ҚҚС режимі нені білдіреді
«ҚҚС режимі» деген сұрау әдетте қосылған құн салығын есепке алу тәртібі: ұйымның ҚҚС бойынша мәртебесі, өткізу және сатып алу операциялары бойынша салықты көрсету, түзетулер, декларацияны дайындау және бюджет алдындағы міндеттемелерді орындау туралы сөз болғанда қолданылады. Бұл ретте ҚҚС пен жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібі бір нәрсе емес. Жалпыға бірдей белгіленген тәртіп салық төлеуші қолданатын салық салу тәртібін сипаттайды, ал ҚҚС есебі жеке салықтық міндеттемеге жатады.
Сондықтан бухгалтер үшін алдымен екі мән-жайды анықтау маңызды: ұйым қандай салық салу тәртібін қолданады және оның ҚҚС бойынша тіркеу мәртебесі қандай. Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі кез келген кәсіпорын ҚҚС төлеуші ретінде тіркелген деп автоматты түрде есептеуге болмайды. Бұл параметрлерді тексеріп, есепке алу жүйесінде бөлек көрсету қажет.
Егер жаңадан құрылған салық төлеуші белгіленген тәртіппен арнаулы салық режимін таңдамаса, ол жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібін таңдаған болып танылады (ҚР СК 716-бабы). Жаңадан құрылған заңды тұлға арнаулы режимді мемлекеттік тіркелгеннен кейін бес жұмыс күнінен кешіктірмей салық органына берілетін хабарлама арқылы таңдайды. Демек, қолданылатын салық салу тәртібі бухгалтерлік бағдарламаның баптауымен емес, салық төлеушінің әрекеттерімен және Салық кодексінің ережелерімен айқындалады.
ҚҚС және жалпыға бірдей белгіленген режим
«ҚҚС жалпыға бірдей белгіленген режим» деген тіркес көбінесе есепті бастапқы баптау, басқа салық салу тәртібіне ауысу немесе есепке алу базасындағы қате параметрлерді түзету кезінде кездеседі. Дұрыс жұмыс істеу үшін жеке құжаттағы ҚҚС мөлшерлемесін өзгерту жеткіліксіз. Ұйымның салықтық есепке алу саясатын тексеріп, бағдарламада қолданылатын салық салу тәртібі мен ҚҚС бойынша мәртебенің дұрыс көрсетілгеніне көз жеткізу қажет.
1С жүйесіндегі тиісті баптаулардың орналасуы конфигурацияға, релизге және пайдаланушының құқықтарына байланысты. Бухгалтер ұйым туралы мәліметтер мен салықтық есепке алу баптауларын ашып, онда көрсетілген параметрлерді нақты қолданылатын салық салу тәртібімен және ұйымның тіркеу деректерімен салыстыруы керек. Егер үйреншікті мәзір тармағы болмаса, баптауларды ұйым карточкасынан немесе есепке алу саясаты бөлімінен іздеу қажет.
Параметрлерді өзгертпес бұрын мыналарды ретімен тексерген жөн:
- есепке алу саясаты белгіленген ұйымды;
- әрбір баптаудың қолданылу кезеңін;
- көрсетілген салық салу тәртібін;
- ұйымның ҚҚС бойынша тіркеу мәртебесін;
- өткізу мен сатып алуды көрсету баптауларын;
- өзгертілетін кезеңге қатысты бұрын енгізілген құжаттарды.
Есепке алу саясатын өткен күнмен өзгерту құжаттарды жүргізу нәтижесі мен есептілік көрсеткіштерін өзгертуі мүмкін. Сондықтан баптауларды түзеткеннен кейін қамтылған кезеңді анықтап, оған қатысты құжаттарды қайта жүргізу, айналымдарды тексеру және нәтижені бастапқы құжаттармен әрі есепке алу тіркелімдерімен салыстыру қажет. Бағдарламадағы параметрді өзгертудің өзі салық режимін таңдау үшін көзделген хабарламаны немесе өзге әрекетті алмастырмайды.
Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптен арнаулы режимге немесе кері бағытта ауысқан кезде таңдау және ауысу қағидаларын ескеру қажет. Белгіленген талаптар сақталған жағдайда жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі заңды тұлғалар оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режиміне, ал дара кәсіпкерлер осы режимге және көзделген жағдайларда шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған режимге ауысуға құқылы (ҚР СК 716-бабы).
