2026 жылы ЖШС-ның салық міндеттемелерінің құрамы Салық кодексінің қолданылатын нормаларына, салық режиміне, компанияның операцияларына, салық агентінің міндеттеріне және салық салу объектілерінің болуына қарай айқындалады: барлық ЖШС үшін бірыңғай әмбебап төлем жоқ. Салық міндеттемесі салық төлеушіде немесе салық агентінде Салық кодексіне сәйкес туындайды (ҚР СК 57-бабы).
Қазақстанда ЖШС қандай салықтар төлейді
ЖШС салықтарын бір ғана белгі бойынша, мысалы, тек заңды тұлғаның тіркелу фактісіне қарай айқындауға болмайды, оларды жұмыстың нақты мән-жайларына сүйене отырып айқындау қажет. Бухгалтер мыналарды дәйекті түрде анықтауы керек:
- компания қандай салық режимін қолданады;
- есепті кезеңде қандай кірістер мен операциялар туындады;
- ЖШС салық агенті ретінде әрекет ете ме;
- қызметкерлер мен жеке тұлғаларға төлемдер бар ма;
- Салық кодексі міндеттемелердің туындауын байланыстыратын мүлік пен басқа да объектілер бар ма;
- арнайы қағидалар белгіленген қызмет жүргізіле ме.
Мұндай тәсіл ЖШС-ның өз міндеттемелері мен компания салық агенті ретінде орындайтын міндеттерді ажыратуға көмектеседі. Төлемдер тізбесін тек «ЖШС қанша салық төлейді» деген іздеу тұжырымы бойынша айқындауға болмайды: алдымен қызмет фактілерін анықтап, оларды әрбір қолданылатын норманың талаптарымен салыстыру қажет.
Жер қойнауын пайдалану саласында қызмет жүргізетін компаниялар ерекше назар аударуды талап етеді. Үстеме пайда салығын есептеуге арналған салық салынатын кіріс жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша тиісті жылдық жиынтық кіріс пен көзделген азайтуды ескере отырып жасалған шегерімдер арасындағы айырма ретінде айқындалады. Мұндай шегерімдердің жылдық жиынтық кірістен асып кетуі кейінгі бірізді салық кезеңдеріне ауыстырылады. Бұл қағидалар барлық ЖШС-ға емес, жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша үстеме пайда салығына қатысты (ҚР СК 802-бабы).
Жалпыға бірдей белгіленген режимдегі және оңайлатылған режимдегі ЖШС: айырмашылығы неде
«Жалпыға бірдей белгіленген режимдегі ЖШС салықтары» және «оңайлатылған режимдегі ЖШС салықтары» деген сұраулар әртүрлі есептеулерді талап етеді. Режим атауының өзі мөлшерлемені, мерзімді немесе есептілік нысанын таңдау үшін жеткіліксіз: алдымен компанияның тиісті тәртіпті қолдануға құқылы екенін және қарастырылып отырған салық кезеңінде оның талаптарын сақтайтынын анықтау қажет.
Жалпыға бірдей белгіленген режимдегі ЖШС үшін салық міндеттемелеріне әсер ететін операцияларды, кірістерді, шығыстарды және өзге де мән-жайларды есепке алу қажет. Құжаттар мен есепке алу деректері көрсетілген операциялардың мазмұнын айқындауға және мәлімделген әрбір соманың есептелуін қадағалауға мүмкіндік беруге тиіс.
Оңайлатылған тәртіп кезінде де ЖШС-да бір ғана төлем бар және басқа міндеттер жоқ деп есептеуге болмайды. Компанияның өз операцияларын, салық агентінің функцияларын орындауын, қызметкерлерге төлемдерді және басқа да салық салу объектілерінің болуын жеке-жеке бағалау қажет. Есептеу үшін тиісті есепті кезеңде қолданыста болған Салық кодексінің редакциясы қолданылады.
730-бапта көрсетілген 0,5 пайыз мөлшерлемені ЖШС үшін жалпы салық мөлшерлемесі ретінде автоматты түрде қолдануға болмайды. Бұл норма төлем көзінен ұсталатын салықтарды қоспағанда, жеке табыс салығын дербес есептеуді реттейді: салық төлеуші есепті салық кезеңіндегі салық салу объектісіне 0,5 пайыз мөлшерлемені қолданады (ҚР СК 730-бабы).
ЖШС және ЖК: салықтарды неге тікелей салыстыруға болмайды
«ЖШС ЖК салықтары» деген тұжырым көбінесе неғұрлым тиімді нұсқаны іздеуді білдіреді, алайда бір мөлшерлеме бойынша тікелей салыстыру қате қорытындыға әкелуі мүмкін. ЖШС мен ЖК — қызмет жүргізудің әртүрлі нысандары, ал салық міндеттемелерінің құрамы мен мөлшері тек нысанға ғана емес, қолданылатын режимге, операциялардың сипатына және тұлғаның нақты норма бойынша мәртебесіне де байланысты айқындалады.
