Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамға бөлек шот қажет пе
2026 жылы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолдануға байланысты ғана бөлек банктік шот ашу талап етілмейді: ҚР СК 721-бабы интернет-платформа арқылы жұмыс істеуді реттейді, бірақ мұндай міндетті белгілемейді, ал ҚР СК 55-бабы салық органдарымен өзара іс-қимыл жасау жөніндегі міндеттерді банк ұйымдарына жүктейді (ҚР СК 55, 721-баптары).
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам салық міндеттемелерін орындайтын банктік шот пен құралдардың мақсаты әртүрлі. Шот ақшаны алу, сақтау және аудару үшін пайдаланылады. Интернет-платформа арқылы жұмыс істеген кезде арнаулы салық режимінің қағидалары қолданылады, оларға сәйкес платформа операторы бюджетпен және әлеуметтік төлемдер жүйесімен есеп айырысуға қатысады.
Бухгалтер кез келген банк өнімін жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер үшін төлемді тұрақты түрде алуға жарамды деп автоматты түрде есептемеуі керек. ҚР СК банктердің салық органдарына клиенттердің жекелеген санаттарының, соның ішінде дара кәсіпкерлердің шоттарын ашу және жабу туралы мәліметтерді беру жөніндегі міндеттерін айқындайды, алайда бұл норма өздігінен өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам үшін шоттың жеке түрін енгізбейді (ҚР СК 55-бабы). Белгілі бір шотқа төлем қабылдау мүмкіндігі банк шартының талаптары мен операциялардың сипатына қарай айқындалады.
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам шот ашқысы келсе: нені тексеру керек
Егер өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам тапсырыс берушілерден түсетін қаражат үшін шот ашуды шешсе, алдымен оны пайдалану мақсатын айқындаған жөн. Бір нұсқа — төлемді тікелей жеке немесе заңды тұлғалардан алу. Екінші нұсқа — орындаушы мен тапсырыс берушінің өзара іс-қимылын қамтамасыз ететін интернет-платформа арқылы жұмыс істеу. Банк құжаттары, төлем мақсаты және кірісті растау тәртібі есеп айырысу схемасына байланысты болады.
Шот ашар алдында банктен мыналарды нақтылаған пайдалы:
- жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер үшін төлемді тұрақты түрде алуға қандай шот жарамды;
- таңдалған банк өнімінің талаптары осындай түсімдерге рұқсат бере ме;
- шот ашу және оған қызмет көрсету үшін қандай құжаттар қажет болады;
- үзінді көшірмеде төлеуші, төлемнің мақсаты мен күні қалай көрсетіледі;
- үзінді көшірмені есепке алуға ыңғайлы форматта жүктеп алуға бола ма;
- кіріс және шығыс операциялары үшін қандай комиссиялар қолданылады.
Банктің жауабын сақтауға болатын нысанда: шартта, тарифтерде, ресми хабарламада немесе анықтамада алған жөн. Бұл бухгалтерге операция жасалған күні қолданылған шотты пайдалану талаптарын растауға және түсімдерді өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның құжаттарымен дұрыс салыстыруға мүмкіндік береді.
Ақшаның шотқа түсуінің өзі қаражат қозғалысын растайды, бірақ операцияның мазмұнын толық ашпайды. Есепке алу үшін төлемді орындалған жұмысты немесе көрсетілген қызметті сипаттайтын шартпен, тапсырыспен, актімен не басқа құжатпен байланыстыру қажет. Интернет-платформа арқылы есеп айырысқан кезде оператордың мәліметтері мен есептері қосымша пайдаланылады.
Егер тұлға дара кәсіпкер ретінде тіркелген болса, банк оның банктік шотының ашылғаны, жабылғаны немесе шоттың сәйкестендіру кодының өзгергені туралы тиісті оқиға болған күннен кейінгі екі жұмыс күнінен кешіктірмей салық органын хабардар етеді. Бұл міндет банк ұйымына жүктелген (ҚР СК 55-бабы).
Бухгалтер түсімдер есебін қалай ұйымдастыруы керек
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам арнайы шот ашпаған жағдайда да түсімдердің жеке тізілімін жүргізу — практикалық тәсіл. Тізілімде төлем күнін, тапсырыс берушіні, жұмыстың немесе көрсетілетін қызметтің мазмұнын, соманы, төлем мақсатын және растаушы құжаттың деректемелерін көрсетуге болады. Деректердің нақты құрамын өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның іс жүзіндегі жұмыс үлгісімен келісу керек.
Бухгалтерге ақпараттың үш жиынтығын жүйелі түрде салыстырып отыру маңызды:
- орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер;
- операциялар бойынша шарттар, тапсырыстар, актілер және басқа құжаттар;
- банк үзінді көшірмесі бойынша түсімдер немесе интернет-платформаның есептері.
