2026 жылы ҚР СК тәрбиеші көмекшісінің (тәрбиешінің көмекшісі) бірыңғай тіркелген жалақысын белгілемейді. ҚР СК-нің 406-бабы жұмыскерлердің өз бетінше салық салынуға жататын жекелеген кірістерін, соның ішінде салық агенті болып табылмайтын тұлғадан алынған кірісті ғана реттейді; мұндай кірістің мөлшері еңбек шарты және жұмыс берушінің шешімдері бойынша айқындалады (ҚР СК-нің 406-бабы). Сондықтан бухгалтер есептеуді нақты ұйымның құжаттары бойынша жүргізеді, ал салық салу тәртібін жұмыс берушінің салық агенті ретіндегі мәртебесін ескере отырып таңдайды.
Тәрбиеші көмекшісінің жалақысы неге байланысты
Тәрбиешінің көмекшісіне есептелетін соманы бухгалтер ресімделген еңбек жағдайлары мен ұйымның есептік деректері бойынша айқындайды. Есептеу үшін мыналар маңызды:
- Балабақшаның меншік нысаны. Мемлекеттік немесе жекеменшік ұйымда бухгалтер тиісті жұмыс берушіде қолданылатын құжаттар мен еңбекке ақы төлеу жүйесін пайдаланады.
- Штат кестесіндегі лауазым. «Тәрбиеші көмекшісі» және «кіші тәрбиеші» атауларын автоматты түрде өзара алмастыруға болмайды. Есептеу кезінде бухгалтер штат кестесінде, жұмысқа қабылдау туралы бұйрықта және еңбек шартында көрсетілген лауазымды басшылыққа алады.
- Еңбекке ақы төлеу шарттары. Өтіл, біліктілік немесе санат тиісті көрсеткіш қолданылатын ақы төлеу жүйесінде көзделіп, кадрлық құжаттармен расталған кезде есептеу барысында ескеріледі.
- Мөлшерлеме және нақты жұмыс істеген уақыт. Бухгалтер мөлшерлеме көлемін жұмыс уақытының табелімен және толық емес жұмыс уақытын, қоса атқаруды, жұмыста болмаған кезеңдерді және есептік айдағы өзге де мән-жайларды көрсететін құжаттармен салыстырады.
- Қосымша ақылар мен үстемеақылар. Есепке жұмыс берушінің құжаттарында есептеу негізі, мөлшері және кезеңі көрсетілген төлемдер енгізіледі.
Осылайша, «тәрбиеші көмекшісі қанша алады» деген сұраққа тек нақты ұйым бойынша жауап беруге болады: бухгалтерге еңбек шартының талаптары, мөлшерлеме көлемі, еңбекке ақы төлеу туралы құжаттар және есептік айдың табелі қажет.
Мемлекеттік және жекеменшік балабақша: айырмашылығы неде
Мемлекеттік мектепке дейінгі ұйымдар. Бухгалтер нақты ұйым мен лауазым үшін бекітілген ақы төлеу тәртібін қолданады. Егер есептеу лауазымдық айлықақы мен коэффициент бойынша жүргізілсе, мәндер еңбекке ақы төлеу туралы бекітілген құжаттардан, штат кестесінен және кадрлық мәліметтерден алынады. Лауазым атауындағы, мөлшерлеме көлеміндегі немесе кадрлық өзгерістің күшіне ену күніндегі сәйкессіздіктер түпкілікті есептеуге дейін жойылуы қажет.
Жекеменшік балабақшалар. Бухгалтер ақы төлеу шарттарын еңбек шарты мен жұмыс берушінің құжаттарынан алады, содан кейін оларды штат кестесімен, жұмысқа қабылдау туралы бұйрықпен, жұмыс уақытының табелімен және қосымша төлемдердің негіздерімен салыстырады. 2026 жылы ЕТЖ 85 000 ₸ құрайды; бұл көрсеткіш оны қолдану тиісті қағидада көзделген есептеулерде ғана пайдаланылады.
Жалақыдан қандай салықтар мен жарналар есептеледі
2026 жылы салық салу тәртібі кірісті кім төлейтіні ескеріле отырып таңдалады. Егер жұмыскер салық агенті болып табылмайтын тұлғадан кіріс алса, мұндай кіріс өз бетінше салық салынуға жататын кірістерге жатады. Сондай-ақ бап осы санатқа онда көрсетілген үй жұмыскерінің, резидент-еңбекші көшіп келушінің, жекелеген өкілдіктер мен ұйымдар жұмыскерлерінің кірістерін, сондай-ақ жұмыскердің Қазақстаннан тыс жерлердегі көздерден алған кірісін жатқызады (ҚР СК-нің 406-бабы).
