2026 жылы 1С-тегі «жойылды» деген жазу бағдарламаның жою, жоюға белгі қою немесе нақты объектінің болмауы туралы хабарлағанын білдіреді; нақты мағынасы хабарламаның қай жерде пайда болғанына қарай анықталады. Егер әрекет экспорттық өткізу бойынша бастапқы құжатқа қатысты болса, айналым жасау күні тауардың сатып алушыға немесе алғашқы тасымалдаушыға тиеп-жөнелтілгенін растайтын, уақыты бойынша бірінші бастапқы бухгалтерлік құжаттың күнімен анықталатынын ескеру қажет (ҚР СК 516-бабы). Сондықтан түпкілікті жою алдында объектінің мақсатын, оның есептік деректермен байланысын және дерекқордың сақтық көшірмесінің бар-жоғын тексеру қажет.
1С-тегі «жойылды» нені білдіреді
Хабарламаның мағынасы оның қай жерде пайда болғанына байланысты. Егер пайдаланушы анықтамалықпен немесе құжатпен жұмыс істесе, жоюға белгі қойылған жазба туралы сөз болуы мүмкін. Мұндай жазба конфигурацияда көзделген түпкілікті жою рәсімі орындалғанға дейін ақпараттық дерекқорда қала береді.
Басқа жағдай шаруашылық құжатқа емес, конфигурацияға немесе кеңейтілімге байланысты. Мысалы, жаңартудан кейін бағдарлама бұрын болған объектінің жаңа нұсқада жоқ екенін хабарлауы мүмкін. Онымен байланысты функциялар немесе баптаулар жаңартудан кейін қолжетімсіз болуы ықтимал. Мұндай жағдайда хабарламаның пайда болуына конфигурациядағы қандай өзгеріс себеп болғанын анықтап, тиісті баптауларды қайта тексеру қажет.
Есеп талдамасының өзгеруі туралы техникалық хабарламалар да бөлек кездеседі. Хабарлама мәтінінде шоттың, субконто түрінің, тіркелімнің немесе конфигурацияның басқа объектісінің атауы болуы мүмкін. Мұндай жағдайда қосымша деректерді қолмен жоймай, хабарламаның толық мәтінін тіркеп, онда көрсетілген объектімен байланысты талдама баптауларын тексеру қажет.
Осылайша, «жойылды» сөзі өздігінен бір нақты ақауды білдірмейді. Алдымен бағдарламаның не туралы хабарлап тұрғанын анықтау қажет: пайдаланушы жазбасы, шот талдамасы, конфигурация объектісі, кеңейтілім немесе баптау туралы ма.
Есепке қауіп төндірмей, 1С-тегі жойылған объектіні қалай жоюға болады
Егер объектіге тек жою белгісі қойылса, оны бірден түпкілікті жоюға ұмтылмау керек. Алдымен бухгалтер немесе әкімші объектінің құжаттарға, бухгалтерлік жазбаларға, тіркелімдерге, есептіліктерге және басқа жүйелермен деректер алмасуға қатысқан-қатыспағанын анықтауы қажет.
Қауіпсіз әрекеттер реті мынадай:
- Хабарламаның нақты мәтінін және оның пайда болған сәтін тіркеу.
- Объектінің түрін анықтау: құжат, анықтамалық элементі, баптау, шот талдамасы немесе кеңейтілім объектісі.
- Қолданыстағы құжаттар мен есептік деректерде оған сілтемелердің бар-жоғын тексеру.
- Жою есеп жүргізу реттілігі мен есептілікті қалыптастыруды бұзбайтынына көз жеткізу.
- Ақпараттық дерекқордың сақтық көшірмесін жасап, оның қалпына келтіруге жарамды екеніне көз жеткізу.
- Пайдаланылатын конфигурация құралдарымен жою мүмкіндігіне штаттық тексеру жүргізу.
- Операциядан кейін негізгі бухгалтерлік және салық есептіліктерін қайта қалыптастыру.
Егер бағдарлама байланысты деректерді анықтаса, операцияны тоқтатып, әр байланысты жеке-жеке тексерген қауіпсіз. Бір элементті екіншісімен ауыстыруға бухгалтер екі элементтің де бір есепке алу объектісін білдіретінін растаған жағдайда ғана жол беріледі. Контрагенттерді, шарттарды, номенклатураны немесе есеп баптарын тек атауларының ұқсастығына қарай автоматты түрде біріктіруге болмайды.
Бастапқы құжаттарды тек көзге көрінетін телнұсқаны жою үшін өшіру де қауіпті. Алдымен кезеңді, құжаттың өткізілуін, тіркелімдерде көрсетілуін және дайындалған есептілікке ықпалын тексеру керек. Экспорттық өткізу кезінде тиеп-жөнелтуді растайтын бастапқы бухгалтерлік құжат ҚҚС бойынша айналым жасау күнін анықтау үшін пайдаланылады, сондықтан оны жою осы күнді растауға әсер етуі мүмкін (ҚР СК 516-бабы). Одан арғы әрекеттер тәртібін құжаттың түрі мен нақты операцияға қарай айқындау қажет.
Егер объект жаңартудан кейін жойылса немесе техникалық қате туындаса
Кеңейтілімде объектінің жоқ екені туралы хабарлама кеңейтілімнің конфигурацияда енді жоқ не атауы немесе құрылымы жаңартудан кейін өзгерген элементке жүгінетінін білдіруі мүмкін. Мұндай жағдайда негізгі конфигурация мен кеңейтілім нұсқаларын салыстырып, өзгеріс әсер еткен баптауларды анықтау және жаңа құрылымды ескере отырып, функционалдық мүмкіндікті қайта баптау қажет.
