--- title: "Қазақстандағы 2026 жылғы МЗЖ шоты: 1С-тегі есепке алу және тексеру" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/schet-opv-v-kazahstane-v-2026-godu-uchet-i-proverka-v-1s-kk source: BuhGPT --- # Қазақстандағы 2026 жылғы МЗЖ шоты: 1С-тегі есепке алу және тексеру > **TL;DR:** МЗЖ шоты — бұл ұйым міндетті зейнетақы жарналары бойынша міндеттемелерді олар аударылғанға дейін көрсететін бухгалтерлік есеп шоты. Бухгалтер үшін шоттардың жұмыс жоспарынан шотты таңдап қана қоймай, жеке тұлғалар бойынша талдаманы, есептеуге арналған бастапқы деректердің дұры --- МЗЖ шоты — бұл ұйым міндетті зейнетақы жарналары бойынша міндеттемелерді олар аударылғанға дейін көрсететін бухгалтерлік есеп шоты. Бухгалтер үшін шоттардың жұмыс жоспарынан шотты таңдап қана қоймай, жеке тұлғалар бойынша талдаманы, есептеуге арналған бастапқы деректердің дұрыстығын, есептеу жазбаларын және төлем жасалғаннан кейін берешектің өтелуін тексеру маңызды. Шоттың нақты нөмірі мен корреспонденциясы шоттардың жұмыс жоспарына, есеп саясатына және ұйымның ақпараттық жүйесінің баптауларына байланысты. Сондықтан шот нөмірін нақты ұйымның қолданыстағы шоттар жұмыс жоспары бойынша анықтау керек. МЗЖ есебінен сома нені білдіреді «МЗЖ есебінен сома» сұрауы әртүрлі көрсеткіштерді білдіруі мүмкін. Көбінесе мына үш мәннің бірі туралы сөз болады: - нақты жеке тұлға бойынша көрсетілген МЗЖ сомасы; - таңдалған кезеңдегі бухгалтерлік шот бойынша айналым; - ұйым әлі аудармаған міндеттеменің қалдығы. Бұл сомаларды автоматты түрде тең деп санауға болмайды. Міндеттеменің туындауы бойынша айналым кезең ішінде есепте көрсетілген соманы, төлем міндеттеменің өтелуін көрсетеді, ал соңғы сальдо бастапқы қалдық, есептеулер, аударымдар және түзетулер ескеріле отырып анықталады. Сондықтан салыстырып тексеру кезінде шот бойынша қорытындыны ғана емес, әрбір жеке тұлға мен есептік кезең бойынша қозғалысты да салыстыру қажет. Егер бухгалтерлік есептегі сома есеп айырысу ведомосынан өзгеше болса, кірістерді есептеу құжаттарын, МЗЖ есебін, қолмен енгізілген операцияларды, қайтаруларды, түзетулерді және құжаттарды қайта өткізудің нәтижелерін бірізді түрде тексеру қажет. Төлем жалпы сомамен көрсетіліп, ал міндеттемелер есебі жеке тұлғалар бойынша талдамамен жүргізілетін жағдайлар ерекше назар аударуды талап етеді: шот ішінде өзара есепке алынбаған қалдықтар сақталғанымен, жалпы айналым сәйкес келуі мүмкін. Талдау кезінде табылған соманың нақты қай көрсеткішке жататынын анықтау маңызды. Кезең басындағы қалдық бұрынырақ туындауы мүмкін, кезеңдегі айналым тек ағымдағы қозғалыстарды көрсетеді, ал төлем бірден бірнеше есептік кезеңнің міндеттемелерін өтеуі мүмкін. Бұл көрсеткіштерді ажыратпай, берешектің бар-жоғы туралы негізді қорытынды жасауға болмайды. Салыстырып тексеруді бастапқы есепке алу құжаттарының, бухгалтерлік есеп тіркелімдерінің және ақпараттық жүйенің деректері бойынша жүргізу қажет. Мұндай тәсіл салықтық бақылау тұрғысынан да маңызды: салықтық тексеру кезінде салық органының лауазымды адамдары бастапқы құжаттардың, бухгалтерлік есеп тіркелімдерінің және салық салу