Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам 2026 жылы қанша төлейді
Қолда бар нормаларға сәйкес, арнаулы салық режимін қолданатын өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам алған кірісінен бірнеше міндетті әлеуметтік төлем төлейді. Әлеуметтік кодекстің 101-1-бабында әлеуметтік аударымдардың — 1%, міндетті зейнетақы жарналарының — 1% және жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналарының — 1% мөлшерлемелері тікелей көрсетілген. Бұдан бөлек, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары көзделген. Жеке табыс салығы көзделген азайтуды ескере отырып, салық салу объектісіне 0% мөлшерлеме бойынша есептеледі (ҚР СК 720-бабы). Келтірілген нормаларда МӘМС жарналарының мөлшерлемесі көрсетілмеген, сондықтан осы деректер бойынша төлемдердің жалпы сомасы мен олардың жиынтық пайызын анықтау мүмкін емес.
Бухгалтер үшін салық пен әлеуметтік төлемдерді араластырмау аса маңызды. «Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам қанша салық төлейді» және «өзін-өзі жұмыспен қамтығандар қанша төлейді» деген іздеу сұраулары бір сұрақ сияқты болғанымен, есеп әрқайсысының өз мөлшерлемесі, есептеу объектісі және аудару тәртібі бар бірнеше түрлі міндеттемені қамтуы мүмкін.
Әлеуметтік кодекстің 101-1-бабы Қазақстан Республикасының Салық кодексінде көзделген өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимінің талаптарына сәйкес келетін жеке тұлғаларға қатысты. Демек, төлемдерді есептемес бұрын бухгалтер адамның дәл осы режимді қолдануға құқығын растауы керек. Келтірілген деректерде режимді қолдану өлшемшарттары ашып көрсетілмеген, сондықтан оларды Салық кодексінің қолданыстағы редакциясы бойынша анықтау қажет.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам қанша салық төлейді: есеп неден тұрады
101-1-бапта өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам үшін мынадай міндеттемелер көзделген:
- міндетті зейнетақы жарналары;
- жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары;
- әлеуметтік аударымдар;
- міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары;
- көзделген азайтуды ескере отырып, салық салу объектісіне 0% мөлшерлеме бойынша есептелетін жеке табыс салығы (ҚР СК 720-бабы).
Әлеуметтік аударымдар есептеу объектісінің 1%-ын құрайды. Есепті айда арнаулы режим шеңберіндегі қызметтен алынған кіріс объект деп танылады. Бұл ретте әлеуметтік аударымдарды есептеу үшін қабылданатын кіріс шектелген: ол тиісті қаржы жылындағы ең төмен жалақы мөлшерінің жеті еселенген мөлшерінен және Салық кодексінде белгіленген арнаулы режимді қолдану шегінен аспауға тиіс.
Міндетті зейнетақы жарналары 1%-ды құрайды. Олар үшін режим шеңберіндегі жұмыс бойынша есепті айда алынған кіріс пайдаланылады. Ескерілетін кіріс Салық кодексінде өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың арнаулы режимі үшін белгіленген шектен аспауға тиіс.
Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары да 1%-ды құрайды. Жеке тұлғаның кірісі база болып табылады. Келтірілген үзіндіде осы есептің шектері мен ерекшеліктері туралы норманың толық мәтіні жоқ, сондықтан бухгалтер есептеу алдында оларды 101-1-баптың қолданыстағы редакциясы бойынша салыстырып тексеруі қажет.
Осылайша, «өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам қанша салық төлейді» деген сұраққа көрсетілген үш пайызды жай ғана қосу арқылы дұрыс жауап беруге болмайды. Бұл пайыздар жекелеген әлеуметтік төлемдерге қатысты. Жеке табыс салығы үшін көзделген азайтуды ескере отырып, салық салу объектісіне 0% мөлшерлеме белгіленген (ҚР СК 720-бабы), ал МӘМС жарналарының мөлшерлемесі мен базасын бөлек анықтау қажет.
Бухгалтер төленуге тиіс соманы қалай анықтайды
Есепті әрбір ай және міндеттеменің әрбір түрі бойынша рет-ретімен жүргізген дұрыс.
- Жеке тұлғаның өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимінің талаптарына сәйкес келетінін растау.
- Осы режим шеңберіндегі қызметтен есепті айда нақты алынған кірісті анықтау.
- ЕТЖ-ның жеті еселенген мөлшері мен режим шегін ескере отырып, әлеуметтік аударымдар объектісін бөлек қалыптастыру.
- Арнаулы режим шегін ескере отырып, міндетті зейнетақы жарналарына арналған кірісті бөлек анықтау.
- Жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары объектісі туралы толық норманы тексеру.
- Қолданыстағы нормалар бойынша МӘМС жарналарының мөлшерлемесі мен базасын анықтау.
- Көзделген азайтуды ескере отырып, салық салу объектісіне 0% мөлшерлеме бойынша жеке табыс салығын есептеу және режимді қолданудың қолданыстағы шегін тексеру (ҚР СК 720-бабы).
