--- title: "Бағбандық ұжымда БКМ болуы тиіс пе?" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/sadovodcheskiy-kollektiv-dolzhen-li-imeet-kkm-kk source: BuhGPT --- # Бағбандық ұжымда БКМ болуы тиіс пе? > **TL;DR:** 2026 жылы бағбандық ұжымның БКМ қолдану міндетін тек оның атауына немесе ұйымдық нысанына қарап анықтауға болмайды. ҚР СК-нің 54, 302, 366, 597 және 669-баптары тиісінше салық органдарының қаржы және төлем ұйымдарымен өзара іс-қимылын, жер қойнауын пайдаланушылардың шегерімдер --- 2026 жылы бағбандық ұжымның БКМ қолдану міндетін тек оның атауына немесе ұйымдық нысанына қарап анықтауға болмайды. ҚР СК-нің 54, 302, 366, 597 және 669-баптары тиісінше салық органдарының қаржы және төлем ұйымдарымен өзара іс-қимылын, жер қойнауын пайдаланушылардың шегерімдерін, жұмыс берушінің жекелеген шығыстарын, жеке тұлғалардың мүлік салығын және азаматтықты ресімдеу кезіндегі мемлекеттік бажды реттейді; оларда БКМ қолдану қағидалары белгіленбеген (ҚР СК-нің 54, 302, 366, 597, 669-баптары). Бағбандық серіктестіктің құқықтық мәртебесі және оның маңызы Нақты бағбандық ұжымның құқықтық мәртебесі оның тіркеу құжаттары мен жарғысы арқылы айқындалады. Бухгалтер үшін тіркелген ұйымдық-құқықтық нысаны, қызмет мақсаттары, басқару органдарының өкілеттіктері және қатысушылардың ақша енгізуінің бекітілген тәртібі маңызды. «Бағбандық ұжым», «бағбандық серіктестік» немесе «БКС» атауының өзі БКМ қолдану туралы дайын жауап бермейді. Талдау үшін ақшаның не үшін түсетінін, оны кім аударатынын, есеп айырысу қандай тәсілмен жүргізілетінін және төлеушінің міндеті қандай құжаттармен ресімделгенін анықтау қажет. Сондықтан түсімдерді экономикалық мазмұны бойынша бөліп, төлемдердің әрбір санатын қабылдау тәртібін жеке қарастырған жөн. ҚР СК-нің 597-бабы жеке тұлғалардың мүлік салығын төлеушілерге қатысты. Онда бағбандық пен саяжай құрылысына арналған жер учаскелерінің аталуы жекелеген жеке тұлғаларға берілетін жеңілдіктерге байланысты және бағбандық ұжымдар үшін БКМ қолдану қағидаларын белгілемейді (ҚР СК-нің 597-бабы). Серіктестікте қандай түсімдер болады Бағбандық ұжымның есебінде түсімдердің әртүрлі түрлері кездесуі мүмкін: - кіру, мүшелік және нысаналы жарналар — серіктестіктің жарғысында немесе уәкілетті органының шешімінде көзделген қатысушылардың төлемдері; - шығыстарды өтеу — қатысушылардың суға, электр энергиясына, күзетке, аумақты күтіп-ұстауға немесе қоқыс шығаруға жұмсалатын ортақ шығыстарға байланысты аударатын сомалары; - жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер үшін төлем — мысалы, су жеткізу, учаскені өңдеу не нақты төлеуші үшін басқа жұмыстарды орындау үшін; - мүлікті пайдаланудан түсетін түсімдер — үй-жайларды, алаңдарды, жабдықтарды немесе техниканы жалға беру шарттары бойынша түсетін ақша; - мүлікті немесе тауарларды сатудан түсетін түсімдер — жекелеген өткізу мәмілелері бойынша алынған сомалар. Тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер және мүлікті пайдалану үшін төлемді тек төлем атауына сүйеніп жарна ретінде