Неліктен ЖК мәртебесінің өзі салық салу тәртібін айқындамайды
Оңайлатылған декларация негізінде арнаулы салық режимін қолданатын жеке тұлға коммерциялық жылжымайтын мүліктегі үлесті мұраға алып, меншік құқығын тіркегеннен кейін объектіні сатуды жоспарлап отыр. Мұндай жағдайда сатушы кәсіпкер ретінде тіркелгендіктен ғана сатудан түскен түсімдерді автоматты түрде ЖК кірісіне жатқызуға болмайды.
Салық салу үшін меншік иесінің қандай мәртебеде әрекет ететінін анықтау маңызды: ол жеке мүлкін жеке тұлға ретінде сата ма, әлде кәсіпкерлік қызметте пайдаланылатын активті өткізе ме. Салық міндеттемелерінің құрамы, кірісті есептеу тәртібі және операцияны есептілікте көрсету осыған байланысты болуы мүмкін.
Мәміленің нысанасы да маңызды. Тек мұраға қалған үлес пе, әлде басқа меншік иелерімен бірге бүкіл объект сатылатынын нақтылау қажет. Ортақ үлестік меншік кезінде құжаттарда нақты сатушының үлес мөлшері көрсетілуге тиіс. Әділет органдары салық органдарына меншік түрі, мүліктегі үлес, құқық белгілейтін құжат және құқықтың тіркелген күні туралы мәліметтерді береді.
Қандай мән-жайларды тексеру қажет
Мәміле жасалғанға дейін құжаттарды жинап, жылжымайтын мүліктің іс жүзінде қалай пайдаланылғанын анықтау керек. Талдау үшін мыналар маңызды:
- мұраға құқық туралы куәлік және мемлекеттік тіркеу туралы құжаттар;
- мұраға қалған үлестің мөлшері;
- объектінің мақсаты және оның іс жүзінде пайдаланылуы;
- жалға алушылардың және алынған жалдау кірісінің болуы;
- жылжымайтын мүліктің немесе оған қатысты шығыстардың ЖК есебінде көрсетілуі;
- егер бүкіл объект иеліктен шығарылса, сатушылардың құрамы;
- кәсіпкердің үлесіне тиесілі баға;
- мәміленің ЖК-ның әдеттегі кәсіпкерлік қызметімен байланысы.
Егер мұра қабылданғаннан кейін объект жалға берілсе, кәсіпкердің қызметінде пайдаланылса немесе кәсіпкерлік актив ретінде есепке алынса, ерекше назар аудару қажет. Бұл мән-жайларды сату шартының тұжырымдамасы бойынша ғана емес, құжаттар бойынша бағалау керек.
Үй-жайдың коммерциялық мақсатта болуының өзі де түпкілікті қорытынды жасауға жеткілікті негіз болмайды. Операцияны саралау үшін мән-жайлардың жиынтығы маңызды: сатып алу негізі, пайдалану тәсілі, мүліктің есебі және мәміленің мазмұны.
Сатуды және операция есебін қалай дайындау керек
Алдымен меншік құқығы мен үлесті белгіленген тәртіппен тіркеңіз. Содан кейін алдағы өткізу ЖК қызметіне жататынын не жатпайтынын анықтаңыз. Шартқа қол қойылғанға дейін Қазақстанның сату күні қолданыста болатын салық заңнамасының нормаларын ескере отырып, маманның жазбаша түсіндірмесін алған жөн.
Шартта объектіні, кадастрлық деректерді, иеліктен шығарылатын үлестің мөлшерін, бағаны және сатушыны анық көрсету керек. Егер меншік иелері бүкіл объектіні бірлесіп сатса, олардың әрқайсысына тиесілі сомаларды ажырату қажет. Есеп айырысуды ақша қозғалысын және оның нақты сатушыға тиесілігін растауға мүмкіндік беретін тәсілмен жүргізген дұрыс.
Егер ЖК-ға объектінің тек үлесі ғана тиесілі болса, бухгалтер бүкіл объектінің құнын бір ЖК-ның кірісіне қоспауға тиіс. Сонымен қатар жылжымайтын мүліктің бизнесте пайдаланылған-пайдаланылмағанын талдамай, түсімді кәсіпкерлік есептен алып тастауға болмайды.
Практикалық іс-қимыл тәртібі:
- Құқық белгілейтін құжаттар мен тіркелген үлесті салыстырып тексеру.
- Мұраға алғаннан кейін объектінің қалай пайдаланылғанын тіркеу.
- Жеке тұлғаның жеке операциялары мен ЖК операцияларын ажырату.
- Өткізу күні қолданыста болатын нормалар бойынша мәміленің салық режимін анықтау.
- Міндеттемелерді кірістің саралануы расталғаннан кейін ғана есептеу.
- Шартты, төлем құжаттарын және меншік иелері арасында түсімді бөлу есебін сақтау.
Бастапқы деректерде нақты мөлшерлемелер, есептілік нысандары және мерзімдер келтірілмеген. Оларды мәміле жасалар алдында тікелей тексеру қажет, өйткені сатуды қате саралау салықты есептеуге де, кәсіпкердің есептілігіне де әсер етуі мүмкін.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЖК мәртебесіне байланысты ғана сатуды оңайлатылған декларация бойынша кіріс деп есептеу керек пе? — Жоқ, ЖК мәртебесінің өзі жеткіліксіз. Мүлік пен оны сатудың кәсіпкерлік қызметпен байланысын анықтау қажет.
Жылжымайтын мүліктің мұраға алынғаны маңызды ма? — Иә. Сатып алу негізі салық салу тәртібін айқындау кезінде құжаттармен растау қажет мән-жайлардың қатарына жатады.
Тек үлес сатылса, нені ескеру керек? — Құжаттарда үлестің мөлшерін және оған тиесілі бағаны көрсету қажет. Тиісті негіздерсіз бір меншік иесінің кірісін бүкіл объектінің толық құны бойынша анықтауға болмайды.
Үй-жайды жалға беру салықтық талдауға әсер ете ме? — Объектінің іс жүзінде пайдаланылуы маңызды. Жалдау шарттарын, түсімдерді және олардың есеп пен есептілікте қалай көрсетілгенін тексеру керек.
Салықтық салдарды қашан анықтаған дұрыс? — Мұрагерлік, құқықты тіркеу, объектіні пайдалану құжаттары мен сату талаптарын пайдалана отырып, шартқа қол қойылғанға және төлем алынғанға дейін.
Дереккөздер
- Коммерциялық жылжымайтын мүліктегі мұраға қалған үлесті сату туралы 1С:АТЖ Қазақстан түсіндірмесі
- Жылжымайтын мүлік объектілері және олардың меншік иелері туралы мәліметтерді ұсыну қағидалары