Жұмыскерге төлемді есептеу кезінде бухгалтерге мыналар қажет:
- есептелген кірістің түрін және кірісті төлейтін тұлғаның мәртебесін айқындау;
- жұмыс берушінің салық агенті ретінде әрекет ететінін не кірістің өз бетінше салық салуға жататынын тексеру;
- жұмыскердің ресімделген құжаттары мен қолданылатын негіздерді ескере отырып, ұстап қалуларды есептеу;
- жұмыскерден ұстап қалынатын сомаларды жұмыс берушінің қаражаты есебінен есептелетін төлемдерден бөлу.
Кіріске өз бетінше салық салу кезінде:
- соманы айқындауға еңбек шарты, сондай-ақ жұмыс берушінің шешімдері бойынша жұмыс берушіден алынуға жататын кіріс негіз болады;
- бұл тәртіп ҚР СК-нің 406-бабында көрсетілген кіріс санаттарына ғана қолданылады;
- бұл тәртіп салық агенті болып табылатын жұмыс берушіден алынатын әдеттегі төлемге автоматты түрде қолданылмайды (ҚР СК-нің 406-бабы).
ҚР СК-нің 291, 317, 342 және 728-баптары тәрбиеші көмекшісінің әдеттегі жалақысынан ұстап қалу тәртібін белгілемейді. 291-бап орындалу мерзімі ұзақ жекелеген туынды қаржы құралдары бойынша кірісті айқындайды (ҚР СК-нің 291-бабы), 342-бап туынды қаржы құралы бойынша залалды және оны ауыстыру тәртібін айқындайды (ҚР СК-нің 342-бабы). 317-бап жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға жұмсаған шығыстарын шегеруді реттейді (ҚР СК-нің 317-бабы), ал 728-бап аумақтық аймақтар бойынша жер учаскелерінің шекті алаңын қоса алғанда, шаруа немесе фермер қожалықтарының арнаулы салық режимін қолдану шарттарын қамтиды (ҚР СК-нің 728-бабы).
Демек, бұл баптарды жалақыдан ұстап қалуларды, мөлшерлемелерді немесе шегерімдерді таңдау үшін негіз ретінде пайдалануға болмайды. Тәрбиеші көмекшісінің кірісі бойынша бухгалтер алдымен төлеушінің мәртебесі мен кіріс түрін айқындайды, содан кейін тиісті салықты немесе міндетті төлемді тікелей реттейтін нормаларды қолданады.
Есептеу кезінде бухгалтер нені тексеруі керек
Тәрбиеші көмекшісінің жалақысын түпкілікті есептемес бұрын қысқаша тексеру тізімін қарап шыққан жөн:
- Штат кестесі және еңбек шарты. Лауазым атауын, мөлшерлеме көлемін, ақы төлеу тәсілін және қосымша төлемдер шарттарын салыстырыңыз.
- Жұмысқа қабылдау туралы бұйрық және кадрлық өзгерістер. Жұмыстың басталу, ауыстыру, мөлшерлемені, айлықақыны немесе өзге есептік көрсеткіштерді өзгерту күндерін тексеріңіз.
- Кадрлық мәліметтер. Егер өтіл, біліктілік немесе санат ақы төлеу жүйесінде көзделсе, расталған мәнді және оның өзгерген күнін пайдаланыңыз.
- Жұмыс уақытын есепке алу табелі. Бір айға есептелген соманы жұмыс істеген уақытпен және ресімделген жұмыста болмаған кезеңдермен салыстырыңыз.
- Үстемеақылар мен қосымша ақылар. Әрбір төлем бойынша негізді, мөлшерді, қолданылу кезеңін және жұмыс берушінің құжатын тексеріңіз.
- ЕТЖ-ны қолдану. 2026 жылы ЕТЖ 85 000 ₸ құрайды. Салыстыруды мөлшерлемені, жұмыс уақыты режимін және осы көрсеткіш пайдаланылатын қағиданы ескере отырып жүргізіңіз.