Бухгалтер ҚҚС есебін қалай ұйымдастыруы керек
ҚҚС-пен жұмысты бірнеше бақылау учаскесіне бөлген ыңғайлы. Біріншісі — қолданылатын салық салу тәртібі мен ұйымның ҚҚС бойынша мәртебесін тексеру. Екіншісі — әрбір шаруашылық операцияны дұрыс саралау: өткізу, сатып алу, қайтару, түзету немесе салық агентінің қатысуымен жасалатын операция. Үшіншісі — бастапқы және есепке алу құжаттарын тексеру. Төртіншісі — есепке алу деректерін салық есептілігінің көрсеткіштерімен салыстыру.
Практикалық жұмыста мынадай тәртіпті қолданған жөн:
- Қолданылатын салық салу тәртібі мен салықтық есепке алу саясатының параметрлерін тексеру.
- Құжаттардың қажетті ұйым мен кезеңге қатысты екеніне көз жеткізу.
- Таңдалған операция түрі мен қолданылған ҚҚС мөлшерлемесін тексеру.
- Салық салынатын айналымды, салық сомасын және құжат қорытындысын салыстыру.
- Қайтаруларды, қателерді түзетуді және түзетулерді бөлек тексеру.
- Есептілікті дайындағанға дейін алшақтықтарды талдау.
Егер бағдарлама: «ҚҚС мөлшерлемесі “ҚҚС-ты салық агенті есептейді” мәнінен өзгеше болған кезде түзетуден кейінгі салық сомасы 0-ге тең болмауға тиіс» деп хабарласа, құжаттың өзара байланысты деректемелерін тексеру қажет. Мұндай хабарлама операцияның таңдалған параметрлері мен көрсетілген салық сомасының бір-біріне сәйкес келмейтінін білдіреді. Бұған операция түрінің, мөлшерлеменің, есептеу тәсілінің, бастапқы құжаттың немесе түзету деректерінің қате таңдалуы себеп болуы мүмкін.
Құжатты талдамай, мөлшерлемені жай ғана ауыстыру арқылы қатені түзету тәуекелді. Алдымен шаруашылық операцияның мазмұнын анықтап, бастапқы құжат пен бастапқы есепке алу құжатын, түзету негізін және қайтару белгісін тексеру керек. Осыдан кейін деректемелерді түзетуге, құжатты қайта жүргізуге және өзгерістің тіркелімдер мен декларация жобасында қалай көрсетілгенін тексеруге болады.
Егер жекелеген операциялар үшін Салық кодексінде салық салудың өзге шарттары көзделсе, бухгалтер бөлек салықтық есепке алуды жүргізу міндетінің туындайтынын анықтауы керек. Бөлініп көрсетілетін санаттарға, атап айтқанда, қызмет түрлері, өткізу бойынша айналымдар, кіріс түрлері, құрылыс объектілері және салық мөлшерлемелері жатады. Бөлек есепке алу белгіленген санаттар бойынша объектілерді салықтық міндеттемелерді есептеу кезінде біріктіруге болмайды (ҚР СК 210-бабы).
Бөлек салықтық есепке алуды жүргізу тәртібін салық төлеуші салықтық есепке алу саясатында белгілейді. Онда қолданылатын есепке алу тәсілдері, сондай-ақ жалпы кірістер мен шығыстардың тізбесі және оларды бөлініп көрсетілетін санаттар мен өзге қызмет арасында бөлу әдістері бекітіледі. Бұл қағиданы талдамалық есеп пен тіркелімдерді баптау кезінде ескеру маңызды: бағдарлама Кодексте әртүрлі салық салу шарттары көзделген көрсеткіштерді бөлуге мүмкіндік беруі тиіс (ҚР СК 210-бабы).
Егер оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режиміндегі салық төлеушіде жалпыға бірдей белгіленген тәртіппен салық салынатын кірістер туындаса, оған жеке қағида қолданылады. Мұндай кірістер бойынша арнаулы режим шеңберіндегі міндеттемелерден бөлек салықтық есепке алу жүргізу қажет (ҚР СК 210-бабы). Сондықтан жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі жекелеген операциялардың болуын бүкіл қызмет үшін режимнің автоматты түрде ауысуы ретінде көрсетуге болмайды.
