2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларацияны салық агентіне 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініш берген жеке тұлға ұсынуға міндетті (ҚР СК 846-бабы). Бұл өтпелі норма 2026 жылы декларацияны ұсынудың дәл осы негізіне қолданылады.
2025 жылға арналған декларация кімдерге қатысты
Міндет салық агентіне 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініш берген жеке тұлғаларға қатысты. Мұндай тұлға сол 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларацияны ұсынуға міндетті (ҚР СК 846-бабы).
Бухгалтер немесе жалақыны есептеу жөніндегі маман үшін жеке тұлғадан алынған өтініштің мазмұны негізгі мән-жай болып табылады. Өтініштің бар-жоғын ғана емес, онда дәл 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасы көрсетілгенін де анықтау қажет. Практикалық алгоритм мынадай:
жеке тұлғаның салық агентіне 2025 жыл үшін берген өтінішін табу;
онда өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдер мәлімделгенін тексеру;
өтініштегі мәліметтерді жеке тұлғаның кірісін есептеу кезінде пайдаланылған деректермен салыстыру;
мәлімделген соманың қай салықтық кезеңге жататынын тіркеу;
жеке тұлғаға мұндай өтініштің 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларацияны ұсыну міндетін туындататынын хабарлау;
өтінішті мәлімделген шегерімді қолдануға қатысты құжаттар топтамасына қосу.
Бұл қағиданы барлық жұмыскерлерге, кіріс алушыларға немесе азаматтарға автоматты түрде қолдануға болмайды. ҚР СК 846-бабы қарастырылып отырған міндетті нақты санатқа — салық агентіне дәл 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасын мәлімдеген жеке тұлғаларға белгілейді. Еңбек шарты бойынша жұмыс істеу, жалақы алу немесе жеке табыс салығының ұсталып қалу фактісінің өзі осы нормада көрсетілген негіз болып табылмайды.
Тексеру кезінде жеке тұлғаның өтініші мен жұмыс берушінің ішкі есеп-қисабын ажырату маңызды. ҚР СК 846-бабын қолдану үшін салық агентіне шегерімдердің көрсетілген түрі мен кезеңі қамтылған өтініштің берілуі айқындаушы мәнге ие. Басқа шегерімдер туралы немесе басқа жылға арналған өтініштер осы бапта тікелей белгіленген негізге сәйкес келмейді.
Қажетті декларация нысанын қалай анықтауға болады
«2025 жылға арналған декларация» деген тұжырымның өзі салық есептілігінің түрін ашып көрсетпейді. Қарастырылып отырған жағдайда сөз дәл 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларация жөнінде болып отыр — ол өтпелі нормада осылай аталған (ҚР СК 846-бабы).
Толтыру алдында бухгалтер мына төрт сұраққа ретімен жауап беруі керек:
Кім есеп беруге тиіс: жеке тұлға ма, әлде басқа салық төлеуші ме?
Міндет қай салықтық кезең үшін туындады?
Есептілікті ұсынуға қандай құжат негіз болады?
Міндетті белгілейтін нормада декларацияның толық атауы қалай көрсетілген?
ҚР СК 846-бабына қатысты жауаптар өзара байланысты: жеке тұлға есеп береді, есепті кезең — 2025 жыл, салық агентіне берілген 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініш негіз болады, ал талап етілетін есеп кірістер мен мүлік туралы декларация деп аталған.
Сондықтан нысанды тек жылына немесе ауызекі қысқартылған атауына қарап таңдауға болмайды. Алдымен декларацияның толық атауын нормадағы тұжырыммен салыстыру қажет. Егер міндет өзге шегерімдердің алдын ала сомасы туралы өтініш бойынша айқындалса, ҚР СК 846-бабында тікелей көрсетілген «кірістер мен мүлік туралы декларация» атауын басшылыққа алу керек.
Басқа салық декларацияларының өзіндік атаулары мен ұсыну негіздері бар. Атауында «декларация» сөзінің болуы немесе есепті жылдың сәйкес келуі оларды кірістер мен мүлік туралы декларацияның орнына қолдануға мүмкіндік бермейді. Мұндай тәсіл міндеттің негізі дұрыс анықталғанымен, оны орындау үшін басқа түрдегі есептілік таңдалатын жағдайды болдырмайды.
ДТ декларациясы: берешек туралы мәліметтердегі белгі нені білдіреді
«ДТ декларациясы» белгіленімі ҚР СК 846-бабында жеке тұлға ұсынуға тиіс декларацияның атауы ретінде қолданылмайды. Бұл бапта есептің атауы тікелей көрсетілген: 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларация (ҚР СК 846-бабы).
Сондықтан ҚР СК 846-бабы бойынша міндетті айқындау кезінде «ДТ» қысқартуын есептіліктің толық атауының орнына қолдануға болмайды. Егер мұндай белгіленім жұмыс сұрауында, құжат карточкасында, есепке алу бағдарламасында немесе хат алмасуда кездессе, оны тиісті құжаттың толық атауымен сәйкестендіру қажет.
Декларацияның атауын оның бөлімдеріндегі, қосымшаларындағы немесе ақпараттық өрістеріндегі белгіленімдермен шатастырмау ерекше маңызды. Ішкі белгі, бағанның атауы немесе көрсеткіштің қысқартылуы салық есептілігінің атауын өзгертпейді. Қарастырылып отырған міндет үшін заңдық мәні бар тұжырым — «2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларация» (ҚР СК 846-бабы).
