--- title: "Материалдық емес активтерді Қазақстанға арналған 1С:Бухгалтерияда есепке қабылдау — қалай толтыру керек, өткізбелер, мысал" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-09-23 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/prinyatie-k-uchetu-nma-v-1s-buhgalteriya-dlya-kazahstana--kk source: BuhGPT --- # Материалдық емес активтерді Қазақстанға арналған 1С:Бухгалтерияда есепке қабылдау — қалай толтыру керек, өткізбелер, мысал > **TL;DR:** «Қазақстан үшін бухгалтерия» 3.0.74.2 релизінде тексерілді (3.0 редакциясы). Сіз бағдарламаға немесе тауар белгісіне лицензия сатып алдыңыз. Жеткізуші акт пен шот-фактура жіберді, сіз «ЕМА түсімін» жасадыңыз — салымдар шотындағы ақша ілініп қалды, ал актив есепте пайда болмады --- «Қазақстан үшін бухгалтерия» 3.0.74.2 релизінде тексерілді (3.0 редакциясы). Сіз бағдарламаға немесе тауар белгісіне лицензия сатып алдыңыз. Жеткізуші акт пен шот-фактура жіберді, сіз «ЕМА түсімін» жасадыңыз — салымдар шотындағы ақша ілініп қалды, ал актив есепте пайда болмады. Амортизация жүрмейді, айналымда бос, аудитор сұрайды: «ЕМА карточкасы қайда?». Мұның бәрі сатып алу — бұл әлі баланста тіркеу емес болғандықтан. Актив дәл «ЕМА-ны есепке қабылдау» құжатымен «тіріледі»: ол құнды салымдардан ЕМА шотына аударады, қызмет мерзімі мен амортизация әдісін белгілейді. Төменде — оны амортизация қажетті айдан бастап жүретіндей әрі тоқсанды қайта өткізуге тура келмейтіндей етіп қалай толтыру керек. 1. Мақсаты Құжат материалдық емес активті бухгалтерлік және салықтық есепке қояды: жинақталған салымдарды (2930 шоты) ЕМА шотына (2730) есептен шығарады, бастапқы құнды, пайдалы қызмет мерзімін, амортизация әдісі мен шотын тіркейді. Өткізілгеннен кейін актив айналымда көрінеді әрі амортизация есептеудің регламенттік операциясына түседі. 2. Қайдан табуға болады «НҚ және ЕМА» бөлімі → «Материалдық емес активтер» блогы → «ЕМА-ны есепке қабылдау» журналы → «Жасау» түймесі. Тікелей навигациялық сілтеме («Сервис» → «Навигациялық сілтеме бойынша өту» мәзірі, жолды енгізіңіз): e1cib/list/Документ.ПринятиеКУчетуНМА Көбінесе құжат «ЕМА түсімі» негізінде енгізіледі — сонда құн мен салымдар шоты өздігінен тартылады (10-бөлімді қараңыз). 2а. Өз релизіңізді қалай білуге болады «Анықтама» → «Бағдарлама туралы» мәзірі (немесе жоғарғы оң жақ бұрыштағы i әрпі бар белгіше). Терезеде екі жолды көресіз: платформа нұсқасы (мысалы, 8.3.24) және «Қазақстан үшін бухгалтерия» конфигурация релизі — оны осы әдістемеліктің тақырыбында көрсетілгенмен салыстырыңыз. Егер релизіңіз 3.0.74-тен ескі болса, кейбір өрістер мен басып шығару нысандары басқаша көрінуі мүмкін. 3. Қалай толтыру керек Құжат қойындыларға бөлінген. Әр өрісті талдап көрейік — ол не үшін керек және қателескенде не болады. Тақырыпша Өріс Міндетті Не үшін керек әрі қате несімен қауіпті Ұйым Иә ЕМА-ны қай фирмаға қоямыз. Бірнеше заңды тұлғасы бар базада бөтенін таңдап алу оңай — актив басқа балансқа кетеді. Күні Иә Есепке қою күні. Одан амортизацияның бірінші айы тәуелді: амортизация қабылдау күнінен кейінгі айдан басталады. 