Мұндай салыстыру растаушы құжаты жоқ төлемді, бір операцияның қайталанып көрсетілуін, тапсырыс берушіге қайтарылған қаражатты немесе мақсаты түсініксіз төлемді анықтауға көмектеседі. Егер ақша жұмыс немесе көрсетілетін қызмет үшін түспесе, операцияның мазмұнын тек банк үзінді көшірмесінің мәтіні бойынша емес, оған қатысты құжаттар бойынша айқындау керек.
Интернет-платформа арқылы жұмыс істеу ерекше назар аударуды талап етеді. Арнаулы салық режимінің мақсаттары үшін оператордың, тапсырыс берушінің және платформада тіркелген орындаушының өзара іс-қимылын қамтамасыз ететін электрондық алаң интернет-платформа деп танылады. Бұл ретте қызмет көрсетуге немесе жұмыстарды орындауға тапсырыс орналастырған жеке немесе заңды тұлға тапсырыс беруші бола алады (ҚР СК 721-бабы).
Интернет-платформа операторы салық агенті деп танылады және платформа арқылы жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдар үшін жеке табыс салығы мен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады. Оператор ұсталған ЖТС-ты есепті айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірмей бюджетке аударады (ҚР СК 721-бабы).
Сондықтан бухгалтер тапсырыс берушімен тікелей есеп айырысуды және интернет-платформа арқылы есеп айырысуды ажыратуы керек. Оператордың ЖТС ұстауы туралы қағида осындай платформаны пайдаланып рұқсат етілген қызметті жүзеге асыратын өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамдарға қатысты. Салыстырып тексеру үшін платформамен жасалған шарт, оның есептері, есептелген және ұсталған сомалар туралы мәліметтер, орындалған тапсырыстар бойынша құжаттар және банк үзінді көшірмесі қажет болады.
Егер тапсырыстардың бір бөлігіне тікелей, ал екінші бөлігіне платформа арқылы ақы төленсе, оларды бөлек есепке алған ыңғайлы. Платформалық операциялар бойынша тапсырыстың құнын, оператор ұстаған сомаларды және орындаушыға нақты аударылған соманы салыстыру қажет. Тікелей түсімдер бойынша төлемді нақты тапсырыс берушімен және операцияның мазмұнын растайтын құжатпен байланыстыру керек.
Салыстырып тексеру кезеңділігін операциялар санын ескере отырып, ішкі жұмыс тәртібінде бекітуге болады. Интернет-платформа арқылы жұмыс істеген кезде ұсталған ЖТС туралы деректерді оператор үшін белгіленген аудару мерзіміне дейін — есепті айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірмей салыстырып тексеру керек (ҚР СК 721-бабы). Анықталған алшақтықтарды құжатпен ресімдеп, оператордың нақтыланған есептерімен салыстыру қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам бөлек банктік шот ашуға міндетті ме? — ҚР СК 55 және 721-баптары өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режимді қолдануға байланысты ғана бөлек шот ашу міндетін белгілемейді. Қолайлы банк өнімі түсімдердің сипаты мен банк талаптары ескеріле отырып таңдалады (ҚР СК 55, 721-баптары).
Банктік шот пен интернет-платформа бір нәрсе ме? — Жоқ. Банктік шот ақшамен операциялар жасауға арналған, ал интернет-платформа оператордың, тапсырыс берушінің және онда тіркелген орындаушының өзара іс-қимылын қамтамасыз етеді (ҚР СК 721-бабы).
Операцияны сипаттау үшін банк үзінді көшірмесі жеткілікті ме? — Үзінді көшірме ақша қозғалысын растайды. Орындалған жұмыстың немесе көрсетілген қызметтің мазмұнын шартпен, тапсырыспен, актімен не операцияға қатысты басқа құжатпен байланыстыру керек.
Кіріс интернет-платформа арқылы түссе, нені тексеру керек? — Шартты, платформаның есебін, тапсырыстардың құнын, ұсталған сомаларды және банк үзінді көшірмесін салыстыру керек. Платформа операторы осы платформа арқылы жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның ЖТС-ы мен әлеуметтік төлемдері бойынша салық агенті болып табылады (ҚР СК 721-бабы).
Оператор ұсталған ЖТС-ты қашан аударады? — Есепті айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірмей (ҚР СК 721-бабы).
Түсімдер бойынша қандай құжаттарды сақтау керек? — Шарттар мен тапсырыстарды, жұмыстардың орындалғанын растайтын құжаттарды, банк үзінді көшірмелерін, интернет-платформаның есептерін және қаражатты қайтару жөніндегі құжаттарды сақтау іс жүзінде пайдалы. Құжаттар жиынтығы әрбір түсімді нақты операциямен байланыстыруға мүмкіндік беруі керек.
Дереккөздер
Интернет-платформа операторының ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалу және аудару қағидалары