Бейрезидент ретінде есепке алынатын жеке тұлғаға төленетін төлем бойынша ЖТС-ты салық агенті алушының белгіленген салықтық мәртебесі мен кіріс түрін ескере отырып, нақты операцияға қатысты есептейді. Бухгалтер үшін салықтық резиденттікті азаматтықпен алмастырмау және барлық шетелдік жеке тұлғаларға бір тәртіпті қолданбау маңызды. Алдымен бастапқы деректер мен төлемнің негізі тіркеледі, содан кейін есептеу жүргізіліп, ұстап қалу тексеріледі және осыдан кейін ғана мәліметтер салық есептілігіне көшіріледі.
ЖТС есептеу үшін кімді бейрезидент деп санау керек
Азаматтық пен салықтық резиденттік — жеке тұлғаның әртүрлі сипаттамалары. Сондықтан бухгалтерлік есепте Қазақстан бейрезиденті мәртебесін автоматты түрде белгілеу үшін шетел азаматтығының болуы жеткіліксіз. Сол сияқты Қазақстан азаматы паспортының болуы да кіріс алу кезеңіне қатысты салықтық мәртебені айқындауды өздігінен алмастырмайды.
ЖТС есептемес бұрын бухгалтерге мыналарды жинап, тексерген жөн:
жеке басты куәландыратын құжатты;
егер берілген болса, жеке тұлғаның ЖСН-ын;
азаматтығы туралы мәліметтерді;
есепке алуда салықтық мәртебе белгіленген мәліметтерді;
бар болса, салықтық резиденттік туралы құжатты және онда көрсетілген кезеңді;
еңбек шартын, жұмыстарды орындау шартын немесе кіріс есептеуге негіз болатын өзге құжатты;
төлемнің сипаты мен ол есептелген кезеңді;
егер осындай тәртіп қолданылса, есептеу кезінде халықаралық шарттың ережелерін қолдануға негіз болған құжаттарды.
Жеке тұлғаның мәртебесін төлемді түпкілікті есептегенге дейін тіркеу керек. Егер кіріс бастапқыда бір мәртебемен есептеліп, кейін есепке алу жүйесінде басқа мәртебе белгіленсе, қамтылған кезең үшін есепті қайта тексеру қажет. Қызметкер карточкасындағы бір ғана белгі жеткіліксіз: бағдарламадағы деректер нақты төлемді есепке алу тәртібі таңдалған құжаттар мен мәліметтерге сәйкес келуге тиіс.
Жұмыс досьесінде құжаттардың көшірмелерін ғана емес, олардың алынған күні, қолданылу мерзімі және қатысты кезеңі туралы мәліметтерді де сақтаған пайдалы. Бұл таңдалған есептеу тәртібін нақты төлеммен байланыстыруға және есеп деректері бойынша кейінгі қайта есептеулерді негіздеуге мүмкіндік береді.
ҚР бейрезидентінің ЖТС-ы: есептеу кезінде нені тексеру керек
Жұмысты бірнеше кезеңге бөлген ыңғайлы. Алдымен бухгалтер нақты төлем кезіндегі ұйымның рөлін айқындап, жеке тұлғамен қатынастардың сипатын белгілейді. Содан кейін кірісті жіктейді, алушының қолданылатын салықтық мәртебесін тіркейді және құжаттарды төлем талаптарымен салыстырады. Егер есептеу кезінде халықаралық шарттың ережелері қолданылса, жұмыс талдамасында таңдалған тәртіпке негіз болған құжаттар мен мән-жайлар көрсетіледі.
Практикалық алгоритм мынадай:
Есептік кезеңге қатысты жеке тұлғаның салықтық мәртебесін тіркеу.
Шарт пен есептеу құжаты бойынша кірісті жіктеу: жалақы, шарт бойынша сыйақы немесе өзге төлем.
Осы кіріс түріне қолданылатын ЖТС есептеу және ұстап қалу тәртібін айқындау.
Есептеу кезінде халықаралық шарттың ережелерін ескеруге негіз болатын құжаттар топтамасын тексеру.
Тиісті кіріс пен кезең үшін қолданылатын параметрлерді пайдаланып есептеу жүргізу.
Есептелген кірісті, есептелген және ұсталған ЖТС-ты, сондай-ақ төленуге тиісті қорытынды соманы салыстырып тексеру.