30-ы емес, алдыңғы айдың 1-ін қойсаңыз — есептеудің бір айынан айырыласыз. Түсу тәсілі Иә Ақыға сатып алу, жарғылық капиталға салым, өтеусіз алу, өз күшімен жасау. Өткізбенің кредитін анықтайды (5-бөлімді қараңыз). «Материалдық емес актив» қойындысы - ЕМА (міндетті) — «Материалдық емес активтер» анықтамалығының элементі. Объект әлі жоқ болса — жасаңыз: атауын, түрін (БЖ, тауар белгісі, лицензия, гудвилл), есеп тобын көрсетіңіз. Дәл осы карточкаға амортизация есептеледі әрі бойынша есеп жүргізіледі. - Есеп шоты (міндетті) — 2730 «Өзге материалдық емес активтер». Шотты қателессеңіз — актив айналымның ЕМА бөліміне түспейді. - Салымдар шоты (міндетті) — 2930, мұнда «ЕМА түсімінен» кейін жиналған құн жатады. Салымдар шотындағы сальдо құжат сомасымен сәйкес келмесе — өткізбе шотты «қисайтады»: онда «құйрық» қалады немесе минусқа кетеді. «Бухгалтерлік есеп» қойындысы - Бастапқы құн (міндетті) — ҚҚС-сыз сома. Негізінде енгізгенде автоматты тартылады. ҚҚС-пен енгізсеңіз — амортизация базасын арттырасыз. - Құнды өтеу тәртібі — «Амортизация есептеу» (әдеттегі жағдай) немесе «Құн өтелмейді» (мысалы, гудвилл, мерзімсіз құқықтар). «Өтелмейді» кезінде мерзім мен әдіс өрістері бұғатталады. - Пайдалы қызмет мерзімі, ай (амортизация кезінде міндетті) — мысалы, 36. Онсыз регламенттік операция соманы есептемей, қате береді. - Амортизация есептеу әдісі — әдетте, сызықтық (тең үлеспен). Ай сайынғы сомаға әсер етеді. - Амортизация бойынша шығыстарды көрсету тәсілі — шығын шотымен (7210, 8410, 2930 және т.б.) алдын ала белгіленген баптау. Амортизацияның Дт-і қайда баратынын белгілейді. Бос өріс — амортизация шығыстарға жатқызылмайды. - Амортизация есептеу шоты — 2740 «Өзге ЕМА амортизациясы». «Салықтық есеп» қойындысы (КТС үшін) Мұнда ЕМА тіркелген актив ретінде корпоративтік табыс салығын есептеуге қалай қатысатыны бапталады: - Топтың құндық балансына енгізу — иә/жоқ. - Тіркелген активтердің тобы (кіші тобы) — салықтық амортизация үшін топ нөмірі. Мұндағы қате бухесепті бұзбайды, бірақ КТС бойынша шегерімдерді бұрмалайды. 4. Өткізбелермен талданған мысал Жағдай. «Астра» ЖШС бағдарламаға айрықша емес лицензияны 1 200 000 ₸ + 16% ҚҚС-ке сатып алды. Пайдалану мерзімі — 3 жыл (36 ай), әдісі сызықтық. 1-қадам. ЕМА түсімі (жеке құжат, контекст үшін): Дт Кт Сома, ₸ Мазмұны 2930 3310 1 200 000 ЕМА-ға салымдар 1420 3310 192 000 Есепке жатқызылатын ҚҚС (1 200 000-нан 16%) 2-қадам. ЕМА-ны есепке қабылдау (біздің құжат), бастапқы құны 1 200 000 ₸: Дт Кт Сома, ₸ Мазмұны 2730 2930 1 200 000 ЕМА есепке қабылданды 3-қадам. Амортизация есептеу (ай жабуындағы «ЕМА амортизациясы» регламенттік операциясы, келесі айдан бастап): Ай сайын = 1 200 000 / 36 = 33 333,33 ₸ Дт Кт Сома, ₸ Мазмұны 7210 (немесе 8410) 2740 33 333,33 Айлық амортизация Тексеру: өткізілгеннен кейін 2730 шоты бойынша айналымда 1 200 000 ₸ дебеттік сальдо пайда болады, 2930 салымдар шоты нөлденеді, ал 1420 шоты бойынша 192 000 ₸ ҚҚС ҚҚС бойынша декларацияда жеке жабылады. 