Өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаға қандай қосымша қажет
Қазақстанда өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаға 2026 жылы салық міндеттемелері мен әлеуметтік төлемдер бойынша міндеттемелерді орындау, чектерді қалыптастыру және кірістерді есепке алу үшін арнаулы мобильді қосымша қажет. Мұндай функционал салықтық мобильді қосымша үшін көзделген (ҚР СК 717-бабы). Егер жеке тұлға интернет-платформаны пайдалана отырып қызмет көрсетсе, тиісті режимді қолдану талаптары сақталған кезде ол үшін жеке табыс салығы мен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалуды және аударуды салық агенті ретінде интернет-платформа операторы жүзеге асырады (ҚР СК 721-бабы).
Екі ұғымды ажырата білу маңызды. Арнаулы мобильді қосымша — бұл Салық кодексінде белгіленген функциялары бар салықтық мобильді қосымша. Интернет-платформаның мобильді қосымшасы — оператордың, тапсырыс берушінің және платформада тіркелген орындаушының өзара іс-қимылын қамтамасыз ететін сервис. Бұлар әртүрлі қосымшалар болуы мүмкін. Бұл ретте өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға осындай оператордың қосымшасын пайдаланған кезде интернет-платформа операторына арнаулы мобильді қосымшаның чектерін қалыптастыруға уәкілеттік беруге құқылы (ҚР СК 717, 721-баптары).
Бухгалтер немесе орындаушының өзі алдымен қандай тәртіп қолданылатынын анықтауы керек: міндеттерді арнаулы мобильді қосымша арқылы өз бетінше орындау не интернет-платформаны пайдалана отырып қызмет жүргізу. Екінші жағдайда арнаулы қағидалар платформа арқылы рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесіне сәйкес қызмет жүргізетін өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаларға қолданылатынын, ал платформа операторы салық агенті болатынын ескеру қажет (ҚР СК 721-бабы).
Арнаулы мобильді қосымша не істеуге мүмкіндік береді
Арнаулы мобильді қосымша өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын жеке тұлғаларға ғана арналмаған. Оның функцияларының тізбесіне мыналар кіреді (ҚР СК 717-бабы):
- өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын жеке тұлғалардың салық міндеттемелері мен әлеуметтік төлемдер бойынша міндеттемелерін орындауы;
- оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын дара кәсіпкерлердің жеке табыс салығы мен әлеуметтік төлемдерді есептеуі, оларды төлеуі және декларацияны ұсынуы;
- салық төлеушінің электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылған электрондық құжат негізінде дара кәсіпкер ретінде тіркеу және осындай тіркеуден шығару;
- арнаулы мобильді қосымшаның чегін қалыптастыру.
Демек, өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға қосымшаны есеп айырысулармен жұмыс істеудің техникалық тәсілі ретінде ғана пайдаланбайды. Онда сатып алушымен немесе тауарларды, жұмыстарды не көрсетілетін қызметтерді алушымен есеп айырысу фактісін растайтын құжат қалыптастырылады. Қосымшаны пайдалану тәртібі мен чектің мазмұнын уәкілетті орган белгілейді (ҚР СК 717-бабы).
Қосымшада қалыптастырылған чектердің және өзге де көздерден алынған кірістер туралы басқа мәліметтердің негізінде кірістер тізілімі жасалады (ҚР СК 717-бабы). Бухгалтерге осы тізілімді нақты есеп айырысулармен, банк түсімдерімен және платформаның қолжетімді есептерімен салыстырған пайдалы. Мұндай салыстыру қалыптастырылмай қалған чекті, қате соманы немесе қайталап көрсетілген операцияны анықтауға көмектеседі.
2026 жылғы 1 қаңтарға дейін патент негізіндегі немесе арнаулы мобильді қосымшаны пайдалана отырып қолданылатын бұрынғы арнаулы салық режимдерін қолданған тұлғалар үшін өтпелі қағидалар көзделген. Егер мұндай тұлға 2026 жылғы 1 наурызға дейін оңайлатылған декларация негізіндегі режимді қолдану туралы хабарламаны ұсынбаса, салық органы оны 2026 жылғы 1 наурызда дара кәсіпкер ретінде есептен автоматты түрде шығарады. Өзге жағдайларда өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режимді қолдану басталған күн арнаулы мобильді қосымшада қалыптастырылған алғашқы чектің күні болып танылады; телекоммуникациялар желісі жоқ жерлердегі қызмет үшін алғашқы төлем құжатына қатысты жеке қағида қолданылады (ҚР СК 840-бабы).
Чекті қалай қалыптастыру және беру керек
Арнаулы мобильді қосымшаның чегі сатып алушы мен өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін немесе оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеуші арасындағы есеп айырысу фактісін растайды. Чек дәл арнаулы мобильді қосымшада қалыптастырылуға тиіс (ҚР СК 717-бабы).
Чек есеп айырысу сәтінде беріледі. Бұл қағида қолма-қол ақшамен есеп айырысқан кезде және қолма-қол ақшасыз төлемдерді қабылдауға арналған жүйені немесе құрылғыны пайдаланған кезде қолданылады. Чек сатып алушыға немесе тауарларды, жұмыстарды не көрсетілетін қызметтерді алушыға, оның ішінде олар көрсеткен электрондық пошта мекенжайына беріледі (ҚР СК 717-бабы).
Практикалық жұмыс тәртібін былай құруға болады:
- Есеп айырысу фактісін тіркеп, соманы тексеру.
- Есеп айырысу сәтінде арнаулы мобильді қосымшада чек қалыптастыру.
- Чекті сатып алушыға немесе тауарларды, жұмыстарды не көрсетілетін қызметтерді алушыға қолжетімді тәсілмен беру.
