--- title: "Қазақстанда жұмыскерді жұмыстан шығару: негіздер, құжаттар және есеп айырысу мерзімдері" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/uvolnenie-rabotnika-v-kazahstane-osnovaniya-dokumenty-i-s-kk source: BuhGPT --- # Қазақстанда жұмыскерді жұмыстан шығару: негіздер, құжаттар және есеп айырысу мерзімдері > **TL;DR:** 2026 жылы жұмыстан шығару нақты негіз және еңбек қатынастары тоқтатылатын түпкілікті расталған күн бойынша ресімделеді, ал жұмыстан шығарылғаннан кейін жұмыс істеген кезеңде туындаған негіздер бойынша жүргізілген төлемдер жұмыскердің кірісі ретінде есепке алынады (ҚР СК 372-ба --- 2026 жылы жұмыстан шығару нақты негіз және еңбек қатынастары тоқтатылатын түпкілікті расталған күн бойынша ресімделеді, ал жұмыстан шығарылғаннан кейін жұмыс істеген кезеңде туындаған негіздер бойынша жүргізілген төлемдер жұмыскердің кірісі ретінде есепке алынады (ҚР СК 372-бабы). Бухгалтер кадрлық құжатты алуы, шарттың тоқтатылған күнін, есепке жазылған және ұсталған сомаларды салыстырып тексеруі, сондай-ақ мүліктің тапсырылуын және есеп айырысудың есепке алу жүйесінде дұрыс көрсетілуін тексеруі қажет. Жұмыскердің бастамасы бойынша жұмыстан шығару: тәртібі мен мерзімі Жұмыскердің бастамасы бойынша жұмыстан шығару қызметкердің жазбаша ерік білдіруінен басталады. Құжатта еңбек қатынастарын тоқтату ниеті және жұмыстан шығарудың болжамды күні көрсетілуге тиіс. Кадр қызметі мен бухгалтер бұл күнді еңбек шартының талаптарымен және еңбек қатынастарының тоқтатылуы ресімделетін құжаттармен салыстыруы қажет. Егер жұмыскер мен жұмыс беруші шартты тоқтатудың басқа күнін келіскен болса, мұндай шешім жазбаша ресімделуге тиіс. Есеп айырысу үшін тек ауызша уағдаластыққа негізделген күнді пайдалануға болмайды: ол өтініштен, келісімнен немесе жұмыс берушінің актісінен бірмәнді туындауға тиіс. Егер жұмыскер жұмыстан шығу себебі ретінде жұмыс берушінің еңбек шартының талаптарын бұзуын көрсетсе, бұл мән-жай және соған байланысты қатынастарды тоқтату тәртібі тиісті құжаттармен расталуға тиіс. Мұндай жағдайды бұзушылық көрсетілмей жұмыстан шығарудан ажырату қажет, өйткені кадрлық ресімдеудің негізі мен реттілігі әртүрлі болады. Егер жұмыскер шешімін өзгертіп, өз хабарламасын кері қайтарып алса, бухгалтер түпкілікті есеп айырысуға дейін кадр қызметінен ақпарат алуы қажет. Есепке жазылатын сомалар мен есепке алу жүйесіндегі құжаттар еңбек қатынастарының тоқтатылуын ресімдеу күні қолданыста болатын шешім бойынша қалыптастырылуға тиіс. Материалдық жауапты жұмыскер үшін мүлікті немесе құжаттаманы қабылдау-тапсыру қосымша ресімделеді. Шарттың тоқтатылуы және мүліктің тапсырылуы туралы мәліметтер бір-біріне қайшы келмеуі үшін бухгалтер күн мен құжаттар жиынтығын кадр қызметімен, комиссиямен және құндылықтарды қабылдайтын бөлімшемен келісуі маңызды. Жұмыс берушінің бастамасы бойынша жұмыскерді жұмыстан шығару және негізді таңдау Егер қызметкер мұндай ниетін жазбаша білдірмесе, жұмыс берушінің бастамасы бойынша жұмыстан шығаруды жұмыскердің бастамасы бойынша жұмыстан шығару ретінде ресімдеуге болмайды. Кадрлық құжаттардағы негіз нақты мән-жайларға сәйкес келуге тиіс. Жұмыскердің өтініші, жұмыс берушінің хабарламасы және тараптардың келісімі еңбек қатынастарын тоқтатудың әртүрлі