпей, ұсталымның қорытынды сомасын қолмен өзгерту кейінгі есептеулерді бұрмалауы мүмкін, өйткені жұмыскердің кірісінен ЖТС күнтізбелік жыл ішінде өсу қорытындысымен есептеледі (ҚР СК 441-бабы).
Шегерім туралы жазбаны өзгерткеннен кейін пайдаланылатын конфигурацияда көзделген тәртіппен есептік құжатты қайта өткізу немесе қайта есептеу қажет. Содан кейін салық сомасын ғана емес, кірісті, кірістің азайтуларын, салық шегерімдерін және салық салынатын соманы да тексеру керек.
ЖТС неліктен шегерімсіз есептелді немесе шегерімдер қате қолданылды
Егер шегерім күтілгендей қолданылмаса, тексеруді бастапқы деректерден бастаған дұрыс. Бұған жазба кезеңінің дұрыс көрсетілмеуі, шегерім түрінің қате таңдалуы, ескірген мән, жазбалардың қабаттасуы немесе өзгерістер енгізілгеннен кейін қайта есептеудің орындалмауы себеп болуы мүмкін.
Егер ұсталымдарда ЖТС болмаса немесе оның сомасы күтілетін сомадан өзгеше болса, мыналарды ретімен тексеріңіз:
- кезеңде төлем көзінен салық салынуға жататын кіріс бар ма;
- жеке тұлғаның мәртебесі мен кіріс түрі дұрыс айқындалған ба;
- қолданылатын шегерім туралы мәліметтер тіркелген бе;
- жазба есептік айда қолданыла ма;
- базалық шегерім сомасы 2026 жылға арналған 129 750 ₸ мәніне сәйкес келе ме;
- қабаттасатын жазбалар жоқ па;
- бастапқы деректер өзгертілгеннен кейін қайта есептеу орындалған ба;
- есептеудің толық жазбасында қолданылған шегерім көрсетіле ме;
- ағымдағы жылдың алдыңғы кезеңдері үшін есептелген ЖТС ескерілген бе.
ЖТС-тың болмауы әрдайым техникалық қатені білдірмейді. Егер көзделген азайтулар мен салық шегерімдерінен кейін салық салынатын кіріс болмаса, салықты есептеуге арналған сома да болмайды. Мұндай нәтижені салық салынатын кірістің қалыптастырылуы бойынша тексеру керек (ҚР СК 439-бабы).
Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарт бойынша төлем үшін алдымен бағдарламада кірістің қалай сараланғанын тексеру қажет. ҚР СК 439-бабы жұмыскердің салық салынатын кірісін және жеке тұлғаның тауарларды өткізуден, жұмыстарды орындаудан немесе салық агентіне қызметтер көрсетуден алған кірісін айқындау тәртібін бөлек белгілейді. Сондықтан жалақыны есептеудегі баптауды көшіру қате нәтижеге әкелуі мүмкін.
Бастапқы деректерді түзеткеннен кейін құжатты қайта есептеу, содан соң есепке жазылған кірісті, көзделген азайтуларды, қолданылған шегерімдерді, салық салынатын соманы және ЖТС-ты салыстыру маңызды. Салықты тексеру кезінде жұмыскердің кірісі бойынша есептеу алдыңғы салық кезеңдеріндегі ЖТС-ты есепке жатқыза отырып, күнтізбелік жылдың басынан бері өсу қорытындысымен жүргізілетінін ескеру қажет (ҚР СК 441-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
ЖТС бойынша салық шегерімі нені білдіреді? — Бұл белгіленген негіз болған кезде жеке табыс салығын есептегенге дейін кірісті азайтатын сома. Жұмыскердің салық салынатын кірісі кірістің көзделген азайтулары мен салық шегерімдері ескерілгеннен кейін айқындалады (ҚР СК 439-бабы).
2026 жылы қандай базалық салық шегерімі қолданылады? — 30 АЕК. АЕК 4 325 ₸ болған кезде бұл 129 750 ₸.
2026 жылы шегерімге жаңа өтініш қажет пе? — Жаңа күнтізбелік жылдың басталуының өзі жаңа өтініш қажет деген қорытынды жасауға жеткілікті негіз болып табылмайды. Бухгалтер қолданыстағы негізді, бар құжаттың мазмұнын және есепке алу жүйесіндегі жазба кезеңін тексереді.
Базалық шегерім неліктен есептеуде көрсетілмеді? — Кіріс түрін, жазба кезеңін, шегерім сомасын, бастапқы құжаттарды, жазбалардың қабаттасуын және қайта есептеудің орындалуын тексеру керек. Нәтижені салық салынатын кірістің толық жазбасы бойынша салыстыру қажет.
2025 жылғы шегерімдер баптауларын пайдалануға бола ма? — Сақталған жазбаны қолданыстағы негізге және 2026 жылдың параметрлеріне сәйкес келген жағдайда ғана қалдыруға болады. Базалық шегерімнің мөлшері мен оны қолдану кезеңін есептеу жүргізілгенге дейін тексеру қажет.
Шегерім өзгертілгеннен кейін ағымдағы айдағы ЖТС неліктен өзгереді? — Жұмыскердің кірісінен ЖТС 1 қаңтардан бастап өсу қорытындысымен есептеледі, содан кейін нәтижеден күнтізбелік жылдың алдыңғы кезеңдері үшін есептелген салық шегеріледі (ҚР СК 441-бабы).
Шегерім өзгертілгеннен кейін ЖТС қате есептелсе, не істеу керек? — Жазбалардың негізі мен кезеңін тексеру, қате қабаттасуды жою, құжатты қайта есептеу және кірісті, шегерімдерді, салық салынатын соманы және салықты есептеудің толық жазбасы бойынша салыстыру керек.
Нормативтік негіз
Жеке тұлғаның төлем көзінен салық салынатын кірісін айқындау тәртібі ҚР СК 439-бабында белгіленген. Салық агентінің жұмыскер кірісінен ЖТС-ты күнтізбелік жылдың басынан бастап өсу қорытындысымен есептеу тәртібі ҚР СК 441-бабында белгіленген.