Салық есептілігі деген не
2026 жылы салық есептілігі — салық төлеушінің немесе салық агентінің өзі, салық салу объектілері және салық салуға байланысты объектілер, активтер мен міндеттемелер, кірістер мен мүлік, сондай-ақ салық міндеттемелері мен әлеуметтік төлемдерді есептеу туралы мәліметтері бар құжаты (ҚР СК 114-бабы).
Салық есептілігіне салықтардың, бюджетке төленетін төлемдердің және әлеуметтік төлемдердің жекелеген түрлері бойынша декларациялар мен есеп-қисаптар жатады. Тауарларды әкелу және жанама салықтарды төлеу туралы өтініш те декларацияларға жатады. Декларация декларацияның өзінен және қосымшалардан, есеп-қисап есеп-қисаптың өзінен және қосымшалардан тұрады (ҚР СК 114-бабы).
Бухгалтер үшін салық есептілігін дайындау жолдарды толтырудан емес, салық төлеушінің міндеттерін айқындаудан басталады. Оның тіркеу деректерін, қызмет түрлерін, салық салу объектілерін және салық салуға байланысты объектілерді, сондай-ақ туындаған салықтық және әлеуметтік міндеттемелерді ескеру қажет. Егер қызмет түрлері өзгеріп, басқа нысандар қажет болса, веб-қосымшадағы есептілік тізбесін де жаңарту қажет (ҚР СК 115-бабы).
114-бапта есептіліктің мынадай түрлері белгіленген:
- бастапқы — салықтық тіркеу жүргізілген не белгілі бір салық, бюджетке төленетін төлем бойынша міндеттеме немесе әлеуметтік міндеттеме алғаш рет туындаған кезең үшін ұсынылады;
- кезекті — бастапқы есептіліктен кейінгі салық кезеңдері үшін ұсынылады;
- қосымша — бұрын ұсынылған есептілікке өзгерістер немесе толықтырулар енгізу үшін пайдаланылады;
- хабарлама бойынша — салық органы хабарлама нысанындағы шешім жіберген кезең үшін ұсынылады; хабарлама бойынша бастапқы немесе қосымша есептілік ұсынылуы мүмкін;
- тарату — салық төлеушінің не салық агентінің қызметі тоқтатылған, ол таратылған немесе қайта ұйымдастырылған кезде, сондай-ақ ҚҚС төлеуші тіркеу есебінен шығарылған кезде ұсынылады.
Бұл жіктеу ҚР СК 422-бабының 5-тармағында көзделген жекелеген ерекшелік ескеріле отырып, тауарларды әкелу және жанама салықтарды төлеу туралы өтініштен басқа салық есептілігіне қолданылады (ҚР СК 114-бабы).
Салық есептілігін тапсыру: бухгалтердің іс-қимыл тәртібі
Салық есептілігін ұсыну оны салық төлеушінің немесе салық агентінің тапсыруын, салық органының қабылдауын, өзгерістер мен толықтырулар енгізуді, сондай-ақ ұсынуды тоқтата тұруды және қайта бастауды қамтиды (ҚР СК 115-бабы).
Салықтық тіркеуден кейін салық төлеуші немесе салық агенті веб-қосымшада ұсынылуға жататын нысандарды көрсетеді. Егер қызмет түрлері өзгеріп, басқа нысандарды тапсыру міндеті пайда болса, оларды веб-қосымшада тиісті есептілікті ұсыну мерзімі өткенге дейін көрсету қажет (ҚР СК 115-бабы).
Салық есептілігін қағаз жеткізгіште немесе электрондық құжат нысанында ұсынуға болады. Электрондық түрде тапсыру веб-қосымша, салықтық мобильді қосымша не ақпараттандыру туралы заңнамаға сәйкес салық органының ақпараттық жүйесіне қосылған сыртқы ақпараттық жүйе арқылы көзделген (ҚР СК 115-бабы).
Бухгалтерге арналған практикалық алгоритм мынадай:
- Салық төлеушінің тіркеу мәліметтері мен оның қызмет түрлерін тексеру.
- Туындаған салықтық және әлеуметтік міндеттемелерге сәйкес келетін нысандарды айқындау.
- Есептілікке арналған мәліметтерді бастапқы құжаттармен, есепке алу тіркелімдерімен және есеп-қисаптармен салыстырып тексеру.
- Қосымшалардың қажеттілігін тексеру: егер қосымшада көрсетілуге жататын деректер болмаса, оны ұсынбауға болады (ҚР СК 114-бабы).
- Есептілікті көзделген тәсілмен жіберіп, салық органының оны қабылдағанына көз жеткізу.
- Нысанның данасын және оның қабылданғаны туралы растауды сақтау.
Салық есептілігінің нысандарын, оларды жасау жөніндегі түсіндірмелерді және ұсыну тәртібін уәкілетті орган белгілейді (ҚР СК 115-бабы). Сондықтан бухгалтер тиісті есептілік түрі мен есепті кезең үшін қолданыстағы нысан мен тәртіпті қолдануы керек. 115-бапта барлық декларациялар мен есеп-қисаптарды ұсынудың бірыңғай мерзімі белгіленбеген.
ЖК-нің салық есептілігі және 910-нысан
ЖК-нің салық есептілігінің құрамын кәсіпкердің тіркелу фактісі бойынша ғана айқындауға болмайды. Ол салық төлеушіде туындаған салықтық және әлеуметтік міндеттемелерге, салық салу объектілеріне және салық салуға байланысты объектілерге тәуелді. Салықтық тіркеуден кейін кәсіпкер веб-қосымшада өзі ұсынуға міндетті нысандарды көрсетеді (ҚР СК 115-бабы).