- Операция туралы мәліметтердің кірістер тізіліміне енгізілгеніне көз жеткізу.
- Тізілімді банк түсімдерімен немесе интернет-платформаның есебімен салыстыру.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға немесе оңайлатылған декларация негізіндегі режимді қолданатын кәсіпкер банк ұйымына не интернет-платформа операторына олардың мобильді қосымшасын пайдаланған кезде чектерді қалыптастыруға уәкілеттік беруге құқылы (ҚР СК 717-бабы). Алайда сервис арқылы тапсырысты немесе төлемді қабылдаудың өзі арнаулы мобильді қосымша чегінің қалыптастырылғанын растамайды. Әрбір операцияны есепке алу үшін қалыптастырылған чекті және кірістер тізілімінде көрсетілген мәліметтерді басшылыққа алу керек.
717-бапта интернет-платформа операторы деп Интернетте орналастырылған, электрондық форматта делдалдық қызметтер көрсетуге немесе жұмыстарды орындауға арналған ақпараттық жүйелердің операторы түсініледі. Платформалық жұмыспен қамтудың арнаулы қағидаларын қолдану үшін 721-бап интернет-платформаны оператордың, тапсырыс берушінің және онда тіркелген орындаушының өзара іс-қимылын қамтамасыз ететін электрондық алаң ретінде жеке айқындайды (ҚР СК 717, 721-баптары).
Платформалық жұмыспен қамту қосымшасындағы өзін-өзі жұмыспен қамтығандар
Интернет-платформаны пайдалана отырып, рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесіне сәйкес қызмет жүргізетін өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаларға жеке қағидалар қолданылады. Мұндай платформаның операторы тіркелген орындаушы мен қызметтерге тапсырыс берушілер арасында байланыс орнату үшін техникалық, ұйымдастырушылық, ақпараттық және өзге де мүмкіндіктер беретін дара кәсіпкер немесе заңды тұлға болуы мүмкін (ҚР СК 721-бабы).
Интернет-платформа операторы салық агенті болып танылады және бір мезгілде әлеуметтік заңнамада айқындалған орындаушы болып табылатын әрі интернет-платформаны пайдалана отырып қызмет жүргізетін жеке тұлғалар үшін өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимі бойынша жеке табыс салығын және әлеуметтік заңнамада әрі міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заңнамада көзделген әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады (ҚР СК 721-бабы).
Ұстап қалған жеке табыс салығын оператор есепті айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірмей бюджетке аударады. Ұстап қалған әлеуметтік төлемдерді оператор тиісті әлеуметтік заңнамада белгіленген мерзімдерде төлейді (ҚР СК 721-бабы).
Бухгалтер интернет-платформа арқылы арнаулы режим шеңберінде жүргізілген операцияларды орындаушының өзге түсімдерінен ажыратуы қажет. Бақылау үшін платформаның есебін, нақты ұсталған сомаларды, қалыптастырылған чектерді және кірістер тізілімінің деректерін салыстыру керек. Егер операторға чектерді қалыптастыруға уәкілеттік берілсе, әрбір есеп айырысу бойынша чектің бар-жоғын және операцияның көрсетілгенін тексерген жөн.
Сондай-ақ интегратор-серіктестің рөлін ескеру қажет. Заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес интернет-платформалардың мемлекеттік ақпараттық жүйелермен интеграциялануын қамтамасыз ететін ақпараттық өнімнің иесі — дара кәсіпкер немесе заңды тұлға интегратор-серіктес болып танылады. Мұндай қатысушының болуы операторға бекітілген салық агенті мәртебесін өзгертпейді (ҚР СК 721-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған қосымша қалай аталады? — Салық кодексінде «арнаулы мобильді қосымша» деген жалпы ұғым қолданылады. Бұл, атап айтқанда, өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаның міндеттерін орындауға, чектерді қалыптастыруға және кірістер тізілімін жүргізуге арналған салықтық мобильді қосымша (ҚР СК 717-бабы).
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға платформа қосымшасы арқылы жұмыс істей ала ма? — Иә, егер қызмет рұқсат етілген түрлерге жатса және арнаулы режим тәртібімен интернет-платформаны пайдалана отырып жүргізілсе. Мұндай жағдайда платформа операторы салық агенті болып табылады және орындаушы үшін жеке табыс салығы мен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады (ҚР СК 721-бабы).
Чекті қашан қалыптастыру керек? — Чек сатып алушымен немесе тауарларды, жұмыстарды не көрсетілетін қызметтерді алушымен қолма-қол немесе қолма-қол ақшасыз есеп айырысу сәтінде беріледі (ҚР СК 717-бабы).
Банк немесе платформа өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлғаның орнына чек қалыптастыра ала ма? — Иә. Салық төлеуші банк ұйымына немесе интернет-платформа операторына олардың мобильді қосымшасын пайдаланған кезде арнаулы мобильді қосымшаның чегін қалыптастыруға уәкілеттік беруге құқылы (ҚР СК 717-бабы).
Платформалық жұмыспен қамту кезінде салықтар мен әлеуметтік төлемдерді кім аударады? — Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режиміндегі орындаушы үшін жеке табыс салығы мен әлеуметтік төлемдерді салық агенті ретінде интернет-платформа операторы ұстап қалады және аударады (ҚР СК 721-бабы).
2026 жылы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режимді қолдану қай сәттен басталады? — Жалпы өтпелі қағида бойынша режимді қолдану басталған күн арнаулы мобильді қосымшада қалыптастырылған алғашқы чектің күні болып табылады. Жалпыға ортақ пайдаланылатын телекоммуникациялар желісі жоқ жерлердегі қызмет үшін алғашқы төлем құжатында көрсетілген ай басталу күні болып танылады (ҚР СК 840-бабы).