Келісілген көрсеткіштерді тиісті кезеңнің салық тіркелімдері мен есептілігіне көшіру.
Салықтық резиденттік елін, кірістің сипатын және ерекше есептеу тәртібін қолдану негізін тек жанама белгі бойынша, мысалы, азаматтығына, шарт валютасына немесе алушының банктік деректемелеріне қарай белгілеуге болмайды. Есептеуде тікелей жеке тұлғаға, төлемге және есепті кезеңге қатысты мәліметтер пайдаланылады.
Түзетулер ерекше назар аударуды талап етеді. Мәртебенің қате көрсетілгені анықталса, ағымдағы есептеуді ғана емес, бұрын есептелген кірістерді, іс жүзінде ұсталған сомаларды, жеке тұлғаға төленген төлемдерді, салық тіркелімдерін және тапсырылған есептілікті де тексеру қажет. Жеке тұлға карточкасының өзгеруі бұрын жүргізілген есеп айырысу құжаттарын өздігінен түзетпейді.
Егер қате бірнеше кезеңге немесе есептеудің бірнеше түріне қатысты болса, қайта есептеуді әр кезең мен әр төлем бойынша ретімен рәсімдеген ыңғайлы. Мұндай тәсіл қорытынды сома түзетілгенімен, жеке тұлға бойынша талдама мен салық есептілігінің көрсеткіштері өзгеріссіз қалған жағдайды болдырмауға көмектеседі.
Қазақстандағы бейрезидент кірісінен алынатын ЖТС: 200.02 нысаны
200.02 нысанын дайындау кезінде бухгалтер тиісті есепті кезеңге қатысты нысанның редакциясы мен оны жасау қағидаларын пайдаланады. Қосымшадағы мәліметтерді салық тіркелімдерімен, есептеу құжаттарымен және жеке тұлғаның сәйкестендіру деректерімен сәйкестендіру қажет. Нақты жолдар мен бағандар басқа тұлға немесе төлемнің басқа түрі бойынша есептен көрсеткіштерді көшіру арқылы емес, нысанның қолданыстағы қағидалары бойынша толтырылады.
Қосымшаны толтырмас бұрын әрбір жеке тұлға бойынша жеке жұмыс талдамасын жасаған орынды. Онда есептеу кезеңін, кіріс түрін, есептелген соманы, ЖТС есептеу нәтижесін, ұстап қалу туралы мәліметтерді және салықтық мәртебені айқындау кезінде пайдаланылған құжаттардың деректемелерін көрсетуге болады. Мұндай талдама есептіліктің есепке алу деректерімен сәйкестігін тексеруге көмектеседі.
Сәйкестендіру мәліметтерін толтыру кезінде бухгалтер қолданыстағы нысанның тиісті жолдары мен бағандарында көзделген деректерді ғана көшіреді. Ішкі салыстырып тексеру үшін мыналар бөлек тексеріледі:
тегі, аты және бар болса, әкесінің аты;
егер берілген және көрсету көзделген болса, ЖСН;
егер тиісті көрсеткіш нысанда көзделсе, азаматтығы;
егер тиісті көрсеткіш нысанда көзделсе, салықтық резиденттігі;
егер құжаттарда бар және көрсету көзделген болса, шетелдік салық нөмірі;
барлық есеп тіркелімдеріндегі дербес деректердің бір жеке тұлғаға сәйкестігі.
Азаматтық пен салықтық резиденттікті автоматты түрде сәйкес деп санауға болмайды. Егер нысанның қолданыстағы редакциясында екі көрсеткіш те көзделсе, олардың әрқайсысы өзіне қатысты мәліметтер бойынша бөлек толтырылады. Ел коды салық есептілігінің тиісті редакциясын жасау қағидаларында көзделген сыныптауыш бойынша таңдалады.
Есептілікті жібермес бұрын 200.02 нысанындағы мәліметтерді шарттармен, есеп айырысу құжаттарымен және салық есебінің тіркелімдерімен салыстыру қажет. Дербес деректер еркін қысқартуларсыз және таңбаларды ауыстырмай көшіріледі. Көрсетілуге тиіс болған кезде ЖСН, шетелдік салық нөмірі және ел кодтары әр адам бойынша бөлек тексеріледі, өйткені сәйкестендіргіштегі қате мәліметтердің дұрыс байланыстырылмауына әкелуі мүмкін.