Таңдау кезінде бүкіл жұмыс моделін бағалау қажет: шарттарды кім жасасады, активтер кімге тиесілі, қызметкерлерді кім жалдайды, қандай төлемдер жүргізіледі және есепке алудың қандай талаптарын орындау қажет. Жеке тұлғаға немесе дара кәсіпкерге арналған норманы ЖШС-ға автоматты түрде қолдануға болмайды.
Осы қағида кері бағытта да қолданылады: заңды тұлғаға, жер қойнауын пайдаланушыға немесе арнайы айқындалған өзге санатқа қолданылатын ережелерді тиісті негіздерсіз ЖК есебінде пайдалануға болмайды. Бухгалтер үшін негізгі бағдар — Салық кодексінің қолданыстағы нормасының тұжырымы және нақты операцияның іс жүзіндегі мән-жайлары.
Бухгалтер ЖШС салықтарын қалай тексереді
Практикалық тексеруді салық міндеттемелерінің картасынан бастаған ыңғайлы. Онда компанияның шаруашылық операцияларын, жеке тұлғаларға төлемдерді, қызметкерлерді, мүлікті және қызметтің арнайы бағыттарын тізіп көрсету қажет. Әр тармақтың тұсына міндеттеме байланысты норма, есептеудің бастапқы деректері және растайтын құжаттар көрсетіледі.
Жұмыс тәртібі мынадай болуы мүмкін:
- Қолданылатын салық режимін және компанияның оны пайдалануға құқығы бар екенін растау.
- Құжаттарды жинап, операциялардың есепте толық көрсетілуін тексеру.
- ЖШС-ның өз міндеттемелері мен оның салық агенті ретінде орындайтын міндеттерін ажырату.
- Есепті кезеңде іс жүзінде қандай салық салу объектілері туындағанын анықтау.
- Есепті кезеңде қолданылатын мөлшерлемелерді, мерзімдерді, нысандарды және есептеу қағидаларын Салық кодексінің ресми мәтіні бойынша тексеру.
- Тұлғалар аясына, қызмет түрі мен операцияға қатысты арнайы норманың компанияға қолданылатынына көз жеткізу.
- Міндеттемелер айқындалған есептеуді, бастапқы деректер мен құжаттарды сақтау.
ЖШС мүлкіне байланысты салық міндеттемелері де тиісті объектінің болуына және оған қолданылатын нормаларға қарай айқындалуға тиіс. Компанияның тіркелу фактісінің өзі нақты соманы есептеу үшін жеткіліксіз. Есептеу үшін объект, оның сипаттамалары, иелену кезеңі және қолданылатын нормада көзделген өзге де мән-жайлар туралы мәліметтер қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЖШС қандай салықтар төлейді? — Тізбе қолданылатын режимге, компанияның операцияларына, оның салық агенті ретіндегі міндеттеріне және салық салу объектілерінің болуына қарай айқындалады. Салық міндеттемесі Салық кодексіне сәйкес туындайды, сондықтан әрбір ЖШС үшін бірдей әмбебап тізбе жоқ (ҚР СК 57-бабы).
Оңайлатылған режимдегі ЖШС қандай салықтар төлейді? — Міндеттемелердің құрамы қолданылатын режимнің қағидалары мен есепті кезеңдегі нақты операцияларға сәйкес белгіленеді. ЖШС-ның өз міндеттемелері, салық агентінің функциялары, қызметкерлерге төлемдер және туындаған басқа да салық салу объектілері бөлек ескеріледі.
Қазақстанда ЖШС қанша салық төлейді? — Режим, кірістер, операциялар, қызметкерлер және салық салу объектілері туралы деректерсіз төлемдердің нақты санын және олардың сомасын айқындау мүмкін емес. Есептеу компанияда туындаған немесе ол салық агенті ретінде орындайтын әрбір міндеттеме бойынша бөлек жүргізіледі (ҚР СК 57-бабы).
730-баптағы 0,5 пайыз мөлшерлемені ЖШС-ға қолдануға бола ма? — Оны ЖШС үшін жалпы салық мөлшерлемесі ретінде қолдануға болмайды. Бап төлем көзінен ұсталатын салықтарды қоспағанда, жеке табыс салығын дербес есептеуді реттейді (ҚР СК 730-бабы).
Кез келген ЖШС үстеме пайда салығын төлей ме? — Жоқ. 802-бап жер қойнауын пайдалануға арналған келісімшарт бойынша үстеме пайда салығын есептеу үшін салық салынатын кірісті айқындау тәртібін белгілейді. Сондықтан ол тиісті келісімшарт пен Кодексте көзделген есептеу шеңберінде қолданылады (ҚР СК 802-бабы).