--- title: "Нысандар қасиеттерінің мәндері» анықтамалығы Қазақстанға арналған 1С:Бухгалтерия 3.0 бағдарламасында — толық нұсқаулық" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-09-08 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/spravochnik-znacheniya-svoystv-obektov-v-1s-buhgalteriya--kk source: BuhGPT --- # Нысандар қасиеттерінің мәндері» анықтамалығы Қазақстанға арналған 1С:Бухгалтерия 3.0 бағдарламасында — толық нұсқаулық > **TL;DR:** 3.0.74.2 «Қазақстанға арналған бухгалтерия» (редакция 3.0) релизінде тексерілді. Сіз «Сату арнасы» қосымша деректемесі бойынша топтастырылған сату есебін құрдыңыз. Бір «Бөлшек сауда» жолының орнына екеуін көріп тұрсыз: «Бөлшек сауда» және «бөлшек сауда». Сомалар бөлініп кетті, --- 3.0.74.2 «Қазақстанға арналған бухгалтерия» (редакция 3.0) релизінде тексерілді. Сіз «Сату арнасы» қосымша деректемесі бойынша топтастырылған сату есебін құрдыңыз. Бір «Бөлшек сауда» жолының орнына екеуін көріп тұрсыз: «Бөлшек сауда» және «бөлшек сауда». Сомалар бөлініп кетті, қорытынды күтілгенмен сәйкес келмейді. Себеп құжаттарда емес — себеп менеджерлер таңдаған мәндер тізімінде. Біреу бір кездері мәнді кіші әріппен қолмен енгізген, анықтамалық екі жазбаны да есте сақтаған. Мұнда тәртіп орнату үшін — атын өзгерту, көшірмені жою, жетіспейтін мәнді қосу — сіз «Объектілер қасиеттерінің мәндері» анықтамалығын ашасыз. Бұл — контрагенттеріңіздің, номенклатураңыздың, құжаттарыңыздың қосымша деректемелерінде тізіммен шығатын барлық нұсқалар тұратын жер. 1. Мақсаты «Объектілер қасиеттерінің мәндері» — қызметтік анықтамалық. Мұнда мән түрі «Қосымша мән» болатын (яғни санды, күнді немесе басқа анықтамалыққа сілтемені емес, өзіңіз белгілейтін тізімді) қосымша деректемелер мен мәліметтердің таңдау нұсқалары сақталады. Әрбір мән өз деректеме-иесіне байланған. Анықтамалықтың өзі ештеңе есептемейді және өткізбейді — ол тек кейін карточкалар мен құжаттарда таңдайтын нәрселердің тізімін сақтайды. 2. Қайдан табуға болады Бұл анықтамалықты тікелей дерлік ашпайды — онымен мәндер қатысты болатын деректемені баптау арқылы жұмыс істейді. Негізгі жол (деректемені баптау арқылы): «Әкімшілендіру» бөлімі → «Жалпы баптаулар» → «Қосымша деректемелер мен мәліметтер» → жинақты таңдайсыз (мысалы, «Контрагенттер» немесе «Тауарлар мен қызметтерді өткізу») → қажетті деректемені ашасыз → мәндер бетбелгісінде тізімді көресіз — бұл «Объектілер қасиеттерінің мәндері» анықтамалығының элементтері. Анықтамалықтың өзіне тікелей жол (барлық деректемелердің барлық мәндерінің тізімі бірден): сілтемені көшіріп, «Сервис» → «Навигациялық сілтеме бойынша өту» арқылы қойыңыз (кейбір нұсқаларда — Ctrl+F11): e1cib/list/Справочник.ЗначенияСвойствОбъектов Ескеріңіз: тікелей тізімде мәндер аралас көрсетіледі және иесі бойынша топтастырылады. Ұқыпты жұмыс үшін нақты деректемені баптау арқылы кіру ыңғайлы. Бүкіл тетікті қосатын жалауша: «Әкімшілендіру» → «Жалпы баптаулар» → «Қосымша деректемелер мен мәліметтер». Егер ол алынып тасталса — деректемелер мен олардың мәндері еш жерде пайда болмайды. 