eGov арқылы ЖМЗЖ қайтаруды ҚҚС қайтару қағидалары бойынша ресімдеуге болмайды: ЖМЗЖ ҚҚС болып табылмайды, сондықтан мұнда ҚР Салық кодексінің 126–128-баптарында көзделген тәртіп пен мерзімдер қолданылмайды. Алдымен қайтару негізін, төлеушіні және төлемді алушыны анықтап, содан кейін өтініш берілген күндегі қолданыстағы электрондық сервисті және құжаттар тізбесін тексеру қажет. eGov арқылы ЖМЗЖ қайтаруға арналған жеке қызметтің бар-жоғын және одан өту тәртібін тексеру керек.
Осы мақалада салықты қайтару ең алдымен бюджеттен ҚҚС асып кеткенінің расталған сомасын, яғни есепке жатқызылатын ҚҚС есептелген ҚҚС-тан асатын айырманы қайтару ретінде қарастырылады. Салықтың асып кеткен сомасы нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын тауарларды өткізетін, жұмыстарды орындайтын немесе қызметтерді көрсететін төлеушілерге, сондай-ақ кең таралған пайдалы қазбаларды, жерасты суларын және емдік балшықтарды барлауға және (немесе) өндіруге арналған келісімшарттарды қоспағанда, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт шеңберінде қызметін жүзеге асыратын төлеушілерге қайтарылуға жатады. Қайтару туралы талап ҚҚС бойынша декларацияда көрсетіледі. Қайтару оңайлатылған тәртіппен немесе тақырыптық салықтық тексеру нәтижелері бойынша жүзеге асырылуы мүмкін.
Салықты қайтару туралы талапты кім мәлімдеуге құқылы
ҚР Салық кодексінің 126-бабы төлеушілерді нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын өткізу сипатына қарай бөледі. Тұрақты өткізу кезінде салықтың асып кеткен сомасы қайтарылуға жатады. Тұрақты емес өткізу кезінде нөлдік мөлшерлеме бойынша айналым үшін пайдаланылған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша есепке жатқызылған ҚҚС-тың бір бөлігі қайтарылады.
Өткізу мына екі талап бір мезгілде орындалған кезде тұрақты деп танылады:
- нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын операциялар қатарынан үш салықтық кезеңде жүзеге асырылады;
- осындай әрбір кезеңде тиісті айналым өткізу бойынша жалпы салық салынатын айналымның кемінде 70%-ын құрайды.
Халықаралық тасымалдар үшін жеке есеп қолданылады: тасымалдардың жалпы көлеміндегі халықаралық тасымалдардың нақты көлемінің үлес салмағы және талап мәлімделген кезеңде есепке жатқызылған ҚҚС сомасы ескеріледі.
Бухгалтер жалпы салық салынатын айналымды, нөлдік мөлшерлеме бойынша айналымды және есепке жатқызылған ҚҚС сомасын ажыратуы қажет. Құжаттар мен тіркелімдер мәлімделген асып кетуді нақты операциялармен байланыстыруға мүмкіндік беруге тиіс.
ҚҚС-тың асып кеткен сомасын қалай есептеуге болады
Есептеудің негізгі қағидаты: есепке жатқызылатын ҚҚС сомасынан есептелген ҚҚС шегеріледі. Мысалы, декларация бойынша есепке 1 200 000 теңге жатқызылса, ал есептелген ҚҚС 900 000 теңгені құраса, есептік асып кету 300 000 теңгеге тең:
1 200 000 − 900 000 = 300 000 теңге.
Бұл автоматты түрде төленетініне кепілдік берілген сома емес. Қайтару негізге, таңдалған тәртіпке және салық органы растайтын сомаға байланысты.
2026 жылдан бастап ҚҚС мөлшерлемесі 16%-ды құрайды. Алайда қайтару сомасын есептеу үшін сатып алу құнын мөлшерлемеге көбейту жеткіліксіз: декларация көрсеткіштерін пайдаланып, тиісті айналымдармен байланысты асып кету сомасын анықтау қажет. Тұрақты емес өткізу кезінде нөлдік мөлшерлеме бойынша айналым үшін пайдаланылған сатып алулар бойынша есепке жатқызылған салықтың бір бөлігі ғана ескеріледі.
ҚҚС бюджеттен қалай қайтарылады және қандай мерзімдер қолданылады
126-бапқа сәйкес төлеуші 127-бап бойынша оңайлатылған қайтаруды немесе 128-бап бойынша тақырыптық салықтық тексеру нәтижелері бойынша қайтаруды таңдайды. Егер оңайлатылған тәртіппен асып кетудің бір бөлігі ғана қайтарылса, қалған бөлігін тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша талап етуге болады.
