--- title: "Қазақстандағы 2026 жылғы амортизация құны: қалай анықтауға және тексеруге болады" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-14 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/stoimost-amortizacii-v-kazahstane-v-2026-godu-kak-opredel-kk source: BuhGPT --- # Қазақстандағы 2026 жылғы амортизация құны: қалай анықтауға және тексеруге болады > **TL;DR:** Амортизация құны — ұйым активтің пайдалы қызмет мерзімі ішінде біртіндеп шығыстарға жатқызатын амортизацияланатын құнының бір бөлігі. Есептеу үшін бухгалтерге ең алдымен объектінің бастапқы және жою құны, таңдалған амортизация әдісі, пайдалы қызмет мерзімі және жинақталған амо --- Амортизация құны — ұйым активтің пайдалы қызмет мерзімі ішінде біртіндеп шығыстарға жатқызатын амортизацияланатын құнының бір бөлігі. Есептеу үшін бухгалтерге ең алдымен объектінің бастапқы және жою құны, таңдалған амортизация әдісі, пайдалы қызмет мерзімі және жинақталған амортизация туралы деректер қажет. Бұл ретте бастапқы, амортизацияланатын, қалдық және баланстық құн әртүрлі көрсеткіштерді білдіреді, сондықтан бірін екіншісімен алмастыруға болмайды. Бастапқы құн және амортизация объектісінің құны Объектінің бастапқы құны оны есепке алу кезінде тану барысында қалыптастырылады. Оған сатып алу құны және қолданылатын есепке алу қағидалары бойынша активті пайдалануға дайындауға тікелей жататын өзге де шығындар енгізіледі. Мұндай шығындардың құрамын бастапқы құжаттармен және ұйымның есеп саясатымен растау қажет. Амортизацияланатын құн — жою құны шегерілген бастапқы құн (немесе есепке алуда оны алмастыратын басқа сома). Жалпы тәсіл бойынша ол объектінің жою құны ескеріле отырып, оның құны негізінде айқындалады. Алайда нақты есептеу ұйым қабылдаған есепке алу үлгісіне, активтің сипаттамаларына және қолданылатын қаржылық есептілік стандарттарына байланысты. Амортизациялау үшін НҚ құнын дұрыс анықтау мақсатында бухгалтер мыналарды тексеруі керек: - объектіні тану және оның пайдалануға дайын болу күнін; - бастапқы құнға енгізілген расталған шығындарды; - белгіленген жою құнын; - пайдалы қызмет мерзімін; - амортизация есептеудің таңдалған әдісін; - объектінің бағасы немесе параметрлерінің кейінгі өзгерістерін. Егер бастапқы құн жаңғыртудан, реконструкциялаудан, қайта бағалаудан немесе өзге операциядан кейін өзгерсе, тіркелімдегі соманы түзету ғана жеткіліксіз. Өзгерістің негізін анықтап, құжаттарды ресімдеу және оның кейінгі амортизация есептеуге қалай әсер ететінін тексеру қажет. Амортизация, қалдық және баланстық құн Жинақталған амортизация — актив пайдаланыла бастағаннан бері есептелген амортизация сомасы. Бұл активтің дербес құны да, болашақ шығыстардың сомасы да емес. Көрсеткіш объектінің ағымдағы есептік құнын анықтау және есептеулердің дұрыстығын бақылау үшін пайдаланылады. Қалдық құн әдетте объект есепке алынатын құн мен осы құнды азайтатын, ол бойынша жинақталған сомалардың арасындағы айырма ретінде қарастырылады. Шегерілетін көрсеткіштердің құрамы қолданылатын есепке алу үлгісіне байланысты. Сондықтан есептеу алдында сөз тек амортизация туралы ма, әлде құнның өзге де түзетулері туралы ма екенін түсіну қажет. Баланстық құн — жинақталған амортизация мен құнсызданудан болған залалдар шегерілгеннен кейін актив қаржылық есептілікте көрсетілетін сома. Бухгалтер ағымдағы баланстық құнның орнына бастапқы құнды алған немесе базаға бұрын есепке алынған амортизацияны қайта шегерген кезде қате туындайды. Салыстырып тексеру үшін мына көрсеткіштер бөлек көрсетілген объект карточкасын жасау ыңғайлы: - бастапқы немесе қайта бағаланған құн; - жинақталған амортизация; - жою құны; - ағымдағы баланстық құн; - пайдалы қызметтің қалған мерзімі; - тексерілетін кезеңдегі амортизация сомасы. Мұндай тәсіл жинақталған амортизация құнының бастапқы құнды жай бөлу арқылы есептелген сомамен неліктен сәйкес келмейтінін көруге көмектеседі. Бұған мерзімнің өзгеруі, жою құнының қайта қаралуы, жаңғырту, қайта бағалау, қолданылатын есепке алу қағидалары бойынша