2а. Өз релизіңізді қалай білуге болады «Анықтама» → «Бағдарлама туралы» (немесе жоғарғы оң жақ бұрыштағы «i» белгісі). Онда көрсетілген: - платформа нұсқасы (мысалы, 8.3.24.xxxx); - конфигурация релизі — осы нұсқаулық үшін 3.0.74.2 «Қазақстанға арналған бухгалтерия». Егер сіздің релизіңіз өзгеше болса, мәзір тармақтары мен өрістер жинағы аздап ерекшеленуі мүмкін. 3. Қалай толтыруға болады Дұрысы — мәнді «Объектілер қасиеттерінің мәндері» анықтамалығында «нөлден» құру емес, деректемеден кіру. Сонда иесі автоматты түрде қойылады және мән дәл қажет тізімге түседі. Өріс Міндетті Ол не үшін және қате болғанда не болады Мән (Атауы) Иә Ашылмалы тізімде көрінетін мәтін. Бірдей және артық бос орындарсыз жазыңыз. «Бөлшек сауда» және «бөлшек сауда» деп енгізсеңіз — екі түрлі мән және бөлініп кеткен есептер аласыз. Иесі (деректеме/мәлімет) Иә Мән қай қосымша деректемеге қатысты екенін көрсетеді. Мәнді деректемені баптаудан қосқанда өзі толтырылады. Мәнді анықтамалықта тікелей құрып, иесін көрсетпесеңіз — ол еш жерде таңдауға қолжетімді болмайды. Салмағы Жоқ Сұрыптауға арналған сан. Салмағы кіші мәндер тізімде жоғары тұрады. Әліпбилік тәртіп емес, өз тәртібіңіз қажет болғанда ыңғайлы (мысалы, «Жоғары», «Орташа», «Төмен»). Иерархия (қалталар) Жоқ Мәндер көп болса, оларды топтарға бөлуге болады. Ол үшін деректеме сақтаудың иерархиялық нұсқасын қолдануы керек. Жою белгісі Жоқ Мән енді қажет болмағанда қойылады. Мәннің өзі бұл кезде ескі құжаттардан жоғалмайды — белгіленгендерді жоюды орындағанша қалады. Мәнді қадаммен қалай қосуға болады: - «Әкімшілендіру» → «Қосымша деректемелер мен мәліметтер» ашыңыз. - Объектілер жинағын таңдаңыз (деректеме кімге арналған — контрагенттер, номенклатура, құжат). - Қажетті деректемені ашыңыз (немесе мән түрі «Қосымша мән» болатын жаңасын құрыңыз). - Мәндер тізімінде «Қосу» басыңыз. - Мәнді енгізіңіз, қажет болса Салмағын белгілеңіз. - «Жазу және жабу». Мән осы жинақтың барлық карточкаларында таңдауға бірден қолжетімді. 4. Сандармен және өткізбелермен мысал Осы анықтамалықтан алынған мән нақты операцияда қалай жұмыс істейтінін көрсетемін. Тапсырма. Сіз түсімді сату арналары бөлінісінде көргіңіз келеді. «Тауарлар мен қызметтерді өткізу» құжаты үшін «Қосымша мән» түрімен «Сату арнасы» қосымша деректемесін құрасыз және анықтамалыққа екі мән енгізесіз: «Көтерме» және «Бөлшек сауда». Операция. Тауарды көтерме сатып алушыға сату. ҚҚС-пен сома — 1 160 000 ₸, 2026 жылғы ҚҚС ставкасы — 16 %. - ҚҚС-сыз сома: 1 160 000 ÷ 1,16 = 1 000 000 ₸ - ҚҚС: 160 000 ₸ - Сатылған тауардың өзіндік құны: 700 000 ₸ Өткізу құжатында «Сату арнасы» қосымша деректемесінің өрісінде сіз «Көтерме» мәнін таңдайсыз. Өткізуді өткізу кезіндегі өткізбелер: Дт Кт Сома, ₸ Мазмұны 1210 6010 1 000 000 Өткізуден түскен табыс (ҚҚС-сыз) 1210 3130 160 000 Төленуге тиіс ҚҚС, 16 % 7010 1330 700 000 Тауардың өзіндік құны есептен шығарылды Өткізбелерді өткізу құжаты қалыптастырады, мәндер анықтамалығы емес. Бірақ таңдалған «Көтерме» мәнінің арқасында сіз енді 6010 шоты бойынша есепті сату арнасы бойынша топтастырып құрасыз және көресіз: «Көтерме» арнасы бойынша — 1 000 000 ₸ табыс, «Бөлшек сауда» бойынша — өз сомасы. Арнаға дәл бір жол, көшірмелерсіз — өйткені анықтамалықтағы мәндер тізімі таза. Егер анықтамалықта «Көтерме» де, «көтерме» де тұрса, есеп түсімді екі жолға бөлер еді, ал сіз жоқ кемшілікті бір сағат іздер едіңіз. 