30 АЕК мөлшеріндегі базалық салықтық шегерім нені білдіреді
Базалық салықтық шегерім жеке табыс салығы есептелетін табыс сомасын азайтады. Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 403-бабына сәйкес оның мөлшері әрбір күнтізбелік ай үшін 30 АЕК құрайды.
Есептеу үшін тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын айлық есептік көрсеткіш пайдаланылады. Бұл маңызды: егер АЕК мәні кейін өзгерсе, базалық шегерім үшін осы жылдың басында белгіленген көрсеткіш негізге алынады.
Шегерім ай сайын қолданылады, алайда онымен қатар жылдық шектеу де бар. Оның күнтізбелік жыл ішіндегі жалпы сомасы тиісті қаржы жылының 1 қаңтарындағы АЕК мәні негізінде есептелген 360 АЕК-тен аспауға тиіс. Осылайша, айлық мөлшер мен жылдық шек өзара байланысты: бір ай үшін 30 АЕК қолданылады, ал 360 АЕК бір жылдағы жиынтық шегерімді шектейді.
Шегерімнің өзі жұмыскерге төленетін жеке төлем болып табылмайды және жалақыға қосылмайды. Оның мақсаты — ЖТС есептеу кезінде салық салынатын табысты азайту. Сондықтан оны қолдану нәтижесі салықтық есепте көрсетіледі.
Шегерімді іс жүзінде қалай қолдануға болады
Жұмыс берушіге немесе ЖТС есептейтін басқа тұлғаға шегерімнің әрбір күнтізбелік ай бойынша бірізді қолданылуын жүргізу маңызды. Іс жүзіндегі тексеру тәртібін мынадай ретпен құруға болады:
- Есепті жылдың 1 қаңтарында қолданыста болатын АЕК мәнін анықтау.
- Базалық шегерімнің айлық мөлшерін осы АЕК-тің 30 еселенген мөлшері ретінде есептеу.
- Тиісті айдағы салық салынатын табысты анықтау кезінде шегерімді ескеру.
- Күнтізбелік жылдың басынан бері жинақталған соманы бақылау.
- 360 АЕК мөлшеріндегі жалпы жылдық шектің асып кетуіне жол бермеу.
Жұмыс орны ауысқан, бірнеше табыс көзі пайда болған немесе бұрын жүргізілген есептеулер түзетілген кезде ерекше назар аудару қажет. Мұндай жағдайларда шегерімді қолдануға әсер ететін құжаттар мен мәліметтерді тексеру, сондай-ақ оның жалпы сомасының дұрыс есепке алынғанына көз жеткізу қажет. Рәсімдеудің нақты тәртібін қолданыстағы қағидалармен және салық төлеушінің құжаттарымен салыстырып тексерген жөн.
Егер есептеу есепке алу бағдарламасында жүргізілсе, қорытынды ЖТС сомасын ғана емес, есептеудің толық жазбасын да тексерген пайдалы: шегерімнің қажетті түрі көрсетілген бе, ол қай ай үшін қолданылған және жыл басынан бері қандай сома жинақталған. Егер бағдарлама шегерімді ескермесе, алдымен есептеу баптауларын, табыс алушы туралы мәліметтерді және шегерім беруге негіз болатын жазбаларды тексерген жөн. Деректер түзетілгеннен кейін есептеуді қайта жүргізіп, нәтижені 403-баптың талаптарымен салыстыру қажет.
Қайта есептеу кезінде жылдық қорытындыны тексермей, айлық шегерімді механикалық түрде ауыстырмау маңызды. Бақылау шамасы — күнтізбелік жыл ішінде қолданылған базалық шегерімнің жиынтық сомасы: ол 360 АЕК-тен артық бола алмайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
Базалық шегерім жұмыскерге ақшалай төлене ме? — Жоқ. Ол жеке табыс салығын есептеу кезінде пайдаланылатын салық салынатын табысты азайтады.
Есептеу үшін қандай АЕК алу керек? — Тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын АЕК пайдаланылады.
30 АЕК мөлшеріндегі шегерім жылына бір рет қолданыла ма? — Жоқ. 403-бапта оны жалпы жылдық шектеуді ескере отырып, әрбір күнтізбелік ай үшін қолдану көзделген.
Күнтізбелік жылдағы шегерімнің ең жоғары мөлшері қандай? — Базалық салықтық шегерімнің жиынтық сомасы тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болатын 360 АЕК-тен аспауға тиіс.
Есепке алу бағдарламасы шегерімді қолданбаса, нені тексеру керек? — Шегерімнің түрі мен кезеңін, бастапқы мәліметтерді, салықтық есептеу баптауларын және жыл басынан бері жинақталған соманы тексеріп, содан кейін есептеуді қайталау қажет.