есептеудің уақытша тоқтатылуы немесе қатені түзету себеп болуы мүмкін. Жабдық құнының амортизациясы Жабдықтың құны объект актив ретінде танылып, мақсаты бойынша пайдалануға жарамды күйге келтірілгеннен кейін амортизацияланады. Жеткізушіге ақы төлеу фактісінің өзі есептеу басталуы тиіс екенін әрдайым білдірмейді: жабдықты жеткізу, монтаждау, сынау немесе өзге де дайындау қажет болуы мүмкін. Есептеуге дейін дербес объект пен оның құрамдас бөліктерін ажырату керек. Егер жабдықтың бөліктерінің пайдалану мерзімдері әртүрлі болса немесе олар экономикалық пайдаларды әртүрлі тұтынса, оларды есепке алу тәртібі қолданылатын стандарттар мен есеп саясатына сәйкес айқындалады. Әдеттегі қызмет көрсетуге, елеулі құрамдас бөлікті ауыстыруға және сипаттамаларды жақсартуға жұмсалған шығындар да әртүрлі көрсетілуі мүмкін. Амортизация параметрлері өзгерген кезде бухгалтер үшін қайта қарау күнін тіркеу маңызды. Есепке алу жүйесінде жаңа көрсеткіштер жабылған кезеңге емес, кейінгі есептеулерге қолданылуы мүмкін. Автоматты түрде есептелген қалдық құнды НҚ карточкасымен, шоттар бойынша айналымдармен және өзгеріс ресімделген құжатпен салыстырып тексеру қажет. ҚР-дағы амортизациялық құнды анықтау Қазақстанда қолданылатын қағидалар әртүрлі нәтижелер беретін болса, бухгалтерлік және салықтық есептеулерді бөлек жүргізу керек. Қаржылық есептегі амортизация сомасын құқықтық негізін тексермей салықтық есепке автоматты түрде көшіруге болмайды. Операцияның мәнмәтінін де ескеру қажет. Мысалы, Салық кодексінің 252-бабы бағалы қағаздардың шығып қалуынан болатын нәтижені реттейді және борыштық бағалы қағаздар бойынша дисконттың немесе сыйлықақының амортизациясын бөлек атайды. Бұл басқа есепке алу объектісі: аталған норманы негізгі құралдардың амортизациясын есептеу қағидасы ретінде пайдалануға болмайды. Арнайы салалық қағидалар да НҚ есепке алудың жалпы тәртібін алмастырмайды. Жекелеген концессия субъектілері үшін тарифтерді қалыптастыру қағидаларында амортизациялық аударымдар тарифтік есептеудің элементі ретінде көрсетіледі. Мұндай ережелер тиісті мәртебе және реттелетін қызмет болған кезде ғана қолданылады. Тексерудің практикалық алгоритмі мынадай: - Есептеудің қандай есепке қажет екенін анықтау: бухгалтерлік, салықтық немесе басқарушылық. - Объектіні, оның мақсатын және пайдалануға дайын болған күнін белгілеу. - Бастапқы құнды құжаттармен растау. - Жою құнын, амортизация мерзімі мен әдісін тексеру. - Есептелген сомаларды НҚ карточкасымен және бас кітаппен салыстырып тексеру. - Бағаларды қайта қарауды, қайта бағалауды, жаңғыртуды немесе қатені түзетуді бөлек ресімдеу. - Операция жасалған күнге қолданылатын нормалардың өзекті редакциясын тексеру. Жиі қойылатын сұрақтар Бастапқы құн амортизацияланатын құнға тең бе? — Міндетті емес. Амортизацияланатын құн жою құнын қоса алғанда, амортизацияны есептеу үшін белгіленген параметрлер ескеріле отырып айқындалады. Жинақталған амортизация құны нені білдіреді? — Бұл таңдалған күнге дейін объект бойынша есептелген амортизацияның жалпы сомасы. Ол объектінің есептік құнын азайтады, бірақ өздігінен жеке активтің құны болып табылмайды. Қалдық құнның бастапқы құннан айырмашылығы неде? — Бастапқы құн объектіні тану кезінде қалыптасады, ал қалдық құн құнның жинақталған азаюларынан кейінгі оның ағымдағы есептік шамасын көрсетеді. Бухгалтерлік және салықтық амортизацияны бірдей есептеуге бола ма? — Қолданылатын қағидалар бойынша нәтижелер шынымен сәйкес келген жағдайда ғана. Бухгалтерлік соманы автоматты түрде салықтық шегерім деп есептеуге болмайды. Мерзімнің өзгеруі амортизацияға қалай әсер етеді? — Ол кейінгі есептеуді өзгертеді. Қайта қарау күні мен негізін құжатпен ресімдеп, жаңа параметрлердің есепке алу жүйесінде қолданылуын тексеру қажет. Дереккөздер - Концессия шарттары бойынша жұмыс істейтін табиғи монополиялар субъектілері үшін тарифтерді қалыптастыру қағидалары - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 280-бап --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_