объектілерінің мәліметтері қамтылған есепке алу құжаттамасын және бағдарламалық қамтылым деректеріне қол жеткізуді талап етуге құқылы (ҚР СК 160-бабы). Қазақстандағы 1С-тегі МЗЖ шоты 1С-те тексеруді жазбаны қолмен түзетуден емес, қозғалысты қалыптастырған құжаттан бастаған дұрыс. Соманың көзін анықтау қажет: кірісті есептеу, ұсталымдарды есептеу, төлем құжаты, түзету немесе қолмен енгізілген операция. Осыдан кейін бухгалтерлік жазбаларды есептік тіркелімдермен және есеп баптауларымен салыстыру керек. Егер бағдарлама МЗЖ үшін кірісті есептеу тәртібі анықталмағанын хабарласа, МЗЖ есептеу кезінде пайдаланылатын ұйымның есеп саясаты баптауларын тексеру қажет. Параметрдің атауы мен оның интерфейсте орналасуы бағдарламаның конфигурациясы мен релизіне байланысты. Баптауды түзеткеннен кейін бастапқы құжатты қайта есептеп, қалыптастырылған қозғалыстарды тексеру керек. Баптауды өзгертпес бұрын оның қай күннен бастап қолданылатынын және оның мәнін қандай құжаттар пайдаланатынын анықтаған жөн. Бұл баптау қатесін құжаттың бастапқы деректеріндегі қатеден ажыратуға мүмкіндік береді. Егер параметр толтырылған болса, алшақтық есептеулердің құрамына, кірісті тіркеу кезеңіне, жеке тұлғаның талдамасына немесе кейінгі түзетулерге байланысты болуы мүмкін. Ақпараттық жүйедегі әрекеттер тәртібін былай құруға болады: - Ұйымның МЗЖ есептеуге қатысты есеп саясаты баптауларын ашу. - Параметрлердің толтырылуын және олардың қолданыла бастайтын күнін тексеру. - Даулы сома есептелген құжатты ашып, бастапқы есептеулерді тексеру. - Бастапқы деректерді немесе баптауды түзеткеннен кейін құжатты қайта есептеу. - Есептік тіркелімдер бойынша жазбалар мен қозғалыстарды тексеру. - Жеке тұлғалар мен кезеңдер бойынша егжей-тегжейленген шот талдауын қалыптастыру. Егер баптаулар құжаттар жасалғаннан кейін өзгертілсе, оларды бірізді түрде қайта өткізу қажет болуы мүмкін. Бұған дейін әсер ететін құжаттардың тізбесін анықтап, жабылған кезеңдерге, бұрын қалыптастырылған есептілікке және көрсетілген төлемдерге ықпалын бағалау керек. Нәтижені қорытынды сома бойынша ғана емес, талдамалық бөліністер бойынша да бақылау қажет. Бухгалтер МЗЖ есебін қалай тексеруі керек Іс жүзіндегі салыстырып тексеруді бастапқы есептеуден төлемге қарай жүргізген ыңғайлы. Алдымен міндеттеме туындаған құжат, кезең және жеке тұлға анықталады. Содан кейін МЗЖ есептеу нәтижесі, бухгалтерлік жазба және талдама тексеріледі. Осыдан кейін сома төлем құжатымен және шоттағы қалдықпен салыстырылады. Бақылау алгоритмі мына әрекеттерді қамтиды: - МЗЖ бойынша міндеттемелер шотының айналым-сальдолық ведомосын қалыптастыру; - бухгалтерлік есеп пен есеп айырысу ведомосында бірдей кезеңді белгілеу; - ұйым, жеке тұлғалар және кезеңдер бойынша қолжетімді талдаманы қосу; - міндеттеменің туындауы бойынша айналымды есептеу құжаттарымен салыстыру; - міндеттемені өтеу бойынша айналымды төлем құжаттарымен салыстыру; - бастапқы және соңғы сальдоны бөлек талдау; - түзетулерді, қайтаруларды, сторнолауды және қолмен енгізілген операцияларды тексеру; - төлемнің міндеттеменің тиісті түрі мен кезеңіне жатқызылғанына көз