- Төлемдерді кім аударатынын тексеру: төлеушінің өзі ме, әлде кіріс осындай платформа арқылы алынып, арнаулы тәртіп қолданылған жағдайда интернет-платформа операторы ма.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам интернет-платформа арқылы жұмыс істеген кезде оның операторы салық агенті болып табылады және жеке табыс салығы мен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады әрі аударады. Оператор ұсталған ЖТС-ны есепті айдан кейінгі айдың 15-інен кешіктірмей бюджетке аударады (ҚР СК 721-бабы). Арнаулы мобильді қосымша кірістерді, есептелген ЖТС мен әлеуметтік төлемдерді көрсетуге, сондай-ақ өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның тиісті міндеттемелерін орындауға арналған (ҚР СК 720-бабы).
Бұл есепке алу үшін маңызды: егер міндеттемелерді платформа операторы ұстап қалса, өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның салық салу объектісі есептеуді, ұстап қалуды және төлеуді салық агенті орындауға тиіс кірістерге азайтылады (ҚР СК 720-бабы). Қалған міндеттемелерді дұрыс анықтау үшін бухгалтер оператордың мәліметтерін тиісті айдағы кіріспен салыстырып тексеруі қажет.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар қанша және міндеттемелер қашан туындайды
Келтірілген нормаларда Қазақстанда қанша өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам жұмыс істейтіні туралы статистика жоқ. Нормативтік актілер төлеушілердің мәртебесі мен әлеуметтік төлемдер тәртібін айқындайды, бірақ режимді қолданатын адамдардың санын растамайды. Статистикалық сұрауға жауап беру үшін нақты кезеңге арналған жеке ресми деректер жиынтығы қажет.
101-1-бап бойынша режим шеңберінде қызмет жүзеге асырылған есепті айдағы кіріс есептеу негізі болып табылады. Сондықтан бухгалтер кірістерді кезеңдер бойынша бөлуге және құқықтық негізсіз осы арнаулы режимдегі қызметке қатысы жоқ түсімдерді қоспауға тиіс.
Әлеуметтік кодекстің 102-1-бабында көрсетілген тұлғалар ерекше назар аударуды талап етеді: 101-1-баптың 2-тармағында олар үшін ерекшелік көзделген. Келтірілген мәліметтерде бұл ерекшеліктің мазмұны толық ашылмаған. Егер жағдай интернет-платформаға немесе оператордың төлемдерді ұстап қалуына байланысты болса, міндеттемелерді орындау тәртібін салық агентіне арналған қағидалармен салыстыру қажет (ҚР СК 721-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам 2026 жылы қанша салық төлейді? — Жеке табыс салығы көзделген азайтуды ескере отырып, салық салу объектісіне 0% мөлшерлеме бойынша есептеледі (ҚР СК 720-бабы). Бұдан бөлек, әрқайсысы 1% мөлшеріндегі әлеуметтік аударымдар, МЗЖ және жұмыс берушінің МЗЖ, сондай-ақ МӘМС жарналарын төлеу міндеті расталған. Жалпы соманы анықтау үшін МӘМС жарналарының мөлшерлемесі мен базасын бөлек ескеру қажет.
Өзін-өзі жұмыспен қамту салығы неше пайыз? — Арнаулы салық режиміндегі өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның ЖТС-сы үшін көзделген азайтуды ескере отырып, салық салу объектісіне 0% мөлшерлеме белгіленген (ҚР СК 720-бабы). Бұл ретте өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам бөлек әлеуметтік төлемдер төлейді, сондықтан ЖТС мөлшерлемесін оның барлық міндеттемесінің жиынтық мөлшерлемесі деп санауға болмайды.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар айлық кірістен қанша төлейді? — Сома есепті айда алынған кіріске, қолданылатын шектерге және әлеуметтік төлемдердің мөлшерлемелеріне байланысты. Әлеуметтік аударымдар үшін 1% мөлшерлеме қолданылады, бұл ретте ескерілетін кіріс ЕТЖ-ның жеті еселенген мөлшерімен және режим шегімен шектеледі. ЖТС көзделген азайтуды ескере отырып, салық салу объектісіне 0% мөлшерлеме бойынша есептеледі (ҚР СК 720-бабы).
Қазақстанда қанша өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам тіркелген? — Келтірілген нормативтік деректерде өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың саны туралы статистика жоқ. Олардың санын таңдалған кезеңдегі өзекті ресми статистика бойынша анықтау қажет.
Интернет-платформа операторы өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам үшін төлемдерді аудара ала ма? — Иә. Интернет-платформа операторы салық агенті болып табылады және осындай платформаны пайдаланып рұқсат етілген қызметті жүзеге асыратын өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам үшін ЖТС мен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады және аударады (ҚР СК 721-бабы).
Дереккөздер
Қазақстан Республикасы Әлеуметтік кодексінің 101-1-бабы
Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 720 және 721-баптары
Интернет-платформа операторының төлемдерді ұстап қалу және аудару қағидалары