2026 жылы 1С-тегі операция оның нақты мазмұны мен оны растайтын бастапқы құжатқа сәйкес ресімделеді: есепке алу деректері салықтық тексеру кезінде операцияның фактісі мен мазмұнын растауға мүмкіндік беруге тиіс (ҚР СК 157-бабы). Содан кейін конфигурацияның тиісті құжаты таңдалып, міндетті деректемелері толтырылады, құжат өткізіледі және қозғалыстары тексеріледі. Жұмыс тәртібі операция түріне, 1С конфигурациясына және есептік базаның баптауларына байланысты.
1С-те құжатты қалай таңдауға болады
«1С-те қалай ресімдеуге болады» деген сұрауда нақты қандай оқиғаны тіркеу керектігі көрсетілмеген: қызметкерді жұмысқа қабылдау, кредит алу, тауарлардың келіп түсуі, өткізу, төлем немесе ТІЖ. Осы жағдайлардың барлығына арналған әмбебап құжат жоқ. Құжат операцияның нақты мазмұнына және оны растайтын құжаттарға қарай таңдалады.
Жазба жасамас бұрын бухгалтер бірнеше сұраққа жауап беруі керек:
- нақты қандай оқиға болды;
- операцияны қандай бастапқы құжат растайды;
- қызметкер, контрагент, төлеуші немесе алушы кім болып табылады;
- операция қашан жасалды;
- есепке алуда қандай сома көрсетілуге тиіс;
- есеп саясаты мен шоттардың жұмыс жоспарында қандай шоттар және талдамалық есепке алу объектілері көзделген;
- байланысты электрондық құжатты ресімдеу немесе мәліметтерді есептілікте көрсету қажет пе.
Салық салу объектілерін және салық салуға байланысты объектілерді айқындау үшін қажетті құжаттар салық органына ұсынуға қолжетімді болуға тиіс. Егер салықтық тексеру кезінде олар толық немесе ішінара ұсынылмаса, салық төлеушіге құжаттар мен мәліметтерді ұсыну немесе қалпына келтіру туралы талап табыс етіледі. Мұндай талапты орындау мерзімі ол табыс етілген күннен кейінгі күннен бастап 30 жұмыс күнін құрайды (ҚР СК 172-бабы).
Операцияның мазмұнын анықтағаннан кейін 1С-тен тиісті бөлімді тауып, бейінді құжатты жасаңыз. Бөлімдердің, пәрмендердің, операция түрлерінің және жекелеген өрістердің атаулары конфигурацияға, релизге, функционалдық баптауларға және пайдаланушының құқықтарына байланысты өзгеше болуы мүмкін. 2026 жыл үшін «Қазақстанға арналған бухгалтерияның» 3.0.74.x және «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқарудың» 3.1.37.x релиздері өзекті. Құжатты өткізер алдында ұйымның баптауларын, есеп саясатын, анықтамалықтарды, шарттарды және есепке алу шоттарын тексеріңіз.
Жұмыс реті мынадай: құжатты жасау, негіз құжат бойынша деректемелерді толтыру, күні мен сомасын тексеру, шоттар мен талдаманы таңдау, жазу, өткізу және қалыптастырылған қозғалыстарды қарау. Егер операция регламенттелген есепке алуда көрсетілуге тиіс болса, нәтижені құжат қозғалыстары мен есепке алу есептері бойынша тексеру қажет.
Қызметкерді жұмысқа қабылдауды және кредитті қалай ресімдеуге болады
Кадрлық есепке алу жүргізілетін конфигурацияда қызметкерді жұмысқа қабылдауды тіркеу үшін кадрлық құжаттарға арналған бөлімді ашып, жұмысқа қабылдау құжатын жасаңыз. Бөлім мен пәрменнің атауы пайдаланылатын конфигурацияға байланысты. Кадрлық құжаттарға сәйкес қызметкер, бөлімше, лауазым және жұмысқа қабылдау күні туралы мәліметтерді толтырыңыз, содан кейін міндетті өрістерді тексеріп, құжатты жазыңыз.
