Қысқаша жауап
Жеке практикамен айналысатын адам мәртебесінің өзі оған қатысты салықтық мониторинг жүргізілетінін біржақты анықтауға мүмкіндік бермейді. Салық кодексіне сәйкес салықтық мониторинг салық төлеушілердің жекелеген санаттарын қамтиды, ал оны жүргізудің нақты тәртібі мониторинг түріне және қатысушының мәртебесіне байланысты.
Кодексте салықтық мониторингтің екі түрі көзделген: ірі салық төлеушілер мониторингі және көлденең мониторинг. Сондықтан нақты жағдайға қатысты жауап беру үшін адамның осы мониторинг түрлерінің бірінің қатысушыларына жататынын анықтау қажет. Ұсынылған нормаларда жеке практикамен айналысатын кез келген адамның автоматты түрде мониторинг қатысушысы болатыны туралы ереже жоқ. Сондай-ақ оларда тек осындай мәртебеге байланысты мониторинг жүргізуге тікелей жалпы тыйым салынбаған.
Демек, жеке практикамен айналысу фактісінің өзі емес, салық төлеушіні қатысушылардың тиісті санатына жатқызу үшін заңнамада көзделген негіздердің болуы шешуші мәнге ие.
Салықтық мониторинг қалай ұйымдастырылған
Салықтық мониторинг салық төлеушілердің жекелеген санаттарының қызметі туралы ақпаратты жинау мен талдауды білдіреді. Оның мақсаты — Қазақстан Республикасының салық заңнамасының және трансферттік баға белгілеу туралы заңнамасының сақталуын бақылау.
Ірі салық төлеушілер мониторингі оның қатысушысы ұсынатын, оның ішінде уәкілетті органның талабы бойынша ұсынылатын ақпарат пен құжаттарды зерделеу арқылы жүргізіледі. Көлденең мониторинг уәкілетті орган мен қатысушы арасындағы ақпараттық өзара іс-қимылға негізделеді. Бұл ретте ірі салық төлеушілер мониторингіне қатысушылардың тізбесіне де енгізілген көлденең мониторинг қатысушысына қатысты ірі салық төлеушілер мониторингі жүргізілмейді.
Осылайша, салық төлеуші ең алдымен өзінің қатысушылардың тиісті қатарына енгізілгенін анықтауы керек. Мұндай қорытынды жасау үшін адамның жеке практикамен айналысатын тұлға ретінде тіркелу фактісі жеткіліксіз.
Талап алынған кезде не істеу керек
Егер адам іс жүзінде ірі салық төлеушілер мониторингінің қатысушысы болып, уәкілетті органның талабын алса, оны жауапсыз қалдыруға болмайды. Орган салықтар мен бюджетке төленетін төлемдердің дұрыс есептелгенін және уақтылы төленгенін растайтын құжаттар мен жазбаша түсіндірмелерді, сондай-ақ қатысушының және оның еншілес ұйымдарының қаржылық есептілігін сұратуға құқылы.
Мұндай талапты орындау мерзімі ол табыс етілген күннен кейінгі он бес жұмыс күнін құрайды.
Егер мониторинг нәтижелері бойынша бұзушылықтар немесе алшақтықтар анықталса, қатысушыға ұсыным жіберіледі. Қатысушы ұсыным табыс етілгеннен кейін он бес жұмыс күні ішінде олармен келіскен жағдайда көрсетілген бұзушылықтар мен алшақтықтарды жоюға не келіспеген жағдайда олардың жоқ екені туралы түсіндірме ұсынуға тиіс.
Уәкілетті орган қатысушының дәлелдерімен келіспеген жағдайда уәжді шешім шығарылады. Ол түсіндірме алынғаннан кейін отыз жұмыс күнінен кешіктірілмей қабылданады және шығарылғаннан кейін екі жұмыс күні ішінде қатысушыға беріледі. Шешімді орындауға ол табыс етілген күннен кейінгі күннен бастап бес жұмыс күні беріледі. Уәжді шешімді орындамау салықтық тексеруді тағайындауға негіз болып табылады.
Іс жүзіндегі қауіпсіз әрекет ету тәртібі:
- алынған құжаттың мониторингтің қай түріне жататынын тексеру;
- салық төлеушінің мониторинг қатысушысы ретіндегі мәртебесін анықтау;
- талаптың, ұсынымның немесе шешімнің табыс етілген күнін тіркеу;
- қойылған мәселелер шегінде құжаттар мен түсіндірмелерді дайындау;
- табыс етілген күннен кейінгі күннен бастап есептелетін мерзімді сақтау.
Жеке практикамен айналысатын адам нені ескеруі керек
Салық кодексінде жеке практикамен айналысатын және ҚҚС бойынша тіркеу есебінде тұрған адамдар үшін өтпелі ережелер бөлек көзделген. Мұндай адамдарды салық органы Кодекс қолданысқа енгізілген күннен бастап хабарламай ҚҚС бойынша есептен шығарады. Олар сондай-ақ Кодекс қолданысқа енгізілген күннен бастап он жұмыс күні ішінде ҚҚС бойынша тарату есептілігін ұсынуға міндетті.
Бұл қағидалар ҚҚС бойынша есепке және одан шығарылған кездегі есептілікке қатысты. Олардың өзі адамның салықтық мониторингке қатысуын растамайды да, жоққа шығармайды да. Сондықтан ҚҚС және салықтық мониторинг мәселелерін әрбір рәсімге қатысты нормаларды қолдана отырып, бөлек бағалау қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
Салық органы адамның жеке практикамен айналысатынына ғана байланысты мониторинг жүргізе ала ма? — Келтірілген нормалардан мұндай қорытынды туындамайды. Салық төлеушінің заңда көзделген мониторинг қатысушылары санатына жататынын анықтау қажет.
Салықтық мониторингтің қандай түрлері көзделген? — Ірі салық төлеушілер мониторингі және көлденең мониторинг.
Ірі салық төлеушілер мониторингі шеңберіндегі талапқа жауап беруге қанша уақыт беріледі? — Талап табыс етілген күннен кейінгі он бес жұмыс күні.
Анықталған алшақтықтармен келіспеуге бола ма? — Иә. Қатысушы белгіленген мерзімде бұзушылықтар мен алшақтықтардың жоқ екені туралы түсіндірме ұсына алады.
Жеке практикамен айналысатын адамды ҚҚС бойынша есептен автоматты түрде шығару салықтық мониторингпен байланысты ма? — Бұл бөлек рәсім. ҚҚС бойынша есептен шығару туралы норма өздігінен салықтық мониторингке қатысуды айқындамайды.