5. Операция түрлері (түсу тәсілдері) Түсу тәсілі Қабылдау кезіндегі өткізбенің кредиті Ақыға сатып алу Кт 2930 (жиналған салымдар) Өз күшімен жасау Кт 2930 (шығындар салымдарда жиналған) Жарғылық капиталға салым Кт 2930 / 5030 (құрылтайшылардың берешегі) Өтеусіз алу Кт 2930, табыс 6220 арқылы көрсетіледі Барлық жағдайда дебет — ЕМА шоты 2730. Таңдау тек көзге (кредитке) және салықтық салдарға әсер етеді. 6. Өткізу кезінде не қалыптасады Бухгалтерлік және салықтық өткізбелер: - Дт 2730 Кт 2930 — бастапқы құнға (БЕ мен СЕ қатар). Тіркелімдер бойынша қозғалыстар: - ЕМА бастапқы мәліметтері (бухгалтерлік есеп) — құн, ПҚМ, әдіс, амортизация шоты. - ЕМА бастапқы мәліметтері (салықтық есеп) — тіркелген актив параметрлері. - Ұйымдардың ЕМА жай-күйі — «Есепке қабылданды» мәртебесі. - ЕМА оқиғалары — «Есепке қабылдау» оқиғасы тіркеледі. - ЕМА амортизациясы бойынша шығыстарды көрсету тәсілдері — болашақ есептеулерге арналған шығын шоты. Электрондық құжаттар. «ЕМА-ны есепке қабылдау» ЭШФ пен ТТН қалыптастырмайды — бұл ішкі құжат. ЭШФ-ны түсім кезінде жеткізуші жазады, ЕМА-ға ТТН ресімделмейді. 7. Басып шығару нысандары «Басып шығару» түймесі бойынша қолжетімді: - Материалдық емес активтерді қабылдау-беру актісі — есепке қоюды растайды. - Материалдық емес активтердің есеп карточкасы — объект бойынша есеп тіркелімі (құн, ПҚМ, амортизация). 8. Жиі кездесетін қателер «Бастапқы құн толтырылмаған» «Бухгалтерлік есеп» қойындысындағы бос өріс. ҚҚС-сыз соманы толтырыңыз немесе құн тартылуы үшін «ЕМА түсімі» негізінде құжат енгізіңіз. «Салымдар шоты: 2930 шоты бойынша қалдық құжат сомасынан аз» Құжаттағы құн салымдарда шын жиналғаннан көп. Осы ЕМА бойынша 2930 айналымын салыстырыңыз: «ЕМА түсімі» өткізілмеген немесе соманың бір бөлігі басқа субконтоға түскен болуы мүмкін. «Пайдалы қызмет мерзімі көрсетілмеген» «Амортизация есептеу» өтеу тәртібінде ПҚМ міндетті. Мерзімді айлармен көрсетіңіз — әйтпесе ай жабуының регламенттік операциясы қате береді. «Амортизация бойынша шығыстарды көрсету тәсілі толтырылмаған» Амортизация есептеледі, бірақ шығын шотына «түспейді». 7210/8410 шотымен көрсету тәсілін таңдаңыз немесе жасаңыз. Қабылдау айында амортизация есептелмейді. Бұл қате емес: БЕ ережелері бойынша амортизация қабылдаудан кейінгі айдан жүреді. Ертерек басталу қажет болса — құжат күнін түзетіңіз. 