жеткізу; - қайталанған немесе өткізілмеген құжаттардың жоқтығын тексеру. Егер алшақтық баптаулар өзгертілгеннен кейін пайда болса, құжаттардың күндерін, есеп саясатының қолданылу кезеңін және параметрлердің өзгертілген сәтін салыстырған жөн. Қайта өткізу құжаттардың қозғалыстарын өзгертуі мүмкін, сондықтан оның алдында бастапқы көрсеткіштерді тіркеп, нәтижені салыстыру мүмкіндігін қамтамасыз ету қажет. Жұмыс базасы үшін де ұйымда қабылданған резервтік көшірме жасау тәртібін пайдалану керек. Берешекті тек банк үзінді-көшірмесі бойынша анықтауға болмайды. Төлем ақша қозғалысын растайды, бірақ есепті салыстырып тексеру үшін есептеу құжаты, есеп тіркелімдері және төлем талдамасы да қажет. Сол сияқты жалпы сальдоның нөлге тең болуы жеке тұлғалар немесе есептік кезеңдер арасындағы қателердің жоқ екенін білдірмейді. Егер жалпы қорытынды сәйкес келіп, ал жекелеген тұлғалар бойынша қарама-қарсы қалдықтар сақталса, есептеу және төлеу құжаттарының талдамасын тексеру қажет. Мұндай қалдықтарды бастапқы құжаттарды талдамай, жалпы қолмен енгізілетін операциямен жабуға болмайды: бұл кейін тіркелімдер мен бухгалтерлік шотты салыстырып тексеруді қиындатады. Тексеру нәтижесін салыстырып тексеру кестесі түрінде рәсімдеген ыңғайлы. Онда әрбір жеке тұлға бойынша бастапқы қалдық, кезең ішіндегі сома, аударым, түзетулер және соңғы қалдық тіркеледі. Мұндай егжей-тегжейлеу алшақтық туындаған құжатты анықтауға және есеп айырысу ведомосы, бухгалтерлік есеп пен төлем арасындағы байланысты растауға көмектеседі. Жиі қойылатын сұрақтар МЗЖ үшін қандай бухгалтерлік шотты пайдалану керек? — Нақты нөмір ұйымның шоттар жұмыс жоспары мен оның есеп жүйесінің баптаулары бойынша анықталады. Тексеру кезінде салыстырылатын барлық есептерде бір шот пен бірдей талдамалық бөліністерді пайдалану маңызды. МЗЖ есебінен сома нені көрсетеді? — Ол міндеттеменің туындауы бойынша айналымды, аударымды немесе қалдықты көрсетуі мүмкін. Көрсеткіштің мәні есептің түріне, кезеңге және таңдалған талдамаға байланысты. Неліктен 1С МЗЖ үшін кірісті есептеу тәртібі туралы хабарлайды? — Мұндай хабарлама есептеу кезінде бағдарлама пайдаланатын есеп саясатының тиісті баптауларын тексеру қажеттігін көрсетеді. Баптауды өзгерткеннен кейін бастапқы құжатты қайта есептеп, оның қозғалыстарын тексеру керек. Алшақтықты қолмен енгізілген жазбамен түзетуге бола ма? — Алдымен алшақтықтың туындауына себеп болған бастапқы құжатты, баптауды немесе талдамалық бөліністі табу керек. Себебін түзетпей орындалған қолмен енгізілетін операция бухгалтерлік шот пен есептік тіркелімдер арасындағы айырмашылықтарды сақтап қалуы мүмкін. МЗЖ аударылуын қалай тексеруге болады? — Төлем құжатын міндеттемені өтеу бойынша айналыммен салыстырып, кезеңді, төлем түрін және жеке тұлғалар талдамасын тексеру қажет. Толық салыстырып тексеру үшін банк үзінді-көшірмесіндегі бір ғана жалпы сома жеткіліксіз. Дереккөздер - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 160-бап «Салықтық тексеруді жүргізу кезінде салық органы лауазымды адамдарының құқықтары мен міндеттері». --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_