тәсілдерін растайды және бірін-бірі алмастырмауға тиіс. Егер еңбек шартын тоқтатуға жұмыс беруші бастамашылық етсе, есеп айырысуға дейін жұмыстан шығарудың нақты негізі мен күні көрсетілген құжатты алу қажет. Қолданылатын рәсім мен растаушы құжаттар жиынтығы шартты тоқтату себебіне қарай айқындалады. Негіздің құқықтық тұжырымын жұмыс беруші кадрлық құжатта белгілейді; бухгалтер оны есеп айырысуды және есепке алу операцияларын ресімдеу кезінде пайдаланады. Есепке алу үшін мынадай мәліметтер қағидатты маңызға ие: - еңбек шартын тоқтатудың нақты негізі; - соңғы жұмыс күнінің расталған күні; - жұмыс берушінің актісі немесе қатынастардың тоқтатылуы ресімделген өзге құжат; - нақты жұмыс істелген уақыт және есепке жазылған төлемдер туралы мәліметтер; - пайдаланылмаған демалыс туралы деректер, егер олар бар болса; - мүлікті, есеп беруге тиісті сомаларды қайтару және істерді тапсыру жөніндегі құжаттар; - қолданыстағы атқарушылық құжаттар және ұстап қалудың өзге де заңды негіздері. Мұндай бақылау кадрлық шешім мен бухгалтерлік есеп айырысуды ажыратуға мүмкіндік береді. Бухгалтер операцияны ресімделген құжаттар бойынша көрсетеді, бірақ шартты тоқтату негізін айқындау кезінде жұмыс берушіні, кадр немесе заң қызметін алмастырмайды. Жұмыскер жұмыстан шығарылған кезде бухгалтер не істеуі керек Тиісті түрде ресімделген кадрлық құжаттарды алғаннан кейін бухгалтер қызметкердің тегін, атын, әкесінің атын, еңбек шартының деректемелерін, қатынастарды тоқтатудың негізі мен күнін салыстырып тексеруге тиіс. Өтініште, хабарламада немесе келісімде көрсетілген күнді жұмыс берушінің актісіндегі күнмен ерекше мұқият салыстыру қажет. Содан кейін табельді және жұмыскерге қатысты есепке жазылған барлық сомаларды тексеру қажет. Жұмыскердің кірісі деп еңбекке ақы төлеу және еңбек қатынастарына байланысты жұмыс берушіден алынатын өзге де материалдық пайда танылады. Бұл қағида жұмыстан шығарылғаннан кейін төленетін сомаларға да қолданылады, егер олардың негіздері еңбек қатынастары кезеңінде туындаған болса (ҚР СК 372-бабы). Салық агенті болып табылатын жұмыс берушіде төлем көзінен салық салынатын кіріс жұмыскердің есепке жазылған кірісі негізінде айқындалады. Бухгалтерлік есеп жүргізу кезінде бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы заңнамаға сәйкес шығыстар деп танылған сомалар есепке алынады (ҚР СК 426-бабы). Сондықтан жұмыстан шығарылғаннан кейінгі нақты төлем күні есепке жазылған соманың еңбек қатынастарынан туындайтын сипатын өздігінен өзгертпейді. Егер төлем салық агенті болып табылмайтын тұлғадан түссе, жұмыскердің кірісі СК-де көзделген жағдайларда дербес салық салуға жатады. Оның мөлшері еңбек шартының, келісімнің немесе жұмыс беруші шешімінің негізінде айқындалады (ҚР СК 406-бабы). Салық агенті болып табылатын жұмыс берушінің әдеттегі есеп айырысуы үшін төлем көзінен кірісті есепке алу тәртібі қолданылады. Жұмыс берушінің жұмыскерлердің салық салынатын кірістері бойынша шығыстары СК-де белгіленген ерекшеліктерді, атап айтқанда жекелеген шығындарды активтердің құнына немесе қорлардың өзіндік құнына қосу қағидаларын ескере отырып, шегерімдерге жатқызылады (ҚР СК 270-бабы). Сондықтан бухгалтер жұмыскерге төленетін соманы есептеп қана қоймай, тиісті шығысты есепте