9. FAQ «ЕМА түсімі» мен «ЕМА-ны есепке қабылдау» арасындағы айырмашылық неде? «Түсім» сатып алуды көрсетіп, құнды 2930 салымдар шотына және кіріс ҚҚС-ін жинайды. «Есепке қабылдау» бұл құнды 2730 ЕМА шотына аударып, амортизацияны іске қосады. Екінші құжатсыз актив баланста пайда болмайды. Амортизация қай айдан басталады? Есепке қабылдау күнінен кейінгі айдан. Қыркүйекте қабылдасаңыз — бірінші есептеу қазан жабуында. Қазақстандық шоттар жоспарында ЕМА үшін қандай шот? Активтің өзі — 2730 «Өзге материалдық емес активтер», жинақталған амортизация — 2740, қабылдағанға дейінгі салымдар — 2930. ЕМА сатып алу кезінде ҚҚС қалай есептеледі? Кіріс 16% ҚҚС «ЕМА түсімі» кезінде Дт 1420 Кт 3310 өткізбесімен көрсетіліп, ҚҚС бойынша декларацияда есепке алынады. «Есепке қабылдауда» ҚҚС қатыспайды — бастапқы құн онсыз көрсетіледі. Топтың құндық балансы дегеніміз не және «Салықтық есеп» қойындысы не үшін? КТС үшін ЕМА топ құрамында тіркелген актив ретінде есептелуі мүмкін. «Топтың құндық балансына енгізу» жалаушасы мен топ нөмірі бухгалтерліктен бөлек есептелетін салықтық амортизацияны (КТС бойынша шегерімдер) анықтайды. Амортизация әдісін қалай таңдау керек? Әдеттегі жағдайда — сызықтық: құн пайдалы қызмет мерзіміне тең үлеспен бөлінеді. Әдіс «Бухгалтерлік есеп» қойындысында белгіленіп, ай сайынғы сомаға әсер етеді. Өз күшімен жасалған ЕМА-ны қабылдауға бола ма? Иә. «Өз күшімен жасау» түсу тәсілін таңдаңыз. Шығындар алдын ала 2930 салымдар шотында жиналып, содан кейін осы құжатпен 2730-ға аударылады. ЕМА-ны есепке қабылдау кезінде ЭШФ жазу керек пе? Жоқ. Бұл ішкі құжат, ол ЭШФ пен ТТН қалыптастырмайды. ЭШФ-ны түсім кезінде жеткізуші жазған. Өткізілгеннен кейін дұрыс емес бастапқы құнды қалай түзетуге болады? Амортизация әлі есептелмесе — құжатты өткізуден алыңыз, соманы түзетіп, қайта өткізіңіз. Есептеулер өтіп кеткен болса — ЕМА құнын өзгерту құжатын пайдаланыңыз немесе есептелген амортизацияны сторнолап, содан кейін түзетіңіз. ПҚМ дұрыс емес көрсетілсе не істеу керек? Амортизация басталғанға дейін — құжатта жай ғана түзетіңіз. Одан кейін — қалған мерзімді қайта есептеу үшін ЕМА амортизациясын есептеу параметрлерін өзгерту құжатын қолданыңыз. 10. Сабақтас құжаттар - Негізінде енгізіледі: «ЕМА түсімі (материалдық емес активтер)» — ең жиі жол, құн мен салымдар шоты автоматты тартылады. - Объект бойынша келесі операциялар: «ЕМА амортизациясы» регламенттік операциясы («Ай жабуында»), «ЕМА амортизациясын есептеу параметрлерін өзгерту», «ЕМА жаңғырту», «ЕМА-ны есептен шығару». - Есеп бойынша сабақтас: «Материалдық емес активтер» анықтамалығының карточкасы, «ЕМА амортизациясының ведомості» есебі. Өз релизіңізді қалай білуге болады «Анықтама» → «Бағдарлама туралы» мәзірі: онда 1С:Кәсіпорын платформасының нұсқасы мен «Қазақстан үшін бухгалтерия» конфигурациясының релизі көрсетілген. Нұсқаулық төменде көрсетілген релизге өзекті. Әдістемелік «Қазақстан үшін бухгалтерия» конфигурациясына, 3.0.74.2 релизіне (3.0 редакциясы) арналып дайындалды. --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_