2026 жылы ҚР СК-нің 87 және 97-баптары ауруға байланысты жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысын ұзарту тәртібін белгілемейді: 87-бап салық төлеушінің мүлікке билік етуін шектеуді, ал 97-бап дара кәсіпкерді және жеке практикамен айналысатын адамды тіркеу есебіне алуды реттейді (ҚР СК-нің 87, 97-баптары). Сондықтан осы нормалар бойынша қосылатын күндердің санын да, демалысты ауыстыру мерзімін де анықтау мүмкін емес.
Неліктен ауру демалысты «үзеді»
Жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы тынығуға арналған және жұмыс орны мен орташа жалақы сақтала отырып беріледі деген тұжырым еңбек заңнамасына жатады. ҚР СК-нің 2026 жылға арналған ресми мәтінінде келтірілген 87-баптың 2-тармағында мұндай қағида жоқ: бұл бап салық заңнамасында көзделген негіздер болған кезде мүлікке билік етуді шектеуге арналған (ҚР СК-нің 87-бабы).
Сондықтан ҚР СК-нің 87-бабына демалысты автоматты түрде ұзартудың негізі ретінде сілтеме жасауға болмайды. Жұмыскердің жұмыс орнында болмаған күндері табельге және есеп айырысу құжаттарына сәйкес келуі үшін уақытша еңбекке жарамсыздық кезеңі мен кейіннен демалыс күндерін пайдалану кадрлық құжаттарда бөлек көрсетілуге тиіс.
Жұмыскердің жұмыста болмау түрлерін ажырату маңызды:
- жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы — жұмыс берушінің кадрлық құжатымен ресімделген тынығу кезеңі;
- уақытша еңбекке жарамсыздық — медициналық ұйым тиісті түрде ресімдеген құжатпен расталған кезең;
- әлеуметтік демалыс — жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысымен араластыруға болмайтын жұмыстан босатудың жеке түрі.
ҚР СК-нің 97-бабы да жалақы сақталмайтын демалысты реттемейді. 2026 жылы ол дара кәсіпкерді және жеке практикамен айналысатын адамды тіркеу есебіне қою мен тіркеу мәліметтерін өзгертудің ерекшеліктерін белгілейді (ҚР СК-нің 97-бабы). Демек, бұл бап әлеуметтік демалыс кезіндегі ауруға қатысты кадрлық мәселені шешуге негіз бола алмайды.
Жұмыскер не істеуге тиіс
Жұмыс беруші жұмыста болмаған кезеңдерді кадрлық есеп пен табельде алшақтықсыз ресімдеуі үшін жұмыскер бірнеше әрекетті орындауы керек:
- Медициналық ұйымға жүгініп, уақытша еңбекке жарамсыздықты растайтын құжат алу.
- Жұмыс берушіге ауруы туралы қолжетімді тәсілмен хабарлау. Жазбаша хабарлама хабарлаған күн мен жұмыста болмаудың болжамды кезеңін тіркеуге мүмкіндік береді.
- Демалыс күндерін пайдаланудың қалаған тәртібін жазбаша көрсету: уақытша еңбекке жарамсыздық аяқталғаннан кейін тынығуды жалғастыру немесе тиісті күндерді басқа кезеңде пайдалану.
- Уақытша еңбекке жарамсыздық туралы жабылған құжатты кадрлық ресімдеу, табельді толтыру және төлемдерді есептеу үшін жұмыс берушіге беру.
Егер жұмыскер демалыстың бастапқы аяқталу күнінен кейін жұмысқа шықпаса және жұмыста болмау себебін хабарламаса, жұмыс берушіде осы кезеңді бірден дұрыс көрсетуге мүмкіндік беретін құжат болмайды. Уақтылы жазбаша хабарлау демалыс, ауру және кейіннен жұмысқа шығу күндерін салыстыруға көмектеседі.
Жұмыс беруші демалысты ұзартуды қалай ресімдейді
Жұмыс берушінің актісін шығару негізі ретінде ҚР СК-нің 87-бабының 6-тармағына жасалған сілтемені алып тастау керек. Осы баптың ресми мәтінінде 6-тармақ салық органының мүлікке билік етуді шектеу туралы шешімді, тізімдеме актісін және шектеудің күшін жою туралы шешімді жіберуіне қатысты (ҚР СК-нің 87-бабы).
Кадрлық есептің келісімді жүргізілуі үшін жұмыс берушінің шешімді ішкі актімен ресімдегені жөн. Таңдалған тәртіпке қарай құжатта мыналар тіркелуі мүмкін:
- демалыстың аяқталу күнін өзгерту, егер жұмыскер уақытша еңбекке жарамсыздық туралы құжат жабылғаннан кейін тынығуын жалғастырса;
- қалған күндерді басқа кезеңде пайдалану, егер жұмыскер аурудан кейін жұмысқа шықса, ал тынығу күндері кейінірек берілсе.
Жұмыс берушінің актісінде құжаттық негіз, уақытша еңбекке жарамсыздық кезеңі, бұрын ресімделген демалыс күндері және жұмыста болмаудың жаңа кезеңі көрсетіледі. Жұмыскердің жазбаша өтініші таңдалған нұсқаны тіркеуге және кадрлық құжаттар мен табель арасындағы алшақтықтарды болдырмауға мүмкіндік береді.
Егер уақытша еңбекке жарамсыздық демалыстың бастапқы аяқталу күнінен кейін де жалғасса, есепте демалыс кезеңі мен ауру кезеңін ажырату керек. Жұмысқа нақты шығу күні уақытша еңбекке жарамсыздық туралы құжат жабылып, жұмыста одан әрі болмау кезеңі ресімделгеннен кейін айқындалады.
