Өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың тізбесі нені білдіреді
Қазақстанда «өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың тізбесі» деген сұрау салуды ең алдымен тегі мен ЖСН көрсетілген азаматтардың тізімі емес, өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолдануға рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесі деп түсіну керек. Салық кодексінің 718-бабына сәйкес бұл тізбені Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді. Сондықтан бухгалтерге адамның өз бетінше жұмыс істейтінін анықтау жеткіліксіз: оның нақты қызметін рұқсат етілген қызмет түрлерімен салыстыру қажет.
Ұсынылған нормативтік деректерде Үкімет бекіткен тізбенің мазмұны жоқ, сондықтан қолданыстағы актіні тексермей, нақты кәсіптерді немесе қызметтерді атауға болмайды. Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адаммен қатынастарды рәсімдеу алдында Үкімет бекіткен тізбенің өзекті редакциясын тауып, тиісті қызмет түрінің тұжырымын тексеру керек. Кәсіптің тек тұрмыстағы атауына сүйену тәуекелді: іс жүзінде көрсетілетін қызмет пен нормативтік тізбедегі тұжырым бір-бірінен өзгеше болуы мүмкін.
Сондай-ақ ұғымдарды шатастырмау маңызды. Ауызекі тілде өз бетінше табыс табатын кез келген адамды кейде өзін-өзі жұмыспен қамтыған деп атайды. Арнаулы салық режимінің мақсаттары үшін Салық кодексінің 718-бабында бекітілген анықтама және осы бапта белгіленген талаптардың бір мезгілде сақталуы маңызды.
718-бап бойынша кім өзін-өзі жұмыспен қамтыған деп танылады
718-бап дара кәсіпкер болып табылмайтын жеке тұлғаларды өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға жатқызады. Барлық көзделген талаптарға сәйкес келсе, олар Қазақстан Республикасының азаматтары және қандастар болуы мүмкін.
Арнаулы салық режимін қолдану үшін бір мезгілде:
- осы режимді қолдануға рұқсат етілген бір немесе бірнеше қызмет түрін жүзеге асыру;
- жұмыскерлердің еңбегін пайдаланбау;
- күнтізбелік айдағы табыс бойынша белгіленген шектеуді сақтау қажет.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның күнтізбелік айдағы табысы тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіштің 300 еселенген мөлшерінен аспауға тиіс. Іс жүзінде тексеру үшін бухгалтер дәл тиісті жылдың АЕК мөлшерін пайдалануы және басқа кезеңнің көрсеткішін қолданбауы керек.
Талаптардың кемінде біреуі орындалмаса, қызметтің рұқсат етілген тізбеде болуы жеткіліксіз. Мысалы, жеке тұлға дара кәсіпкер ретінде тіркелген, жұмыскерлерді тартқан немесе айлық табыстың белгіленген шегінен асып кеткен жағдайда, тиісті қызмет түрінің өзі оған режимді қолдану құқығын бермейді.
Осылайша, «өзін-өзі жұмыспен қамтығандар тізбесі» деген тіркес тексерудің бір ғана элементін қамтиды. Дұрыс саралау кәсіптің атауына немесе орындаушының өзінің мәлімдемесіне емес, белгілердің жиынтығына негізделеді.
Бухгалтер мәртебе мен қызмет түрін қалай тексеруі керек
Шарт жасалғанға дейін жеке тұлғадан іс жүзінде орындалатын жұмыстардың немесе көрсетілетін қызметтердің сипаттамасын алған жөн. Ол нақты болуы керек: жай ғана «консультациялар» немесе «көмек» емес, операцияның түсінікті мазмұны көрсетілуге тиіс. Содан кейін бұл сипаттаманы рұқсат етілген қызмет түрінің өзекті тұжырымымен салыстыру қажет.
Тексерудің практикалық тәртібі мынадай болуы мүмкін:
- Орындаушының Қазақстан Республикасының азаматы немесе қандас екенін нақтылау.
- Оның дара кәсіпкер ретінде тіркелмегенін тексеру.
- Көрсетілетін қызметтердің немесе орындалатын жұмыстардың нақты түрін тіркеу.
- Осы қызмет түрін Үкімет бекіткен қолданыстағы тізбеден табу.
- Орындаушының жұмыскерлердің еңбегін пайдаланбайтынына көз жеткізу.