Есептілік алдында нені тексеру керек
Кезеңді аяқтар алдында бухгалтер ұйымның баптауларын, бастапқы құжаттарды, есепке алу тіркелімдерін және декларация жобасын салыстыруы керек. Қолмен түзетілген, есепке алу саясаты өзгергеннен кейін қайта жүргізілген немесе қайтарулар мен түзетулер қамтылған құжаттарға ерекше назар аудару қажет.
Мыналарды тексерген жөн:
- салық салу тәртібі дұрыс ұйым мен кезең үшін белгіленгенін;
- ҚҚС бойынша тіркеу мәртебесі базада дұрыс көрсетілгенін;
- құжаттарда операциялардың мазмұнына сәйкес келетін операция түрлері мен мөлшерлемелер таңдалғанын;
- салық сомасы көрсетілген салық салынатын айналыммен және құжат қорытындысымен сәйкес келетінін;
- салық агентінің операциялары ұйымның әдеттегі операцияларынан бөлінгенін;
- түзетулер тиісті бастапқы құжаттармен байланыстырылғанын;
- талдамалық есеп Кодексте көзделген жағдайларда бөлек салықтық есепке алуды жүргізуге мүмкіндік беретінін.
Егер ұйым баптауларды өзгертсе немесе өткен кезеңдерді түзетсе, нәтижені бағдарламалық қателердің болмауы бойынша ғана бағаламау керек. Негізгі өлшем — есепке алу деректерінің нақты операцияларға, бастапқы құжаттарға, тіркеу мәртебесіне және қолданылатын салық салу тәртібіне сәйкестігі. Құжаттарды қайта жүргізгеннен кейін көрсеткіштердегі өзгерістерді анықтау үшін тіркелімдер мен есептілік жобасын қайта қалыптастыру қажет.
Салық салу шарттары әртүрлі операциялар қатар жүргізілген кезде салықтық есепке алу саясатында бекітілген бөлек есепке алу тәртібін тексеру қажет. Салық төлеуші Салық кодексінде көзделген жағдайларда мұндай есепке алуды жүргізуге міндетті, ал қолданылатын әдістер тиісті санаттар бойынша міндеттемелерді бөлек есептеуді қамтамасыз етуі тиіс (ҚР СК 210-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚҚС — жеке салық салу режимі ме? — Жоқ. Есепке алуда ұйым қолданатын салық салу тәртібін және оның ҚҚС бойынша тіркеу мәртебесі мен міндеттемелерін ажырату қажет. Бұл параметрлер салықтарды есептеумен байланысты, бірақ бірін-бірі алмастырмайды.
Жалпыға бірдей белгіленген тәртіптегі ұйым ҚҚС-ты есепке ала ала ма? — ҚҚС есебі ұйымның тіркеу мәртебесімен және оның операцияларының мазмұнымен айқындалады. Сондықтан есепке алу жүйесінде қолданылатын салық салу тәртібі мен ҚҚС есебінің параметрлерін бөлек тексеру қажет.
1С жүйесінде салық салу режимін қалай тексеруге болады? — Ұйым карточкасы мен салықтық есепке алу саясатының баптауларын ашыңыз. Ұйымды, жазбаның қолданылу кезеңін және көрсетілген салық салу тәртібін тексеріңіз. Командалардың атаулары мен орналасуы бағдарламаның конфигурациясы мен релизіне байланысты.
Неліктен түзетуден кейін 1С ҚҚС-тың нөлден өзгеше сомасын талап етеді? — Операцияның таңдалған деректемелері салықты есептеуді көздейді, бірақ сома толтырылмаған немесе түзетуден кейін нөлге тең болған. Операция түрін, мөлшерлемені, есептеу тәсілін, салық сомасын, бастапқы құжатты және қайтару белгісін тексеріңіз.
Бөлек салықтық есепке алу қашан қажет? — Ол Салық кодексінде көзделген жағдайларда салық салу шарттары әртүрлі санаттар бойынша жүргізіледі. Мұндай есепке алу тәртібін салық төлеуші салықтық есепке алу саясатында бекітеді (ҚР СК 210-бабы).