ресімдеуге болмайды. Бухгалтер шартты, жарғыны, жалпы жиналыстың шешімін, төлем мақсатын және тараптардың нақты міндеттемелерін салыстыруы қажет. Егер төлеуші нақты тауар, жұмыс, көрсетілетін қызмет немесе мүлікті пайдалану құқығы үшін ақша берсе, мұндай төлемді қатысушылардың ортақ қажеттіліктерге арналған міндетті төлемдерінен бөлек есепке алу керек. Жарналар мен ортақ шығыстарды өтеу бойынша құжаттардың өзара сәйкестігі маңызды. Жарғыда немесе жалпы жиналыстың шешімінде төлем мақсатын, төлеушілер аясын, соманы не оны есептеу тәртібін және енгізу мерзімін бекіткен орынды. Егер ақша іс жүзінде нақты көрсетілетін қызмет үшін қабылданса, «нысаналы жарна» атауының өзі операцияның мазмұнын ашпайды. Мүшелік жарналарды, көрсетілетін қызметтер ақысын, жалдау ақысын және мүлікті сатудан түскен ақшаны бір талдамалық санатқа біріктіруге болмайды. Бөлек есепке алу әрбір түсімнің негізін, оны қабылдау тәсілін және растаушы құжаттар жиынтығын анықтауға көмектеседі. Қолма-қол ақша, карта немесе қолма-қол ақшасыз төлем: негізгі фактор Төлемді ресімдеу тәртібін таңдау кезінде бухгалтер ақшаның нақты қозғалыс бағытын анықтауы керек. Серіктестіктің шотына банк деректемелері бойынша аудару, қолма-қол ақшаны жауапты тұлғаға беру және төлем құрылғысы арқылы төлеу — есеп айырысудың әртүрлі тәсілдері және олар есепке алу тіркелімдерінде бөлек көрсетілуге тиіс. ҚР СК-нің 54-бабы салық органдарының қаржы және төлем ұйымдарымен, коллекторлық агенттіктермен және бағалы қағаздар нарығының жекелеген қатысушыларымен өзара іс-қимылына арналған. Ол бағбандық ұжымға жасалатын төлемнің БКМ қолданылып жүргізілу өлшемшарттарын белгілемейді (ҚР СК-нің 54-бабы). Практикалық жұмыс тәртібін мынадай түрде ұйымдастыруға болады: - Бірыңғай банк деректемелерін белгілеу. Қатысушыларға арналған хабарламада алушыны, төлем мақсатын және соманы нақты қатысушы мен кезеңге жатқызуға мүмкіндік беретін мәліметтерді көрсету керек. - Ресімделмеген ақша қабылдауға жол бермеу. Төраға, кассир немесе басқа жауапты тұлға қаражатты тек серіктестік бекіткен тәртіппен және көзделген құжатты ресімдей отырып қабылдауға тиіс. - Төлем тәсілдерін ажырату. Ішкі құжаттарда қандай төлемдер банк шотына аударылатынын, ал қайсысы басқа бекітілген тәсілмен қабылдануы мүмкін екенін сипаттау керек. - БКМ қолданылатын операцияларды бөлек айқындау. Түсімдердің әрбір санаты үшін есеп айырысу тәсілі мен қолданылатын растаушы құжатты бекіту қажет. Банк үзінді көшірмесі шоттағы ақша қозғалысын растайды, бірақ бухгалтерге төлемнің негізін ашатын құжаттар да қажет. Жарна үшін бұл жарғы мен уәкілетті органның шешімі, көрсетілетін қызмет үшін шарт немесе өтінім, жалдау үшін жалдау шарты, сату үшін тиісті мәміле бойынша құжаттар болуы мүмкін. ҚР СК-нің 302 және 366-баптары да бағбандық ұжымның БКМ қолдануын реттемейді. 