5. Мәндер түрлері (анықтамалық не береді) Құжаттарда операция түрлері болады — бұл қызметтік анықтамалықта олар жоқ. Оның орнына ол қасиеттердің әртүрлі түрлеріне қызмет етеді: - Қосымша деректемелер — объектінің өзінде сақталады, оның басып шығаруына және өткізбелерге аналитика ретінде түседі; есептердегі іріктеуге әсер етеді. - Қосымша мәліметтер — объектіден бөлек сақталады (мәліметтер регистрінде), жеке команда арқылы өңделеді және объектінің өзін «ауырлатпайды». - Жалпы мәндер — бір деректеме мен бір мәндер тізімі бірнеше объектілер жинағы үшін бірден қолданылады. - Иерархиялық мәндер — мәндер қалталар бойынша бөлінген (үлкен жіктеуіштер үшін). Деректеменің мән түрі әртүрлі болуы мүмкін (сан, күн, жол, булев, анықтамалыққа сілтеме). Бұл анықтамалық тек «Қосымша мән» түрі үшін — яғни жеке тізімдер үшін қолданылады. 6. Жазу кезінде не қалыптасады Адал әрі тікелей: анықтамалық бухгалтерлік өткізбелер жасамайды, ЭШФ пен ТСН қалыптастырмайды, салық регистрлері бойынша қозғалыстар жасамайды. Бұл — шаруашылық операция емес, таңдауға арналған тізім. Шын мәнінде не болады: - элементтің «Объектілер қасиеттерінің мәндері» анықтамалығына жазылуы; - мән тиісті деректеменің ашылмалы тізімдерінде қолжетімді болады; - деректеме құжатта таңдалса, мән осы құжатпен бірге сақталады (немесе мәліметтер регистрінде — қосымша мәліметтер үшін) және есептерде аналитика ретінде жұмыс істейді. Өткізбелерді, ЭШФ пен ТСН-ды осы мәнді карточкаларында таңдаған құжаттар (өткізу, түсім, ЭШФ) қалыптастырады. 7. Басып шығару нысандары «Объектілер қасиеттерінің мәндері» анықтамалығының жеке басып шығару нысандары жоқ — таңдау тізімін басып шығарудың қажеті жоқ. Жанама түрде мәндер шығарылады: - қосымша деректемесі толтырылған құжаттардың басып шығару нысандарында (егер деректеме басып шығаруға шығаруға бапталса); - есептерде — топтастыру өрісі ретінде және баған ретінде (есептің құрылымы мен іріктеулерін баптау арқылы). Қажет болса, мәндер тізімін жүктеп алуға болады: анықтамалық тізімі → «Тағы» → «Тізімді шығару» (файлға немесе басып шығаруға). 8. Жиі кездесетін қателер «"Мән" өрісі толтырылмаған» Бос атауды жазуға болмайды. Мән мәтінін енгізіп, жазуды қайталаңыз. «Мән қолданылуда. Жою мүмкін емес» (белгіленген объектілерді жою кезінде) Мән әлі де құжаттарда немесе карточкаларда тұр. Қолдану орындарын «Тағы» → "Қолдану орындарын табу" арқылы тауып, мәнді басқасына ауыстырыңыз, содан кейін жойыңыз. Есептегі көшірмелер («Көтерме» және «көтерме», бос орынмен «Бөлшек сауда ») Нұсқаларды қолмен енгізу салдарынан пайда болады. Артық нұсқаны жоюға белгілеңіз, ал құжаттарда оны дұрысымен ауыстырыңыз. Болашақта — мәндерді тек деректемені баптау арқылы енгізіңіз, лезде енгізу арқылы емес. Мән анықтамалықта бар болса да, құжатта таңдалмайды Ол басқа деректемеге (басқа иесіне) немесе объектілердің басқа жинағына қатысты. Деректеме қай жинаққа бапталғанын тексеріңіз. Мәндер мүлдем пайда болмайды «Әкімшілендіру» → «Жалпы баптаулар» бөлімінде «Қосымша деректемелер мен мәліметтер» жалаушасы алынып тасталған. Оны қосыңыз. 