Оңайлатылған тәртіп салықтық тәуекелдерді басқару жүйесіне негізделеді және салықтық тексерусіз жүргізіледі. Оны мыналар қолдануға құқылы:
- күнтізбелік жыл ішінде нөлдік мөлшерлеме бойынша айналымдарды жүзеге асырған, салықтық мониторинг жүргізілетін төлеушілер;
- нөлдік мөлшерлеме бойынша айналымдары салықтық кезеңдегі жалпы салық салынатын айналымның кемінде 50%-ын құрайтын төлеушілер.
Сондай-ақ талап берілген күні орындалмаған хабарламаның болмауы және талап берілген күннің алдындағы он екі ай ішінде салықтық тексеру нәтижелері бойынша қайтаруға расталған асып кету сомасының болуы тексеріледі.
Оңайлатылған тәртіп кезінде қайтару талап берілген күннен кейінгі он бес жұмыс күні ішінде жүргізіледі. Салық органы қайтаруға расталған асып кету сомасы туралы хабарлама жібереді.
Нөлдік мөлшерлеме бойынша өткізуді жүзеге асыратын төлеушіге оңайлатылған тәртіппен қайтарылмаған сома тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша қайтарылады. Расталған сома талап көрсетілген декларацияны ұсыну мерзімі өткен күннен кейінгі елу бес жұмыс күні ішінде қайтарылуға жатады. Тексеру актісіне қорытынды негізіндегі сома қорытынды табыс етілген күннен кейінгі он жұмыс күні ішінде қайтарылады.
ҚҚС қайтаруды қалай ресімдеу керек: кезең-кезеңімен тексеру
- Тиісті салықтық кезеңдердегі нөлдік мөлшерлеме бойынша операцияларды бөліп көрсету.
- Оларды жалпы салық салынатын айналыммен салыстырып, осындай операциялардың үлесін есептеу.
- 126-бап бойынша өткізудің тұрақты немесе тұрақты емес екенін анықтау.
- Есепке жатқызылған ҚҚС сомасын және оның нөлдік мөлшерлеме бойынша айналыммен байланысын тексеру.
- Оңайлатылған тәртіп талаптарына сәйкестікті, хабарламалардың жай-күйін және бұрын расталған қайтару тарихын тексеру.
- Тәртіпті таңдап, қайтару туралы талапты ҚҚС бойынша декларацияда көрсету.
- Мәлімделген соманы хабарламамен, тексеру актісімен немесе қорытындымен салыстырып, қолданылатын мерзімді бақылау.
Егер соманың бір бөлігі расталмаса немесе оңайлатылған тәртіппен қамтылмаса, расталған және қалған бөліктерді бөлек есепке алу қажет. Қалдықты тақырыптық салықтық тексеру қорытындылары бойынша талап етуге болады.
ЭШФ жазып беруге арналған салық шотынан ақшаны қайтару
ҚҚС төлеушіге оң сальдоны қайтару есепті айдағы өзі толықтырған ақша немесе айдың басындағы қайтарылмаған ақша шегінде, бірақ ҚҚС-тың ағымдағы сальдосынан аспайтын мөлшерде жүргізіледі. Ақша өтініште көрсетілген есеп айырысу шотына аударылады. Есептеу күні мен өтініш беру күні аралығында ЭШФ жазып беру үшін пайдаланылған сомалар қайтарылуға жатпайды.
Егер ақпараттық хабар жіберілген кезден бастап үш жұмыс күні ішінде өтініш берілмесе, ақша келесі айда ЭШФ жазып беруді қамтамасыз ету үшін пайдаланылады. Оң сальдоны осылай қайтаруды 126–128-баптар бойынша бюджеттен ҚҚС асып кеткен сомасын қайтарудан ажырату керек.
Шетелде және шекарада жасалған сатып алулар үшін ҚҚС қайтару
Сипатталған тәртіп туристке шетелде жасалған сатып алу үшін ҚҚС қайтару болып табылмайды және шекарада ақша алу құқығын растамайды. Мұндай қайтару мүмкіндігі сатып алу жасалған мемлекеттің қағидаларына және нақты ресімдеу бағдарламасына байланысты. Кедендік ҚҚС-ты да 126–128-баптар бойынша автоматты түрде қайтаруға болмайды: алдымен төлем түрін және жеке құқықтық негізді анықтау қажет.
eGov арқылы ЖМЗЖ қайтару: нені тексеру керек
«eGov арқылы ЖМЗЖ қайтару» сұрауы ҚҚС асып кеткен сомасын қайтаруға жатпайды. ҚҚС мөлшерлемесін, ҚҚС бойынша декларациядағы талапты немесе он бес және елу бес жұмыс күндік мерзімдерді ЖМЗЖ-ға қолдануға болмайды.