дұрыс жіктеуі қажет. Жұмыстың практикалық тәртібі мынадай болуы мүмкін: - Еңбек шартын тоқтату туралы құжатты алу және оның деректемелерін тексеру. - Жұмыстан шығарылған күнді жұмыс уақытын есепке алу табелімен салыстыру. - Демалыс, есепке жазылған және ұсталған сомалар туралы мәліметтерді сұрату. - Мүліктің, құжаттардың және есеп беруге тиісті сомалардың қайтарылуын тексеру. - Расталған деректер негізінде төлемдер мен міндетті ұстап қалуларды есептеу. - Кірістердің салықтық есебін, оның ішінде жұмыстан шығарылғаннан кейін төленетін сомаларды тексеру. - Жұмыстан шығаруды есепке алу жүйесінде көрсету және қалыптастырылған құжаттарды тексеру. - Есеп айырысу және кадрлық негіздерді есепке алу құжаттарының құрамында сақтау. Егер жұмыстан шығарылатын күн тараптардың ресімделген шешімі бойынша өзгерсе немесе жұмыскер бастапқы хабарламасын кері қайтарып алса, бухгалтерлік құжаттар түпкілікті расталған күн бойынша қалыптастырылуға тиіс. Бұрын дайындалған есеп айырысуды жаңартылған кадрлық құжаттармен салыстырып тексеру қажет. Жұмыскер жұмыстан шығарылғаннан кейін бақылау салыстырып тексеруін жүргізген жөн: кадрлық күн мен есепке жазу кезеңі сәйкес келе ме, барлық растаушы құжаттар есепке алынды ма, есеп беруге тиісті сомалар жабылды ма және мүлік қайтарылды ма. Жұмыстан шығарылғаннан кейінгі төлемдер бөлек тексеріледі: егер олар бұрынғы еңбек қатынастарына байланысты болса, ҚР СК 372-бабының қағидалары бойынша жұмыскер кірісінің құрамында есепке алынады. Жиі қойылатын сұрақтар Жұмыскер өз бастамасы бойынша жұмыстан шыққан кезде мерзімді қалай анықтауға болады? — Бухгалтер кадрлық құжаттармен расталған және шартты тоқтату негізі мен оның талаптары ескеріле отырып айқындалған күнді пайдаланады. Егер бастапқы күн өзгертілсе, есеп айырысу үшін түпкілікті ресімделген құжаттағы күн қолданылады. Жұмыстан шығарудың неғұрлым ерте күнін ресімдеуге бола ма? — Тек жазбаша ресімделген және келісілген күнді пайдалануға болады. Кадрлық және есеп айырысу құжаттарын өзгерту үшін ауызша уағдаластық жеткіліксіз. Егер жұмыскер жұмыстан шығу туралы хабарламасын кері қайтарып алса, не істеу керек? — Түпкілікті есеп айырысуға дейін бухгалтер кадр қызметінен қолданыстағы шешімнің құжаттамалық растамасын алуға және кері қайтарып алынған хабарлама бойынша қатынастардың тоқтатылуын ресімдемеуге тиіс. Материалдық жауапты жұмыскерді жұмыстан шығарған кезде нені тексеру керек? — Кадрлық құжаттарды мүлікті немесе құжаттаманы қабылдау-тапсыру құжаттарымен салыстыру және есеп беруге тиісті сомалардың жабылуын тексеру қажет. Жұмыстан шығарылғаннан кейін жүргізілген төлемді қалай есепке алу керек? — Егер төлем негізі бұрынғы еңбек қатынастарынан туындаса, сома жұмыскер жұмыстан шығарылғаннан кейін де оның кірісіне жатады (ҚР СК 372-бабы). Жұмыскер жұмыстан шығарылғаннан кейін бухгалтер нені тексеруге тиіс? — Шартты тоқтатудың негізі мен күнін, табельді, есепке жазылған және ұсталған сомаларды, демалыс туралы мәліметтерді, мүлік пен есеп беруге тиісті сомаларды қайтару жөніндегі құжаттарды, сондай-ақ кейінгі төлемдердің салықтық есебін салыстырып тексеру қажет. Дереккөздер Қазақстан Республикасының Салық кодексі: 270, 372, 406 және 426-баптар. --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_