Жұмыс тексеруін мынадай тәртіппен жүргізуге болады:
қысқарту қолданылатын құжаттың толық атауын табу;
құжаттың жеке тұлғаға және 2025 жылға арналған есептілікке қатыстылығын анықтау;
құжаттың атауын кірістер мен мүлік туралы декларациямен салыстыру;
жекелеген белгінің немесе бағанның мағынасын бүкіл нысанның атауына телімеу;
құжатты толтырудың 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасы туралы өтінішпен байланысты екенін тексеру.
Мұндай ажырату жеке тұлғамен қарым-қатынас кезінде де маңызды. Қысқартудың орнына декларацияның толық атауын қолданып, міндеттің негізін — бұрын салық агентіне берілген өтінішті бөлек көрсету керек. Бұл тұлғаға қандай есептілік пен қандай салықтық кезең туралы сөз болып отырғанын түсінуге мүмкіндік береді.
Жіберу алдында бухгалтер нені тексеруі керек
Алдымен есептің нақты атауын, салықтық кезеңді, декларациялаушының мәртебесін және міндеттің негізін анықтаңыз. Қарастырылып отырған жағдайда салық агентіне 2025 жыл үшін берілген өтініштерді тексеру қажет: ҚР СК 846-бабы өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтінішпен жеке тұлғаның 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларацияны ұсыну міндетін байланыстырады.
Құжаттарды жеке тізім бойынша тексерген ыңғайлы:
өтініштің тексеру жүргізіліп отырған жеке тұлғадан келіп түскеніне көз жеткізу;
өтініштің салық агентіне берілгенін тексеру;
өтініштен өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы тұжырымды табу;
мәлімделген шегерімдердің 2025 жылға жататынын тексеру;
өтініш деректерін тиісті кезеңдегі есеп айырысу құжаттарымен салыстыру;
есептің толық атауын — 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларацияны қолдану;
белгіленген міндетті атауы немесе қысқартуы ұқсас есептілікпен алмастырмау;
декларацияны ұсыну міндеті туралы қорытындыға қандай өтініш негіз болғанын тіркеу.
Егер есепке алу жүйесінде құжаттың қысқаша немесе ішкі атауы қолданылса, нысанды таңдағанға дейін оның мағынасын ашу керек. Жылдың, жеке тұлға тегінің немесе «декларация» сөзінің сәйкес келуі есептіліктің әртүрлі түрлерін бірдей деп тану үшін жеткіліксіз. Алдымен ҚР СК 846-бабында белгіленген негіз тіркеледі, содан кейін осы нормада көрсетілген толық атауы бар декларация таңдалады.
«Т1 декларациясы» сұрауы да салық нысанын өздігінен айқындамайды. ҚР СК 846-бабы талап етілетін есептілікті «Т1» деп атамайды: онда 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларация көзделген. Сондықтан жұмыс сұрауында қысқартудың мағынасын ашып, құжаттың толық атауын анықтап, оны белгіленген міндетпен салыстыру керек.
Жеке тұлғаға хабарлау кезінде үш элементті бір мезгілде көрсеткен дұрыс: есепті жылды, декларацияның толық атауын және оны ұсыну негізін. Дұрыс тұжырымда 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларация және салық агентіне бұрын берілген өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініш көрсетілуге тиіс (ҚР СК 846-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚР СК 846-бабы бойынша 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларацияны кім тапсыруға міндетті? — Салық агентіне 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініш берген жеке тұлғалар (ҚР СК 846-бабы).
Мұндай жеке тұлға қандай есепті ұсынуға тиіс? — 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларацияны. ҚР СК 846-бабында есеп дәл осылай аталған.
Бұл қағиданы қолдану үшін салық агентінен кіріс алу фактісі жеткілікті ме? — Жоқ. ҚР СК 846-бабы қарастырылып отырған міндетті салық агентіне 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасы түріндегі салықтық шегерімдерді қолдану туралы өтініш берумен байланыстырады.
Бұл қағида басқа жылға арналған өтінішке қолданыла ма? — Жоқ. Өтпелі ереже 2025 жылға арналған өзге шегерімдердің алдын ала сомасына және сол жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларацияға қатысты тұжырымдалған (ҚР СК 846-бабы).
«ДТ декларациясы» — ҚР СК 846-бабы бойынша есептің атауы ма? — Жоқ. Бапта талап етілетін есеп 2025 жыл үшін кірістер мен мүлік туралы декларация деп аталған. «ДТ» қысқартуы бұл толық атауды алмастырмайды.
«Т1 декларациясы» сұрауы бойынша салық нысанын бірден таңдауға бола ма? — Жоқ. Алдымен қысқартудың мағынасын ашып, құжаттың толық атауын анықтау қажет. ҚР СК 846-бабы бойынша міндетті орындау үшін 2025 жылға арналған кірістер мен мүлік туралы декларация талап етіледі.
Бухгалтер ең алдымен нені тексеруі керек? — Жеке тұлғаның өтінішін: оның кімге берілгенін, онда шегерімдердің қандай түрі көрсетілгенін және өзге шегерімдердің алдын ала сомасының 2025 жылға жататынын.