Бухгалтер есептеу кезінде нені ескеруі керек
Бухгалтер демалыс туралы бастапқы бұйрықты, уақытша еңбекке жарамсыздық туралы құжатты, табельді және жұмыс берушінің кейінгі актісін салыстыруы қажет. ҚР СК-нің 87 және 97-баптарының негізінде сәйкес келген күндер үшін демалыс төлемдері міндетті түрде сторноланады немесе сақталады деп тұжырымдауға негіз жоқ: аталған нормалар өзге құқықтық қатынастарды реттейді.
Құжаттарды өңдеудің практикалық реттілігі мынадай болуы мүмкін:
- Сәйкес келетін күндерді тексеру. Бастапқы демалыс кезеңінде және уақытша еңбекке жарамсыздық туралы құжатта бір мезгілде қандай күнтізбелік күндер көрсетілгенін анықтау керек.
- Ресімделген құжаттардың негізінде табельді түзету. Демалыс пен уақытша еңбекке жарамсыздық жұмыста болмаудың әртүрлі кезеңдері ретінде көрсетіледі.
- Бұрын есептелген сомаларды түпкілікті кадрлық күндермен салыстыру. Түзету жұмыс беруші демалыс пен аурудың нақты кезеңдерін құжатпен айқындағаннан кейін жүргізіледі.
- Әрбір негіз бойынша төлемдерді бөлек есептеу. Есеп демалысты, уақытша еңбекке жарамсыздықты және тынығу күндерін кейіннен пайдалануды растайтын құжаттарға сәйкес келуге тиіс.
Күндерді есептеу кезінде мереке күндерін, уақытша еңбекке жарамсыздықты және нақты демалыс күндерін бөлек ескеру де маңызды. Бұл кезеңдерді араластыру жұмысқа шығу күнінің дұрыс белгіленбеуіне, табельдегі қатеге және есептелген сомалармен алшақтыққа әкелуі мүмкін. Әрбір кезең өз құжаттық негізі бойынша есептелуге тиіс.
Жиі жіберілетін қателер
- ҚР СК-нің 87-бабына еңбек нормасы ретінде сілтеме жасау. 2026 жылы ол салық төлеушінің немесе салық агентінің мүлікке билік етуін шектеуді реттейді (ҚР СК-нің 87-бабы).
- ҚР СК-нің 97-бабын жалақы сақталмайтын демалыс туралы норма деп есептеу. Бұл бап дара кәсіпкерді және жеке практикамен айналысатын адамды тіркеу есебіне алуға арналған (ҚР СК-нің 97-бабы).
- Құжаттардағы күндерді салыстырмау. Медициналық құжаттағы, демалыс туралы бұйрықтағы, табельдегі және есеп айырысу құжаттарындағы кезеңдер бір-біріне сәйкес келуге тиіс.
- Кадрлық ресімдеуге дейін есептелген сомаларды өзгерту. Алдымен жұмыста болмаудың нақты кезеңдері тіркеледі, содан кейін есептеулер сәйкестендіріледі.
- Жұмыскер үшін нұсқаны автоматты түрде таңдау. Жұмыскердің жазбаша өтініші оның қалған тынығу күндерін қашан пайдалануға ниетті екенін тіркеуге мүмкіндік береді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жұмыскер ауырып қалса, жұмыс беруші демалысты ұзартудан бас тарта ала ма? — ҚР СК-нің 87 және 97-баптарында бұл сұраққа жауап жоқ. Олардың негізінде міндетті түрде ұзартуды да, бас тартуды да негіздеуге болмайды: екі норма да еңбек қатынастарын емес, салықтық қатынастарды реттейді.
Жұмыскер демалысты ұзарту туралы өтініш жазуы керек пе? — Жазбаша өтініш жұмыскердің еркін және одан әрі тынығу үшін таңдаған күндерін тіркейді. Уақытша еңбекке жарамсыздық туралы құжатпен бірге ол келісілген кадрлық ресімдеуге негіз болады.
Демалыс кезіндегі ауру күндері үшін не төленеді — демалыс төлемдері ме, әлде ауруға байланысты төлемдер ме? — Бухгалтер ресімделген құжаттар бойынша демалыс пен уақытша еңбекке жарамсыздықтың нақты кезеңдері анықталғаннан кейін төлемдерді бөледі. ҚР СК-нің 87 және 97-баптары мұндай есептеу тәртібін белгілемейді.
Жұмыскер ауырып қалса, жалақы сақталмайтын демалыс ұзартыла ма? — ҚР СК-нің 97-бабы жалақы сақталмайтын демалысты реттемейді. Ол дара кәсіпкерді және жеке практикамен айналысатын адамды тіркеу есебіне алуға арналған, сондықтан мұндай демалысты ресімдеу кезінде оған сілтеме жасауға болмайды (ҚР СК-нің 97-бабы).
Демалыс кезеңінің өзгеруі немен ресімделеді? — Кадрлық есеп үшін жұмыс берушінің шешімі уақытша еңбекке жарамсыздық туралы құжат, демалыстың бастапқы күндері және жұмыста болмаудың жаңа кезеңі көрсетілген ішкі актімен тіркеледі. Мұндай актіде ҚР СК-нің 87-бабының 6-тармағына сілтеме жасау дұрыс емес, өйткені бұл тармақ салық органының құжаттарына қатысты (ҚР СК-нің 87-бабы).