- Төлемнің салықтық мәртебесі. Кірісті төлейтін тұлғаның салық агенті болып табылатынын анықтаңыз. Салық агенті болып табылмайтын тұлғадан алынған кіріске жұмыскер ҚР СК-де көрсетілген жағдайларда өз бетінше салық салады (ҚР СК-нің 406-бабы).
- Салықтық шегерімдер. Көзделген негіз және қажетті құжаттар болған кезде шегерімді пайдаланыңыз. 2026 жылы ЖТС бойынша базалық салықтық шегерім 30 АЕК құрайды.
Қазақстанға арналған 1С:Жалақы және персоналды басқару бағдарламасында есептеу
Егер балабақша жалақыны «Қазақстанға арналған 1С:Жалақы және персоналды басқару» конфигурациясында есептесе, бухгалтер үшін баптаулардың ұйымның кадрлық және есептік құжаттарына сәйкестігін қамтамасыз ету маңызды. Тәрбиеші көмекшісі үшін мыналар қажет:
- штат кестесінде жұмысқа қабылдау туралы бұйрықта және еңбек шартында көрсетілген атаумен бірдей лауазым құру;
- қолданылатын ақы төлеу тәсілін, мөлшерлеме көлемін және жұмыскерге көзделген қосымша төлемдерді енгізу;
- жұмыс берушінің салық агенті ретіндегі мәртебесін және кірістің тиісті түріне арналған салықтық есепке алу баптауларын тексеру;
- 2026 жылға арналған шегерімдер мен міндетті төлемдердің баптауларын тексеру;
- бірнеше ақпараттық база арасында деректер алмасу кезінде кадрлық және есептік деректердің толық көшірілуін бақылау;
- ақы төлеу шарттары өзгергеннен кейін жаңа айлықақының, мөлшерлеменің, үстемеақының немесе басқа көрсеткіштің қолданыла бастайтын күнін тексеру.
Баптауларды жыл басында, конфигурация жаңартылғаннан кейін және еңбек шартының талаптары өзгерген кезде қайта тексеру керек. Өзгерістерден кейінгі бірінші айдың есеп айырысу парағын кадрлық құжаттармен, табельмен және есептеу қорытындыларымен салыстырған пайдалы. Өз бетінше салық салу туралы нормалардың жұмыскерге ҚР СК-нің 406-бабында көзделген негізсіз қолданылмағанын бөлек тексеріңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан бойынша тәрбиеші көмекшісінің бірыңғай айлықақысы бар ма? — ҚР СК бірыңғай соманы белгілемейді. Есептеу нақты ұйымның құжаттары: лауазым, мөлшерлеме көлемі, ақы төлеу шарттары және нақты жұмыс істеген уақыт бойынша жүргізіледі.
Тәрбиеші көмекшісі мен кіші тәрбиеші бір лауазым ба? — Есептеу үшін бір атауды екіншісімен автоматты түрде алмастыруға болмайды. Бухгалтер штат кестесінде, жұмысқа қабылдау туралы бұйрықта және еңбек шартында бекітілген лауазымды пайдаланады.
Неліктен қолға тиетін сома есептелген жалақыдан аз? — Төленетін сома көзделген ұстап қалулардан кейін айқындалады. Толық емес мөлшерлеме немесе есептік ай толық жұмыс істелмеген жағдайда есептелген сома толық айлықақыдан да өзгеше болуы мүмкін.
Жұмыскер кірісіне қай кезде өз бетінше салық салады? — Атап айтқанда, салық агенті болып табылмайтын тұлғадан кіріс алған кезде. Жұмыскер кірісінің тиісті санаттарының толық тізбесі ҚР СК-нің 406-бабында белгіленген (ҚР СК-нің 406-бабы).
Жалақыдан ұстап қалуларды есептеу үшін ҚР СК-нің 291, 317, 342 немесе 728-баптарын қолдануға бола ма? — Оларды мұндай есептеу үшін пайдалануға негіз жоқ: олар туынды қаржы құралдарын, жер қойнауын пайдаланушының жекелеген шығыстарын және шаруа немесе фермер қожалықтарының арнаулы салық режимін реттейді (ҚР СК-нің 291, 317, 342, 728-баптары).
Өтіл тәрбиеші көмекшісінің жалақысына әсер ете ме? — Егер тиісті көрсеткіш нақты ұйымның ақы төлеу жүйесінде көзделсе, өтіл ескеріледі. Мұндай жағдайда бухгалтер расталған мәліметтерді және көрсеткіштің өзгерген күнін пайдаланады.