- Айлық табыс бойынша шектеудің сақталғаны туралы растау алу.
- Ұйым орындаушының мәртебесін айқындауға негіз болған құжаттар мен хат алмасуды сақтау.
Егер адам бірнеше қызмет бағытын жүргізсе, ерекше назар аудару қажет. 718-бап бір немесе бірнеше қызмет түрін жүзеге асыруға мүмкіндік береді, бірақ олардың әрқайсысы рұқсат етілгендерге жатуға тиіс. Бір сәйкес келетін бағыттың болуы қалған қызметті автоматты түрде рұқсат етілген етпейді.
Бухгалтер үшін тараптардың іс жүзіндегі қатынастарын да бағалау маңызды. Шарттың атауы өздігінен арнаулы режим талаптарының сақталғанын растамайды. Құжаттар нақты қызметті, оның нәтижесін және операция жасалған кездегі орындаушының мәртебесін көрсетуге тиіс. Егер мәліметтер бір-біріне қайшы келсе, есеп айырысуды жүргізу және салық салу тәртібін айқындау алдында нақтылау сұратқан қауіпсіз.
Камералдық бақылау кезінде нені ескеру керек
Салық кодексінің 137-бабына сәйкес камералдық бақылау салық органдарында бар мәліметтерді, басқа уәкілетті мемлекеттік органдардың деректерін және әртүрлі дереккөздерден алынған салық төлеушінің қызметі туралы ақпаратты салыстыру арқылы жүргізіледі. Демек, өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның мәртебесі мен ол көрсеткен операциялар оқшау емес, басқа қолжетімді мәліметтермен байланыста бағалануы мүмкін.
Егер салық органы сәйкессіздіктерді анықтаса, салық төлеушіге хабарлама жіберілуі мүмкін. Арнаулы салық режимін қолданатын өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам сәйкессіздіктермен келіскен жағдайда, деректерді арнаулы мобильді қосымшада көрсету және (немесе) салық пен әлеуметтік төлемдерді төлеу хабарламаны орындау деп танылуы мүмкін.
Келіспеген жағдайда 137-бап салық заңнамасын бұзуға әкеп соқпайтын сәйкессіздіктердің себептері туралы түсініктеме беруді көздейді. Сондықтан құжаттарды кейін қалпына келтірмей, операциялар жасалған кезде бірден жинаған дұрыс. Шарттарды, актілерді немесе нәтиженің өзге де растауларын, төлем құжаттарын, қызмет түрінің сипаттамасын және арнаулы режимді қолдану құқығын тексеру кезінде пайдаланылған растауларды сақтаған жөн.
Егер қызметті Үкімет бекіткен тізбемен біржақты сәйкестендіру мүмкін болмаса немесе орындаушының жағдайлары өзгерсе, бухгалтер режимді қолдану мүмкіндігін қайта тексеруі керек. Бұл ұзақ мерзімді шарттар кезінде ерекше маңызды: бастапқы тексеру кейінгі кезеңдердегі нақты жағдайларды бағалауды алмастырмайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың бірыңғай атаулы тізбесі бар ма? — Келтірілген нормаларда жеке тұлғалардың ашық тізімі емес, рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесі туралы сөз болып отыр. Нақты адамның мәртебесі 718-баптың талаптары бойынша айқындалады.
Кәсіпті тізбеден табу жеткілікті ме? — Жоқ. Жеке тұлға сонымен қатар дара кәсіпкер болмауға, жұмыскерлердің еңбегін пайдаланбауға және айлық табыс бойынша шектеуді сақтауға міндетті.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам бірнеше қызмет түрімен айналыса ала ма? — Иә, 718-бап бір немесе бірнеше қызмет түрін жүзеге асыруға мүмкіндік береді, алайда олардың әрқайсысы рұқсат етілген тізбеге кіруге тиіс.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам үшін табыстың қандай шектеуі қолданылады? — Күнтізбелік айдағы табыс тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын 300 еселенген АЕК-тен аспауға тиіс.
Сәйкессіздіктер туралы хабарлама алғанда не істеу керек? — Келіскен жағдайда сәйкессіздіктерді заңда көзделген тәсілмен жою қажет. Келіспеген жағдайда салық органына 137-бапта белгіленген тәртіппен түсініктеме беруге болады.