Қосымшаның қорытындыларын есептеулердің жалпы сомасымен ғана емес, жеке талдамалармен де салыстырып тексеру керек. Егер есепке алуда қайта есептеу жүргізілсе, бухгалтер оның қай кезеңде және қандай құжатпен көрсетілгенін тексеріп, содан кейін есептілік көрсеткіштерін соған сәйкестендіреді. Бұл жеке тұлғаның мәртебесі немесе кіріс түрі бастапқы есептеуден кейін өзгертілген жағдайда ерекше маңызды.
Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың кірістерінен алынатын ЖТС: 200.02 нысаны
200.02 нысаны жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бойынша декларацияға (200.00 нысаны) қосымша болып табылады. Оны салық агенті қағидаларда көзделген шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың кірістерін және тиісті кірістерден есептелген ЖТС-ты көрсету үшін пайдаланады.
Қосымшаны толтырмас бұрын бухгалтер жеке тұлғаның салықтық мәртебесін, кірістің түрі мен көзін, қолданылатын салық салу тәртібін және халықаралық шартты қолдану негіздерінің бар-жоғын айқындауы қажет. Шетел азаматтарына төленетін барлық төлемдер 200.02 нысанында автоматты түрде көрсетілмейді: қолданыстағы қағидаларда көзделген ерекшеліктерді ескеру қажет.
Қосымшаның көрсеткіштерін шарттармен, есептеу құжаттарымен, ЖТС есебімен, салық есебінің тіркелімдерімен және іс жүзінде ұсталған сомалармен салыстырып тексеру керек. Дербес мәліметтер нысанның қолданыстағы редакциясына және оны жасау қағидаларына сәйкес толтырылады.
Есептілікті ұсынар алдында тиісті салық кезеңі үшін 200.00 нысаны мен 200.02 қосымшасының өзекті редакциясын тексеру қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
Шетел азаматы әрқашан ҚР бейрезиденті болып санала ма? — Жоқ. Азаматтық пен салықтық резиденттік — әртүрлі сипаттамалар. Есептеу үшін жеке тұлғаға және кіріс алу кезеңіне қатысты мәліметтер негізінде белгіленген мәртебе пайдаланылады.
Бейрезиденттің ЖТС-ын тек 1С карточкасындағы белгі бойынша есептеуге бола ма? — Жоқ. Карточкадағы белгі автоматтандырылған есептеуде пайдаланылады, бірақ бухгалтер оны құжаттармен, кіріс түрімен, мәліметтердің қолданылу кезеңімен және алынған есептеу нәтижесімен де салыстыруы қажет.
200.02 нысаны үшін мәліметтерді қалай дайындау керек? — Алдымен жеке тұлға бойынша жеке талдама жасаңыз, оны кірісті есептеумен, ЖТС есептеумен және ұстап қалумен, сондай-ақ салық тіркелімдерімен сәйкестендіріңіз, содан кейін есепті кезеңге қатысты нысан мен қағидалар бойынша көзделген көрсеткіштерді толтырыңыз.
200.02 нысанында бейрезиденттің ТАӘ-сін қалай көрсету керек? — Егер нысанның қолданыстағы редакциясында тиісті сәйкестендіру мәліметтері көзделсе, тегі, аты және бар болса, әкесінің аты жеке басты куәландыратын құжаттан еркін қысқартуларсыз көшіріледі.
Азаматтық елін және салықтық резиденттік елін бірдей көрсету қажет пе? — Жоқ, бұл мәліметтерді автоматты түрде теңестіруге болмайды. Егер екі көрсеткіш те нысанда көзделсе, олардың әрқайсысы өзіне қатысты деректер негізінде бөлек толтырылады.
Бейрезиденттің ЖТС-ы қате есептелсе, не істеу керек? — Жеке тұлғаның құжаттарын, белгіленген салықтық мәртебесін, есептеу түрін, мәліметтердің қолданылу кезеңін және құжаттарды жүргізу реттілігін тексеріңіз. Түзетуден кейін қайта есептеу жүргізіп, оны тіркелімдермен және төленуге тиісті сомамен салыстырыңыз, содан кейін қамтылған есептілікті сәйкестендіріңіз.