302-бап жер қойнауын пайдаланушының ғылыми зерттеулерді қаржыландыруға арналған шығыстарын шегеруге, ал 366-бап жеке тұлғаның кірісі болып табылмайтын жұмыс берушінің шығыстарына қатысты (ҚР СК-нің 302, 366-баптары). Егер БКМ бәрібір қажет болса: аппаратқа қойылатын талаптар Егер қолданылатын қағидалар бойынша серіктестіктің нақты есеп айырысулары БКМ арқылы жүргізілуге тиіс болса, оларды қабылдау басталғанға дейін касса моделін, оны тіркеу тәртібін және жауапты тұлғалардың жұмысын ұйымдастыруды айқындау керек. Жабдықты таңдауды есеп айырысудың нақты орнына, қолданылатын төлем тәсіліне және серіктестіктің жұмыс жағдайларына байланыстыру қажет. Мұндай төлемдерді қабылдау басталғанға дейін бухгалтер мен басшы мыналарды айқындауы қажет: - қандай операциялар БКМ арқылы жүргізілетінін және олардың ішкі есепте қалай көрсетілетінін; - кассамен жұмыс істеуге кім жауапты екенін, есеп айырысуларды ресімдеуді және құжаттардың сақталуын; - қате операциялардың қалай түзетілетінін және мұндай әрекеттерді кім келісетінін; - БКМ деректерінің қалай салыстырылатынын банк үзінді көшірмелерімен, кассалық құжаттармен және түсімдердің талдамалық есебімен; - жауапты тұлғаның ауысуы қалай ресімделетінін демалыс, ауру немесе өкілеттіктердің тоқтатылуы кезеңінде; - құжаттардың қайда сақталатынын, кассаны тіркеуге, оған қызмет көрсетуге және пайдалануға қатысты. БКМ пайдаланылғанға дейін серіктестіктің деректемелерін, чектердің баптауларын, жүргізілетін операциялар тізбесін және қызметкерлердің өкілеттіктерін тексеру керек. Ішкі тәртіп әрбір соманы төлеушімен, төлем негізімен және бухгалтерлік есептегі жазбамен салыстыруға мүмкіндік беруге тиіс. Техникалық ақау кезіндегі іс-қимыл тәртібін бөлек бекіткен орынды. Жауапты қызметкер ақау туралы кімге хабарлау керектігін, қандай құжаттарды сақтау қажеттігін және сәйкессіздіктерді қалай тіркеу керектігін білуге тиіс. Бұл алынған ақша, есеп айырысу құжаттары мен бухгалтерлік деректер арасындағы сәйкессіздік тәуекелін азайтады. ҚР СК-нің 669-бабы Қазақстан Республикасының азаматтығын алу туралы құжаттарды ресімдеу кезінде мемлекеттік баждан босатуды реттейді. Бұл норма БКМ-ге қойылатын талаптарға және бағбандық ұжымның есеп айырысуларына қатысты емес (ҚР СК-нің 669-бабы). Серіктестік бухгалтері не істеуі керек: қадамдық жоспар - Түсімдер тізілімін жасаңыз кемінде соңғы аяқталған кезең үшін: төлеушіні, мақсатын, негізін, сомасын, күнін және төлем тәсілін көрсетіңіз. - Төлемдерді жарғымен және басқару органдарының шешімдерімен салыстырыңыз. Әрбір жарнаның қандай құжатпен белгіленгені және қандай мақсаттарға бағытталатыны түсінікті болуға тиіс. - Жарналарды мәмілелер бойынша есеп айырысулардан бөліңіз. Нақты көрсетілетін қызмет, жалдау, тауар немесе жұмыс үшін төлем серіктестіктің ортақ қажеттіліктеріне арналған ақшадан бөлек есепке алынуға тиіс. - Ақшаны қабылдаудың нақты тәсілін тексеріңіз. Төлем мақсатының мәтінімен шектелмеңіз: оны банк үзінді көшірмесімен, кассалық құжаттармен және есеп айырысу мән-жайларымен салыстырыңыз. - Әрбір санатты ресімдеу тәртібін айқындаңыз. Оны бұйрықпен немесе басқа ішкі құжатпен бекітіп, жауапты тұлғаларды онымен таныстырыңыз. - Құжаттауды ұйымдастырыңыз. Төлеуші есеп айырысу тәсілі мен