Ресімдеу алдында жеке тұлға мен қызметкердің тиісті анықтамалықтарға қайталанбай енгізілгеніне, ұйымның, бөлімшенің және лауазымның дұрыс таңдалғанына, ал күннің негіз құжатқа сәйкес келетініне көз жеткізіңіз. Егер кадрлық есепке алу мен жалақыны есептеу өзара байланысты контурларда жүргізілсе, қызметкердің кейінгі кадрлық және есеп айырысу құжаттары үшін қолжетімді екенін тексеріңіз.
Банк кредитінің алынуы кредиттер мен қарыздар бойынша есеп айырысуға арналған операция түрі көрсетілген ақшалай қаражаттың түсуі жөніндегі банк құжатымен көрсетіледі. Әртүрлі конфигурацияларда құжаттың атауы әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан бухгалтер оны пәрменнің атауына ғана емес, мақсатына қарай таңдауы керек. Құжатта шарттың талаптарына, есеп саясатына және шоттардың жұмыс жоспарына сәйкес ұйым, банк шоты, кредитор, шарт, сома, күн және есеп айырысу шоты көрсетіледі.
Кредитті өтеу ақшалай қаражатты есептен шығаруға арналған банк құжатымен ресімделеді. Алушы ретінде кредитор көрсетіледі, ал шарт пен есеп айырысу шоты төлем кредитті алу кезінде көрсетілген міндеттемені өтейтіндей етіп таңдалады. Сома, төлем мақсаты және күн банк үзінді көшірмесімен және төлемдер кестесімен салыстырылады.
Кредит бойынша сыйақы пайдаланылатын конфигурацияда тиісті шығыстар мен міндеттемелерді тануға арналған құжатпен көрсетіледі. Міндеттеме шоты мен шығыс шоты ұйымның шоттар жұмыс жоспары және базаның баптаулары бойынша таңдалады. Сыйақыны аудару төлемді кредитормен, шартпен және бұрын көрсетілген міндеттемемен байланыстыра отырып, есептен шығаруға арналған банк құжатымен ресімделеді.
Кредиттік операцияларды өткізер алдында құжат түрін, шартты, міндеттеме мерзімін, шоттар мен талдаманы қаржыландырудың нақты талаптарымен салыстырыңыз. Банк кредиті үшін бапталған схеманы нақты операцияның мазмұнын ескермей қарызға, лизингке немесе қаржыландырудың басқа түріне автоматты түрде қолдануға болмайды.
1С-тен ТІЖ-ді қалай ресімдеуге болады
1С-тен ТІЖ ресімдеу бастапқы есептік деректерді тексеруден басталады. Бухгалтер ұйымды, контрагентті, шартты, номенклатураны, өлшем бірліктерін, қойманы, санын және нақты операцияның нысаны мен сипатына сәйкес көзделген өзге де мәліметтерді тексеруі керек.
ТІЖ жасау және жіберу жолы 1С конфигурациясына, орнатылған релизге, қолжетімді функционалға және алмасу баптауларына байланысты. Сондықтан пәрменді пайдаланылатын конфигурацияда көзделген бөлімнен және негіз құжат бойынша таңдау керек. Құжатты тек атауының ұқсастығына қарай жасау деректемелердің қате толтырылуына немесе телнұсқаның пайда болуына әкелуі мүмкін.
Практикалық жұмыс тәртібі:
- ТІЖ ресімделетін шаруашылық операцияны анықтаңыз.
- Негіз құжатты және онда толтырылған деректемелерді тексеріңіз.
- Базада қажетті функционалдың қосылғанына және алмасудың бапталғанына көз жеткізіңіз.
- ТІЖ-ді есепке алу құжатының негізінде немесе конфигурацияда көзделген басқа тәсілмен жасаңыз.
- Жіберер алдында ТІЖ мәліметтерін негіз құжатпен салыстырыңыз.
- Алмасудан кейін құжаттың мәртебесін және ақпараттық жүйенің хабарламаларын бақылаңыз.
Егер ТІЖ жасау пәрмені болмаса, пайдаланушының құқықтарын, функционалдық баптауларды, алмасуға қосылуды және конфигурация релизін тексеріңіз. Бір құжатты қайта тіркемеу үшін ТІЖ-ді қайта жасамас бұрын бастапқы жіберілімнің мәртебесі мен хабарламалар журналын қарау қажет.
