Не болды
2026 жылғы 30 қыркүйекте Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитеті төрағасының орынбасары Жайдар Инкербаев Boston Consulting Group делегациясымен кездесу өткізді. Тараптар жасанды интеллектіні қолдану және салықтық әрі кедендік әкімшілендіруді одан әрі цифрландыру перспективаларын талқылады.
BCG — 60 жылдан астам жұмыс тәжірибесі бар халықаралық консалтингтік компания. Оның мемлекеттік органдармен және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық бағыттарының қатарында цифрлық трансформация, деректерді талдау және заманауи технологиялық шешімдерді енгізу бар.
Жарияланған ақпарат перспективаларды талқылау фактісін тіркейді. Онда нақты жобаның бекітілгені, жаңа ақпараттық жүйенің іске қосылғаны немесе салық төлеушілер мен сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар үшін қолданыстағы рәсімдердің өзгергені туралы хабарланбайды. Сондықтан кездесуді әкімшілендіруді дамытудың ықтимал бағыттары жөніндегі кәсіби диалогтің бір бөлігі ретінде қарастырған жөн.
Жасанды интеллект қай салаларда пайдалы болуы мүмкін
Салықтық және кедендік әкімшілендіруде жасанды интеллект әдетте үлкен көлемдегі мәліметтерді өңдеу құралы ретінде қарастырылады. Ол заңдылықтарды табуға, әртүрлі дереккөздерден алынған деректерді салыстыруға, қалыптан тыс операцияларды анықтауға және өтініштерді немесе құжаттарды мамандардың одан әрі тексеруі үшін бөлуге көмектесе алады.
Цифрландырудың ықтимал бағыттары мыналарды қамтуы мүмкін:
- құжаттармен жұмыс істеу кезінде қайталанатын операцияларды автоматтандыруды;
- мәліметтердің толықтығы мен өзара сәйкестігін алдын ала тексеруді;
- тәуекелдерді басқару үшін деректерді талдауды;
- өтініштерді өңдеу жылдамдығын арттыруды;
- электрондық сервистер мен пайдаланушыларға арналған кеңестерді дамытуды;
- мемлекеттік органдардың қызметкерлері үшін талдамалық ақпарат дайындауды.
Бұл МКК мен BCG келіскен шешімдердің тізбесі емес, технологияларды қолданудың жалпы сценарийлері. Ашық хабарламада жарияланған кездесу мазмұны нақты қандай құралдар әзірленетіні немесе енгізілетіні туралы қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді.
Жасанды интеллектіні пайдалану кезінде бастапқы деректердің сапасы, ақпаратты өңдеу қағидаларының ашықтығы және нәтижені адамның тексеру мүмкіндігі ерекше маңызды. Автоматты ұсыным немесе жүйе анықтаған тәуекел өздігінен құқықтық бағалауды және белгіленген рәсімдерді қолдануды алмастырмайды.
Талқылау кімдерге қатысты
Ұзақ мерзімді перспективада цифрлық әкімшілендіруді дамыту бизнес, дара кәсіпкерлер, жеке тұлғалар, кеден өкілдері және мемлекеттік кірістер органдарымен өзара іс-қимыл жасайтын мамандар үшін маңызды болуы мүмкін. Алайда кездесу туралы хабарлама негізінде бұл топтар үшін жаңа міндеттер пайда болды деп айтуға болмайды.
Салық және кеден органдарының қызметкерлері үшін технологиялар ақпаратты талдау мен өңдеудің қосымша құралына айналуы мүмкін. Салық төлеушілер мен сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар үшін цифрландырудың ықтимал әсері неғұрлым ыңғайлы электрондық өзара іс-қимылдан, қолмен орындалатын операциялардың қысқаруынан және рәсімдер бойынша неғұрлым түсінікті навигациядан көрінуі мүмкін. Нақты нәтиже қандай шешімдердің одан әрі дамытылатынына және олардың қалай реттелетініне байланысты болады.
Келіссөздер фактісінің өзі қолданыстағы талаптарды өзгертпейді: құжаттарды ұсыну, салықтар мен кедендік төлемдерді төлеу талаптары бұрынғыдай қалады. Кез келген міндетті өзгерістер ресми құжаттар және уәкілетті органдардың түсіндірмелері арқылы пайдаланушыларға жеткізілуге тиіс.
Бизнес қазір не істеуі керек
Өткен кездесуге байланысты арнайы әрекеттер жасау талап етілмейді. Ұйымдар салықтық және кедендік міндеттерін қолданыстағы тәртіппен орындауды жалғастырып, МКК-ның ресми хабарламаларын қадағалағаны жөн.
Қазірдің өзінде деректердің сапасына назар аудару іс жүзінде пайдалы: деректемелердің дұрыстығын тексеру, есепке алу құжаттарының өзара сәйкестігін қамтамасыз ету және жасалған операцияларды растайтын құжаттарды сақтау қажет. Мемлекеттік органдар автоматтандырылған талдауды неғұрлым белсенді қолданған сайын, сәйкессіздіктер, техникалық қателер мен толық емес мәліметтер соғұрлым анық байқалады.
Импортпен және экспортпен айналысатын компанияларға құжаттарды тексерудің ішкі рәсімдерін сақтау және қызметкерлердің жауапкершілігін ажырату да пайдалы. Егер алдағы уақытта жаңа цифрлық сервистер пайда болса, оларды қолдану тәртібі, көшу мерзімдері немесе қосымша талаптар тек ресми жарияланымдар мен нормативтік актілер негізінде бағалануға тиіс.
Жиі қойылатын сұрақтар
МКК BCG-мен бірлесіп жасанды интеллект жүйесін енгізіп жатыр ма? — Жарияланған деректерде жасанды интеллектіні қолдану және цифрландыру перспективаларын талқылау туралы айтылған. Бекітілген бірлескен жоба немесе оны енгізудің басталғаны туралы ақпарат жоқ.
Кездесуден кейін салық немесе кеден қағидалары өзгерді ме? — Жоқ, кездесу туралы хабарламадан мұндай өзгерістер туындамайды. Қолданыстағы міндеттерді белгіленген тәртіппен орындау қажет.
Бизнеске жаңа сервиске қосылу қажет пе? — Жаңа сервистің іске қосылғаны және оған қосылу тәртібі туралы хабарланған жоқ. МКК-ның ресми хабарламаларын басшылыққа алу керек.
Жасанды интеллект мемлекеттік органдар қызметкерлерінің шешімдерін толық алмастыра ала ма? — Жарияланған ақпаратта бұл туралы айтылмаған. Іс жүзінде автоматтандырылған талдау мамандардың жұмысын қолдай алады, бірақ құқықтық шешімдер белгіленген рәсімдер шеңберінде қабылдануға тиіс.
Кейінгі жаңалықтарды қайдан қадағалауға болады? — Мемлекеттік кірістер комитетінің ресми жарияланымдарынан және Қазақстанның мемлекеттік ақпараттық ресурстарынан.