операция мазмұнына сәйкес келетін растауды алуға тиіс. - Есепті салыстырып тексеріңіз. БКМ қолданылған жағдайда оның деректерін, банк шотын, ішкі тізілімдерді және қатысушылардың берешегін жүйелі түрде салыстыру қажет. - Екіұшты тұжырымдарды түзетіңіз. Егер жалпы жиналыстың шешімінде жеке көрсетілетін қызмет үшін төлем жарна деп аталса, құжаттарды операцияның нақты мазмұнына сәйкестендіру керек. Бухгалтердің негізгі міндеті — төлеу міндетін белгілейтін құжаттан бастап банк үзінді көшірмесіне, кассалық құжатқа немесе есеп айырысуды басқа растауға дейінгі әрбір төлемнің қадағалануын қамтамасыз ету. Бұл түсімдерді ортақ қажеттіліктерге арналған қаражатқа және нақты тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер не мүлікті пайдалану үшін төлемге бөлуге мүмкіндік береді. Жиі қойылатын сұрақтар Егер барлық жарналар банк шотына түссе, БКМ қажет пе? — ҚР СК-нің 54, 302, 366, 597 және 669-баптарының негізінде мұндай қорытынды жасауға болмайды: бұл баптар БКМ қолдану қағидаларын белгілемейді. Есепте түсімдердің жарғыда немесе уәкілетті органның шешімінде көзделген жарналар екенін растау және әрбір төлемді банк үзінді көшірмесімен салыстыру қажет. Серіктестік мәртебесі БКМ қолданудан босата ма? — ҚР СК-нің аталған баптарында бағбандық серіктестікті БКМ қолданудан босату көзделмеген. Ұйым атауының өзі төлем мазмұны мен есеп айырысу тәсілін талдауды алмастырмайды. Мүшелерге түбіртек немесе қолхат беруге бола ма? — Мұндай құжат серіктестіктің ішкі құжат айналымында қолданылуы мүмкін. Оның нақты есеп айырысу тәсілі үшін жеткілікті болуы туралы мәселені ҚР СК-нің 54, 302, 366, 597 және 669-баптары реттемейді. Жарнаны көрсетілетін қызмет ақысынан қалай ажыратуға болады? — Жарғыны, жалпы жиналыстың шешімін, шарттық құжаттарды, төлем мақсатын және нақты қарсы ұсынуды салыстыру керек. Нақты төлеушіге көрсетілген нақты қызмет ақысын қатысушылардың ортақ жарналарынан бөлек есепке алу қажет. БКМ-ге қандай талаптар қойылады? — ҚР СК-нің қарастырылған баптары БКМ-ге қойылатын техникалық және тіркеу талаптарын белгілемейді. Бухгалтер операциялар тізбесін, жауапты қызметкерлерді, салыстырып тексеру және құжаттарды сақтау тәртібін бөлек бекітуі қажет. Егер серіктестік төлемдердің әртүрлі түрлерін қабылдаса, не істеу керек? — Олардың тізбесін бекіту, әрбір санатқа түсінікті мақсат беру, қабылдау тәсілі мен растаушы құжаттар жиынтығын айқындау, содан кейін бөлек талдамалық есеп жүргізу керек. БКМ-ге бағбандардың мүлік салығы туралы нормаларды қолдануға бола ма? — Жоқ. ҚР СК-нің 597-бабы жеке тұлғалардың мүлік салығын реттейді, ал бағбандық жерлердің аталуы төлеушілердің жекелеген санаттарына арналған жеңілдіктермен байланысты және серіктестіктің есеп айырысу тәртібін айқындамайды (ҚР СК-нің 597-бабы). Дереккөздер - 2026 жылы қолданыстағы Қазақстан Республикасының Салық кодексі - ҚР Қаржы министрінің 2018 жылғы 16 ақпандағы № 208 «Бақылау-касса машиналарын қолданудың кейбір мәселелері туралы» бұйрығы --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_