910-нысанды тек әдет бойынша немесе өткен жылдардағы есептілікке сүйеніп таңдауға болмайды. Оны дайындамас бұрын бухгалтер бұл нысанның 2026 жылы нақты кәсіпкер ұсынуға тиіс нысандар тізбесіне кіретінін анықтап, уәкілетті орган белгілеген қолданыстағы жасау жөніндегі түсіндірмелері мен ұсыну тәртібі бар нысанды қолдануы қажет (ҚР СК 115-бабы).
Егер ЖК-нің қызмет түрлері өзгеріп, соның салдарынан басқа нысандарды ұсыну міндеті туындаса, оларды веб-қосымшада тиісті есептілікті ұсыну мерзімі өткенге дейін көрсету қажет. Осылайша, кәсіпкер қызметіндегі өзгерістерді ескермей, бұрынғы нысандар жиынтығын жаңа кезеңге автоматты түрде көшіруге болмайды (ҚР СК 115-бабы).
Тұлғаның есептілікті ұсынуға міндетті не міндетті емес екенін бөлек анықтау қажет. Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын жеке тұлғалар салық есептілігін ұсынбайды. Салық салу объектісі немесе салық салуға байланысты объект болмаған кезде де, салық салынуға жатпайтын кірістерге байланысты және кіріс болып табылмайтын төлемдерді көрсетуді көздейтін есептілікті қоспағанда, жалпы жағдайда есептілік талап етілмейді (ҚР СК 114-бабы).
Сондықтан көрсеткіштердің болмауы өздігінен кез келген нысан үшін бірдей тәртіп қолданылатынын білдірмейді. Бухгалтер нақты мән-жайларды белгілі бір декларацияны немесе есеп-қисапты ұсыну міндетімен салыстырып, қосымшалар үшін мәліметтердің бар-жоғын бөлек тексеруі қажет. Егер қосымшаларда көрсетілуге жататын деректер болмаса, бос қосымшаларды ұсынбауға рұқсат етіледі (ҚР СК 114-бабы).
Есепті қалай түзетуге және бұзушылық тәуекелін азайтуға болады
Егер тапсырғаннан кейін қате анықталса, бұрын ұсынылған есептілікке өзгерістер немесе толықтырулар қосымша салық есептілігі арқылы енгізіледі. Бұдан бөлек, салық органының хабарлама нысанындағы шешімі бойынша хабарлама жөніндегі есептілік ұсынылуы мүмкін, әрі ол бастапқы немесе қосымша болуы мүмкін (ҚР СК 114-бабы).
Түзетулер енгізілгенге дейін қай есепті кезең мен нысанның қамтылғанын, бұрын қандай мәліметтер ұсынылғанын және нақты нені өзгерту немесе толықтыру қажеттігін анықтау маңызды. Түзету нақты деректерді көрсетуі үшін оны енгізу негіздерін бастапқы құжаттармен, есепке алу тіркелімдерімен және есеп-қисаптармен салыстырып тексеру керек.
Салық есептілігін ұсыну тек тапсыру мен қабылдауды ғана емес, салық төлеушінің немесе салық агентінің өзгерістер мен толықтырулар енгізуін де қамтиды. Сондықтан түзетілген есеп жіберілгеннен кейін бухгалтер оның салық органы тарапынан қабылдануын бастапқы тапсыру кезіндегідей бақылауы қажет (ҚР СК 115-бабы).
Есептіліктегі қатенің анықталу фактісінің өзі қатенің мазмұны мен оны түзету мән-жайлары ескерілмей, оның салдарын айқындамайды. Тәуекелді азайту үшін бухгалтер әрбір нысан бойынша мерзімдерді бақылап, ұсынылған есептіліктің қабылдану мәртебесін тексеріп, оның даналары мен қабылданғаны туралы растауларды сақтауы, ал хабарлама алған кезде онда көрсетілген есепті кезеңді ескеруі қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қандай құжаттар салық есептілігіне жатады? — Оған декларациялар, соның ішінде тауарларды әкелу және жанама салықтарды төлеу туралы өтініш, сондай-ақ салықтардың, бюджетке төленетін төлемдердің және әлеуметтік төлемдердің түрлері бойынша есеп-қисаптар жатады (ҚР СК 114-бабы).
Салық есебін электрондық түрде тапсыруға бола ма? — Иә. Электрондық құжатты веб-қосымша, салықтық мобильді қосымша немесе салық органының жүйесіне қосылған сыртқы ақпараттық жүйе арқылы ұсынуға болады (ҚР СК 115-бабы).
Әрбір ЖК 910-нысанды тапсыруға міндетті ме? — Міндеттілікті тек ЖК мәртебесіне қарап айқындауға болмайды. Салықтық тіркеуден кейін кәсіпкер веб-қосымшада өз міндеттері ескеріле отырып ұсынылуға жататын нысандарды көрсетеді, ал қызмет түрлері өзгерген кезде олардың тізбесін жаңартады (ҚР СК 115-бабы).
Бұрын тапсырылған есепті қалай түзетуге болады? — Бұрын ұсынылған есептілікке өзгерістер немесе толықтырулар енгізу үшін қосымша салық есептілігі көзделген. Түзету мәліметтері өзгертілетін нысан мен кезеңге жатқызылуы қажет (ҚР СК 114-бабы).
Көрсеткіштері жоқ қосымшаларды тапсыру қажет пе? — Жоқ, егер қосымшаларда көрсетілуге жататын деректер болмаса, оларды ұсыну талап етілмейді (ҚР СК 114-бабы).