9. FAQ Бұл анықтамалық өткізбелер, ЭШФ немесе ТСН жасай ма? Жоқ. Бұл — қызметтік мәндер тізімі. Өткізбелер мен электрондық құжаттарды сіз мәнді таңдаған құжаттардың өзі (өткізу, түсім, ЭШФ) қалыптастырады. Мәннің атын өзгертсем, ол барлық құжаттарда өзгере ме? Иә. Мән сілтеме бойынша сақталады, сондықтан жаңа атау ол таңдалған барлық жерде бірден көрсетіледі — құжаттарды қайта жасаудың қажеті жоқ. Қажетсіз мәнді қалай қауіпсіз жоюға болады? Жою белгісін қойыңыз, содан кейін «Әкімшілендіру» → «Қызмет көрсету» → «Белгіленген объектілерді жою». Егер мән бір жерде қолданылса, бағдарлама жоюға мүмкіндік бермейді және қолдану орындарын көрсетеді — алдымен оны сол жерде ауыстырыңыз. Навигациялық сілтеме бойынша ашқанда тізім неге ретсіз көрінеді? Тікелей тізімде барлық деректемелердің мәндері бірден жиналған, иесі бойынша топтастырылған. Нақты тізіммен жұмыс істеу үшін қажетті деректемені баптау арқылы кіріңіз. «Объектілер қасиеттерінің мәндері» иерархиялық нұсқадан немен ерекшеленеді? Иерархиялық анықтамалық мәндерді қалталар бойынша бөлуге мүмкіндік береді — ол деректеме иерархиялық сақтауға бапталғанда және мәндер өте көп болғанда қолданылады. Мәндер барлық объектілерге ортақ па, әлде нақтысына арналған ба? Деректемеге байланысты. Деректеме жалпы жасалса, оның мәндер тізімі бірнеше объектілер жинағына көрінеді; жоқ болса — тек өз жинағына. Мәнді бір деректемеден екіншісіне көшіруге бола ма? Қарапайым өңдеумен — жоқ: мәннің иесі бар. Мәнді қажетті деректемеде қайта енгізіп, оны құжаттарда ауыстырыңыз. Мәндердің әліпбилік емес, өз тәртібін қалай белгілеуге болады? «Салмағы» өрісін толтырыңыз: сан неғұрлым кіші болса, мән тізімде соғұрлым жоғары. Осылайша «Жоғары / Орташа / Төмен» логикалық тәртіппен тұрады. Бірден көп мән қосуға бола ма? Иә, оларды деректемені баптауда «Қосу» түймесімен қатарынан қосыңыз — иесі әрқайсысы үшін автоматты түрде қойылады. Мәнді жоюға белгілесем, ескі құжаттарға не болады? Мән физикалық түрде жойылмағанша, ол ескі құжаттарда көрсетілуін жалғастырады. Белгіленгендерді жойғаннан кейін оның орнында бос/жарамсыз мән қалады — сондықтан алдымен ауыстыру, содан кейін жою. 10. Сабақтас объектілер - «Қосымша деректемелер мен мәліметтер» сипаттамалар түрлерінің жоспары — мұнда деректемелердің өзі сипатталады; біздің анықтамалықтағы мәндер — олардың «толтырмасы». - «Қосымша мәліметтер» мәліметтер регистрі — қосымша мәліметтер үшін таңдалған мәндерді сақтайды (объектінің өзінде емес). - Қосымша деректемелер мен мәліметтер жинақтары — деректеме мен оның мәндері қай объектілерге (контрагенттерге, номенклатураға, құжаттарға) қолжетімді екенін анықтайды. - Қосымша деректемелері бар кез келген құжаттар мен анықтамалықтар — өткізу, түсім, контрагенттер, номенклатура: дәл сол жерде мәндер таңдалады және аналитика ретінде жұмыс істей бастайды. Осы анықтамалық негізінде құжаттар енгізілмейді, ол құжаттар негізінде де енгізілмейді — ол объектілерге қосымша деректемелер мен мәліметтер тетігі арқылы қосылады. Өз релизіңізді қалай білуге болады «Анықтама» → «Бағдарлама туралы» — онда платформа нұсқасы мен конфигурация релизі. Нұсқаулық 3.0.74.2 «Қазақстанға арналған бухгалтерия» (редакция 3.0) релизі үшін дайындалды. 2026 жылғы ҚҚС ставкасы — 16 %, АЕК — 4 325 ₸, ЕТЖ — 85 000 ₸. --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_