2026 жылғы 14 қазандағы жағдай бойынша Қазақстанда салықтық хабарламалар мен берешекті өндіріп алу жөніндегі құжаттардың нысандары жаңартылды. Қолжетімді деректерде бекіткен актінің деректемелері, өзгерістердің күшіне ену күні және түзетілген нысандардың толық тізбесі көрсетілмеген, сондықтан құжатты қолданар алдында бухгалтер оның өзекті редакциясын салық органының ресми жүйесінде тексеруі керек.
Не өзгерді
Жаңарту салықтық әкімшілендіру кезінде қолданылатын нысандарға: салықтық хабарламаларға және берешекті өндіріп алуға байланысты құжаттарға қатысты. Бұл осындай құжаттарды алған, дайындаған немесе өңдеген кезде бұрын сақталған файлдар мен баспа үлгілерін емес, қолданыстағы үлгілерді басшылыққа алу қажет екенін білдіреді.
Жекелеген өзгерістердің мазмұны бастапқы деректерде ашылмаған. Сондықтан нақты қандай жолдар, тұжырымдар, негіздер немесе деректемелер қосылғанын не алып тасталғанын сенімді түрде айту мүмкін емес. Сондай-ақ жаңартуға дейін ресімделген құжаттарға арналған өтпелі тәртіп көрсетілмеген.
Бухгалтер үшін мұндай құжаттарды салық есептілігінен ажырата білу маңызды. ҚР Салық кодексінің 114-бабына сәйкес салық есептілігіне декларациялар, оның ішінде тауарларды әкелу және жанама салықтарды төлеу туралы өтініш, сондай-ақ салықтар, бюджетке төленетін төлемдер және әлеуметтік төлемдер бойынша есеп-қисаптар жатады. Хабарламалар мен берешекті өндіріп алу жөніндегі құжаттар басқа функцияны атқарады және бөлек тексеруді талап етеді.
Жаңарту кімдерге қатысты және нені тексеру керек
Өзгерістің салық органдарынан хабарламалар алатын, бюджетпен есеп айырысуды жүргізетін немесе салық берешегі жөніндегі құжаттармен жұмыс істейтін ұйымдар мен дара кәсіпкерлер үшін практикалық маңызы бар. Ол бухгалтерлер, салық консультанттары және мемлекеттік органдармен электрондық хат алмасуға жауапты қызметкерлер үшін де маңызды.
Құжатты алғаннан кейін:
- оның атауын, күнін және жіберушінің деректемелерін тексеру;
- құжатты салық төлеушінің дербес шотындағы деректермен салыстыру;
- өзекті нысанның қолданылып отырғанына көз жеткізу;
- көрсетілген берешектің туындау негізін тексеру;
- құжатты және оның алынғанын растайтын құжатты сақтау;
- жауапты қызметкерді тағайындап, кейінгі әрекеттерді бақылау ұсынылады.
Егер хабарлама салық есептілігіне байланысты болса, тиісті салық кезеңі мен ұсынылған нысанның түрін бөлек тексеру керек. Салық есептілігі бастапқы, кезекті, қосымша, хабарлама бойынша ұсынылатын немесе тарату есептілігі болуы мүмкін. Бұл түрлер ҚР Салық кодексінің 114-бабында тікелей көзделген.
Бухгалтер қалай әрекет етуі керек
Ескі үлгідегі мәліметтерді жаңа құжатқа автоматты түрде көшірмеу керек. Алдымен өзекті нысанды бұрын қолданылған нұсқамен салыстырып, міндетті жолдардың, бөлім атауларының, құжатты жіберу негіздерінің немесе оны ресімдеу тәртібінің өзгерген-өзгермегенін тексеру қажет.
Практикалық жұмыс тәртібі мынадай болуы мүмкін:
- Алынған құжатты ресми ақпараттық жүйеден немесе ол жіберілген арнадан табыңыз.
- Берешекті салық есебі мен ішкі бухгалтерлік базаның деректері бойынша тексеріңіз.
- Тиісті кезеңдегі төлемдерді, ұсынылған салық есептілігі нысандарын және хабарламаларды салыстырыңыз.
- Егер деректер сәйкес келмесе, растаушы құжаттарды дайындап, түсіндірме алу үшін мемлекеттік кірістер органына жүгініңіз.
- Егер міндет расталса, құжаттың өзінде және заңнаманың қолданыстағы нормаларында көрсетілген тәртіппен және мерзімдерде әрекет етіңіз.
Жаңартылған хабарламаны орындаудың нақты мерзімін нысандардың өзгергені туралы жаңалықтың негізінде ғана белгілеуге болмайды. Ол құжаттың түріне, оны жіберу негізіне және қолданылатын нормаға байланысты. Сондықтан ескі жадынамаларға немесе үлгілерге сүйенбей, мерзімді алынған хабарламадан алып, қолданыстағы заңнамамен салыстыру керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
Алынған хабарламаны қайта ресімдеу қажет пе? — Қолжетімді деректерден мұндай қорытынды шықпайды. Құжаттың күнін, оның мәртебесін және жаңарту бекітілген актіде өтпелі ережелердің бар-жоғын тексеру қажет.
Бұрын сақталған бланкіні пайдалануға бола ма? — Пайдаланар алдында оның өзекті нысанға сәйкес келетініне көз жеткізу керек. Ескі файл енгізілген өзгерістерді ескермеуі мүмкін.
Жаңа нысан берешек сомасының өзгергенін білдіре ме? — Жоқ, нысанның жаңартылуының өзі соманың өзгергенін растамайды. Берешекті салық есебі мен дербес шоттың деректері бойынша салыстыру керек.
Хабарламамен келіспеген жағдайда не істеу керек? — Есеп-қисаптар мен төлем құжаттарын тексеріп, растаушы құжаттарды жинап, нақты хабарламаға қолданылатын тәртіппен мемлекеттік кірістер органына жүгіну керек.
Орындау мерзімін қайдан тексеруге болады? — Алынған құжаттың өзінен және хабарламаның тиісті түрін немесе өндіріп алу шараларын реттейтін қолданыстағы нормалардан.
Дереккөздер
- Қазақстанда салықтық хабарламалар мен берешекті өндіріп алу жөніндегі құжаттардың нысандары жаңартылды
- ҚР Салық кодексінің 114-бабы: салық есептілігі және оның түрлері