Қате түзетілгенге дейін мыналарды тексерген жөн:
- қай кеңейтілім немесе қай конфигурация жаңартылды;
- кеңейтілім нұсқасы негізгі конфигурация нұсқасына сәйкес келе ме;
- жойылып кеткен объектімен қандай баптаулар байланысты болды;
- қате әртүрлі пайдаланушыларда қайталана ма;
- ол тек белгілі бір операцияны орындаған кезде туындай ма.
Бағдарламалық кодты және объектінің мақсатын талдамай, атауы ұқсас объектіні қолмен жасауға немесе жұмыс дерекқорының құрылымын өзгертуге болмайды. Атаулардың сәйкес келуі мақсаттың, деректер түрінің және бағдарламалық логиканың сәйкес келетініне кепілдік бермейді.
Жойылған субконто туралы хабарлама шықса, маманға қатенің толық мәтінін, шот туралы мәліметтерді және хабарлама пайда болғанға дейін орындалған әрекеттің сипаттамасын беру қажет. Көрсетілген шот талдамасының баптауларын, байланысты деректемелердің толтырылуын және хабарламаға әкелген әрекеттер ретін тексеру керек. Субконтоны қолмен қалпына келтіруге немесе жоюға себебі анықталып, өзгерістің есептік деректерге ықпалы бағаланғаннан кейін ғана жол беріледі.
Қазақстандағы 1С-ке қашықтан қол жеткізу және сүйемелдеу
«1С-ке қашықтан қол жеткізу» — деректерді жою емес, маманның немесе пайдаланушының бағдарламаға қашықтан қосылуы. Сөздердің ұқсастығына байланысты бұл тақырыптар кейде шатастырылады. Қашықтан қол жеткізудің өзі «жойылды» хабарламасының пайда болуын түсіндірмейді, бірақ маман сол арқылы диагностика жүргізе алады.
Қашықтан сүйемелдеу сеансы алдында міндет пен қол жеткізу шектерін келісу қажет. Орындаушыға ең аз қажетті құқықтары бар бөлек есептік жазба берген дұрыс. Құпиясөздерді, электрондық қолтаңбаларды және әрекеттерді растаудың басқа құралдарын компания белгілеген қауіпсіздік рәсімінен тыс маманға беруге болмайды.
Қазақстанда 1С-ті қашықтан сүйемелдеуді сақтық көшірме жасалғаннан кейін, орындалған өзгерістерді тіркеп және кейін есепті тексере отырып жүргізген жөн. Орындаушының қандай конфигурациялармен жұмыс істейтінін, оған қандай әрекеттер жасауға рұқсат берілгенін және сәтсіз өзгеріс болған жағдайда дерекқорды кім қалпына келтіретінін алдын ала анықтау керек.
Егер мәселе жаңартудан кейін пайда болса, маманға конфигурация нұсқасы, кеңейтілім нұсқасы, хабарламаның нақты мәтіні және оны қайталауға қажетті әрекеттер реті керек болады. Скриншот пайдалы, бірақ қатенің мәтінін алмастырмайды: хабарламада объектінің атауы және диагностикаға қажетті басқа мәліметтер көрсетілуі мүмкін.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С-тегі жойылған объектіні қалай жоюға болады? — Алдымен жазбаға жою белгісі қойылған-қойылмағанын және оған сілтемелердің бар-жоғын анықтаңыз. Түпкілікті жоюды сақтық көшірме жасалып, оның есепке ықпалы тексерілгеннен кейін ғана конфигурацияның штаттық құралдарымен орындаңыз.
Құжат жұмысқа кедергі келтірсе, оны жоюға бола ма? — Оны өткізу, байланыстары, тіркелімдерде көрсетілуі және есептілікке ықпалы тексерілгеннен кейін ғана жоюға болады. Егер құжат шаруашылық операцияны растаса, техникалық қолайсыздықтың өзі оны жою тәртібін айқындамайды. Экспорттық өткізу үшін айналым жасау күні тиеп-жөнелтуді растайтын бірінші бастапқы бухгалтерлік құжаттың күнімен байланысты (ҚР СК 516-бабы).
Егер объект кеңейтілімнің жаңа нұсқасында жойылса, не істеу керек? — Оны тек атауына қарап қолмен қалпына келтірмеңіз. Нұсқалардың үйлесімділігін тексеріп, өзгеріс әсер еткен функцияны анықтаңыз және конфигурациядағы өзгерістерді ескере отырып, оның баптауларын қайта орындаңыз.
Субконтоның жойылғаны туралы хабарлама нені білдіреді? — Ол тиісті шот талдамасының өзгергенін көрсетеді. Хабарламаның толық мәтінін, шот баптауларын, байланысты деректемелерді және хабарлама пайда болғанға дейінгі әрекетті тексеру қажет.
Маманға 1С-ке қашықтан қол жеткізу құқығын беру қауіпсіз бе? — Қол жеткізуді бөлек есептік жазбамен, келісілген міндетпен және қажетті құқықтармен шектеу керек. Жұмыс басталғанға дейін сақтық көшірме қажет, ал аяқталғаннан кейін өзгерістер тізбесі жасалып, нәтижелер тексерілуге тиіс.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 516-бап «Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу, салық салынатын импорт бойынша айналым жасау күні».