Қызметкердің жылдық салық салынатын кірісі 8 500 АЕК-тен асқан кезде, ЖТС-тың жоғары мөлшерлемесі 15% тек асқан сомаға қолданылады, бүкіл кіріске емес. Белгіленген шекке дейін салық 10% мөлшерлеме бойынша есептеледі — прогрессивті шәкілді қолданудың мұндай тәртібі 2026 жылғы 14 қазандағы ресми түсіндірмеде ашып көрсетілген.
ЖТС есептеуде не өзгерді
Прогрессивті шәкіл салық жүктемесінің жылдық салық салынатын кіріс мөлшеріне байланысты екенін білдіреді. Қызметкердің кірісі 8 500 АЕК шегінде болған кезде, 10% мөлшерлеме қолданылады. Осы шектен асқаннан кейін кірістің лимит шегіндегі бөлігіне 10% мөлшерлеме бойынша салық салу жалғасады, ал лимиттен асқан сомаға 15% мөлшерлеме қолданылады.
Сондықтан бір айдың есеп айырысу парағында екі мөлшерлеме бойынша есептелген ЖТС сомалары бір мезгілде көрсетілуі мүмкін. Бұл қызметкердің бүкіл кірісіне автоматты түрде жоғары мөлшерлеме бойынша салық салына бастады дегенді білдірмейді. Аралас есептеу жинақталған жылдық салық салынатын кіріс белгіленген шектен асқан айда туындайды.
Өзгеріс төленетін сомаға тікелей әсер етеді: өзге жағдайлар тең болған кезде шекке жеткеннен кейін ЖТС ұсталымы ұлғайып, қолға берілетін жалақы азаяды. Мұндай азаюдың өзі есепке алу бағдарламасында қате бар екенін білдірмейді.
Жоғары мөлшерлеме кімдерге қатысты
Бұл қағида жылдық салық салынатын кірісі белгіленген шекке жететін қызметкерлер үшін маңызды. Бухгалтер тек лауазымдық айлықақы мөлшерін немесе бір төлем сомасын емес, дәл ЖТС есептеу кезінде пайдаланылатын салық салынатын кірісті басшылыққа алуы керек.
Лимиттен асуға қызметкердің салық салынатын кірісіне енгізілген есептеулер әсер етуі мүмкін. Бұл ретте мұндай есептеулердің құрамын есеп айырысу құжаттары мен қолданыстағы салық салу қағидалары бойынша тексеру қажет: қолда бар деректер оларды толық тізіп шығу үшін жеткіліксіз.
Қызметкер үшін негізгі кепілдік — 15% мөлшерлеменің 8 500 АЕК шегіндегі бүкіл кіріске кері күшпен қолданылмауы. Жоғары мөлшерлеме тек асқан сомаға қатысты. Бұл салық базасының бөліктерін ажыратуға және бүкіл жылдық сомаға 15% қолдану салдарынан ЖТС-тың артық есептелуіне жол бермеуге мүмкіндік береді.
Бухгалтер есептеуді қалай тексереді
Егер бағдарлама ЖТС-ты 10% және 15% мөлшерлемелер бойынша автоматты түрде есептесе, алдымен қызметкердің жыл басынан бері жинақталған салық салынатын кірісін тексеру қажет. Содан кейін 8 500 АЕК шегінің қай айда асқанын анықтап, салық базасының бөліктерін қолданылған мөлшерлемелермен салыстыру керек.
Іс жүзіндегі тексеру мынадай әрекеттерді қамтуы мүмкін:
- қызметкер бойынша жыл басынан бергі айлар үшін есеп қалыптастыру;
- жинақталған салық салынатын кірісті 8 500 АЕК шегімен салыстырып тексеру;
- 15% мөлшерлеменің тек асқан сомаға қолданылғанына көз жеткізу;
- ұсталған ЖТС пен төленетін қорытынды соманы тексеру;
- қызметкерге жауап беру үшін есеп пен түсіндірмені сақтау.
Қолға берілетін сома күтілгеннен аз болғаны үшін ғана өткізілген құжаттарды өзгертуге болмайды. Алдымен аралас ұсталымның жылдық лимиттен асқан сәтке сәйкес келетін-келмейтінін анықтау қажет. Егер айырмашылық сақталса, оның себебі прогрессивті мөлшерлеме деп алдын ала болжамай, бастапқы есептеулерді, салықтық шегерімдерді және бұрын ұсталған ЖТС-ты бөлек тексерген жөн.
Қызметкерге түсінікті толық есепті ұсынған пайдалы: кірістің қандай бөлігіне 10% мөлшерлеме бойынша салық салынғаны, қандай бөлігі асқан сома деп танылып, оған 15% мөлшерлеме бойынша салық салынғаны, сондай-ақ мұның төлемге қалай әсер еткені көрсетілуі керек. Мұндай нақтылау есептеуді ашық етеді және қызметкердің салықтың дұрыс ұсталуына деген құқығын қорғауға көмектеседі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Егер кіріс 8 500 АЕК-тен асса, 15% мөлшерлеме бүкіл жалақыға қолданыла ма? — Жоқ. Ресми түсіндірмеге сәйкес, 15% белгіленген шектен асатын жылдық салық салынатын кірістің бөлігіне ғана есептеледі.
Неліктен бағдарлама бір айда 10% және 15% мөлшерлемелерін бір мезгілде көрсетті? — Ықтимал себебі — дәл осы айда жинақталған жылдық салық салынатын кіріс шектен асқан. Базаның бір бөлігіне 10% мөлшерлеме бойынша салық салу жалғасады, ал екінші бөлігіне 15% мөлшерлеме бойынша салық салынады.
Неліктен есептеуден кейін қолға берілетін сома азайды? — Жоғары мөлшерлеме асқан сомаға қолданылған кезде ұсталған ЖТС көбейеді, сондықтан төленетін қорытынды сома азаюы мүмкін.
Есепке алу бағдарламасындағы есептеуді бірден түзету керек пе? — Жоқ. Алдымен жинақталған салық салынатын кірісті, шектен асқан сәтті және салық базасының екі мөлшерлеме арасында бөлінуін салыстырып тексеру қажет.
Ұсталымды түсіндіру үшін қызметкерге нені көрсету керек? — Жинақталған салық салынатын кірістің есебін, асқан соманың мөлшерін, қолданылған мөлшерлемелерді және ЖТС-тың қорытынды сомасын.
Дереккөздер
Жаңа Салық кодексі қандай өзгерістер әкеледі және ол азаматтардың мүдделерін қалай қорғайды