Өтініш бермес бұрын мынадай тексеру жүргізу ұсынылады:
- Нақты қандай төлемді және оның қай кезең үшін аударылғанын анықтау.
- Қайтару негізін және қайтару туралы өтініш берген тұлғаның мәртебесін анықтау.
- Төлем құжаттарын және төлемді жіберуші мен алушы туралы мәліметтерді салыстыру.
- Өтініш берілген күні осы жағдай үшін eGov-та жеке қызмет көзделген-көзделмегенін және қандай құжаттарды қоса беру қажеттігін тексеру.
- Егер өтініш ЖМЗЖ-ға қатысты болса, ҚҚС қайтару рәсімін пайдаланбау.
Белгіленген негізсіз және электрондық қызмет туралы өзекті ақпаратсыз eGov арқылы ЖМЗЖ қайтарылатынына уәде беруге болмайды. Өтініш берудің нақты тәртібін, қарау мерзімін және құжаттар тізбесін тексеру қажет.
МЗЖ, МӘМС және ЖТС қайтару
МЗЖ және МӘМС те, ЖМЗЖ сияқты, ҚҚС болып табылмайды. Сондықтан мақалада келтірілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару талаптары оларға қолданылмайды. Әрбір төлем бойынша алдымен өтініш беру себебі, кезең, төлеуші, алушы және дербес қайтару тәртібі анықталады.
ЖТС қайтару үшін де жеке құқықтық негіз қажет. ЖТС-тың ұсталу немесе төлену фактісінің өзі бүкіл соманың қайтарылуға жататынын білдірмейді. Өтініш бермес бұрын есепті, төлем құжаттарын және нақты жағдайға арналған қолданыстағы рәсімді салыстырып тексеру қажет.
«ТІЖ қайтару» сұрауы нені білдіреді
ТІЖ салық түрі емес, құжат болып табылады, сондықтан ТІЖ бойынша салықты қайтару мен ТІЖ-дің өзіне қатысты әрекет — әртүрлі міндеттер. «ТІЖ қайтару» сұрауы кері қайтарып алуды, түзетуді немесе құжатқа қатысты басқа әрекетті білдіруі мүмкін. Алдымен қажетті әрекет пен оның негізін нақтылау керек; ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару қағидалары мұндай операцияны өздігінен реттемейді.
Пәтер сатып алу кезінде, ипотекалық сыйақылар, мүлік салығы бойынша, сондай-ақ ЖК үшін салықты қайтару туралы сұраулар да салық түрін, төлеушінің мәртебесін және нақты негізді айқындауды талап етеді. 126–128-баптардың өзі мұндай қайтаруларды белгілемейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚҚС қайтаруды онлайн ресімдеуге бола ма? — Талап ҚҚС бойынша декларацияда көрсетіледі. Оны ұсынудың нақты тәсілін және қолжетімді электрондық сервистерді өтініш берілген күні тексеру қажет.
ҚҚС-ты оңайлатылған тәртіппен қайтару қанша уақытқа созылады? — Қайтару талап берілген күннен кейінгі он бес жұмыс күні ішінде жүргізіледі.
Мемлекет барлық кіріс ҚҚС-ты қайтара ма? — Автоматты түрде қайтармайды. Қолданылатын негіз шегінде асып кетудің расталған сомасы, ал тұрақты емес өткізу кезінде нөлдік мөлшерлеме бойынша айналымға арналған сатып алулар бойынша ҚҚС-тың тиісті бөлігі қайтарылады.
Шетелде жасалған сатып алулар үшін ҚҚС-ты шекарада қайтаруға бола ма? — 126–128-баптар басқа тәртіпті реттейді. Шетелде жасалған сатып алу үшін қайтару сатып алу жасалған мемлекеттің және тиісті бағдарламаның қағидаларымен айқындалады.
ҚҚС қайтару тәртібін МЗЖ, ЖМЗЖ немесе МӘМС-ке қолдануға бола ма? — Жоқ. Бұлар қайтару негізі мен рәсімі бөлек белгіленуге тиіс басқа төлем түрлері.