Өткізгеннен кейін нені тексеру керек
«Өткізілді» мәртебесі құжаттың бағдарлама баптауларына сәйкес өңделгенін білдіреді, бірақ бухгалтер есепке алудың дұрыстығын бөлек бағалайды. Құжат қозғалыстарын ашып, оларды операцияның экономикалық мазмұнымен салыстырыңыз. Шоттарды, талдамалық есепке алу объектілерін, контрагентті, шартты, бөлімшені, ақшалай қаражат қозғалысының бабын, соманы және күнді тексеріңіз.
Мұндай салыстыру операция туралы мәліметтерді растау үшін де маңызды: қарсы салықтық тексеру қосымша ақпарат алу, сондай-ақ салық төлеушінің басқа тұлғалармен жасаған операцияларының фактісі мен мазмұнын растау үшін жүргізілуі мүмкін (ҚР СК 157-бабы). Сондықтан есепке алу құжатының деректері бастапқы құжаттармен және контрагенттің мәліметтерімен сәйкес келуге тиіс.
Содан кейін тиісті есепті қалыптастырыңыз: айналым-сальдолық ведомость, шотты талдау, шот карточкасы немесе құжаттар журналы. Банк операциясы үшін жазбаны үзінді көшірмемен және шартпен, кадрлық операция үшін қызметкердің кадрлық деректерімен, электрондық құжат үшін оның ағымдағы мәртебесімен және жүйе хабарламаларымен қосымша салыстырыңыз.
Егер қате анықталса, алдымен оның көзін айқындаңыз: құжат деректемелері, анықтамалық, шарт, есепке алу шоты, талдама немесе баптау. Анықтамалық элементін өзгерту бұрын өткізілген құжатты барлық жағдайда бірдей жаңартпайды. Түзетілгеннен кейін құжатты қайта өткізу, ал қозғалыстарды, есептерді және байланысты құжаттарды қайта тексеру қажет болуы мүмкін.
Байланысты жазбаларды талдамай тұрып қате құжатты жоймаңыз. Егер оның негізінде төлемдер, электрондық құжаттар немесе басқа есепке алу жазбалары жасалса, бастапқы құжатты өзгерту операцияны ресімдеу реттілігіне және есептердің нәтижелеріне әсер етуі мүмкін.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С-те қандай құжатты таңдау керектігін қалай түсінуге болады? — Операцияның нақты мазмұны мен бастапқы құжатты басшылыққа алыңыз, содан кейін пайдаланылатын конфигурацияның тиісті объектісін таңдаңыз. Төлем, кадрлық оқиға, келіп түсу және өткізу әртүрлі құжаттармен ресімделеді.
1С-те қызметкерді жұмысқа қабылдауды қалай ресімдеуге болады? — Жұмысқа қабылдау туралы кадрлық құжатты жасап, негіз құжаттар бойынша қызметкердің деректерін, бөлімшені, лауазымды және жұмысқа қабылдау күнін толтырыңыз. Бөлімнің атауы мен өрістердің құрамы конфигурацияға және оның баптауларына байланысты.
Банк кредитінің алынуын қалай көрсетуге болады? — Кредиттер мен қарыздар бойынша есеп айырысуға арналған операция түрі көрсетілген ақшалай қаражаттың түсуі жөніндегі банк құжатын жасаңыз. Кредиторды, шартты, есеп айырысу шотын, соманы және күнді шартқа, банк үзінді көшірмесіне және ұйымның есепке алу қағидаларына сәйкес көрсетіңіз.
1С-тен ТІЖ-ді қалай ресімдеуге болады? — Негіз құжатты, деректемелерді және алмасу баптауларын тексеріңіз, содан кейін ТІЖ-ді пайдаланылатын конфигурацияда көзделген тәсілмен жасаңыз. Жібергеннен кейін мәртебесі мен жүйе хабарламаларын міндетті түрде бақылаңыз.
Құжат неліктен өткізілген, бірақ нәтиже дұрыс емес? — Операция түрін, шоттарды, талдаманы, күнді, соманы, шартты, ақшалай қаражат қозғалысының бабын және құжат қозғалыстарын тексеріңіз. Түзетілгеннен кейін құжатты қайта өткізу және есептерді қайта салыстыру қажет болуы мүмкін.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 157-бап «Қарсы салықтық тексеру».
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 172-бап «Есепке алу және өзге де құжаттар болмаған кездегі салықтық тексерулер».