--- title: "Компанияны сақтандыру дерекқорына қосу: шарт және қол жеткізу талаптары" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-16 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/podklyuchit-kompaniyu-k-baze-strahovyh-dannyh-dogovor-i-u-kk source: BuhGPT --- # Компанияны сақтандыру дерекқорына қосу: шарт және қол жеткізу талаптары > **TL;DR:** 2026 жылы компанияны сақтандыру дерекқорына қосу, дерекқор операторымен жасалатын шарт және оған қол жеткізу талаптары ҚР СК-нің 79 және 80-баптарымен реттелмейді : 79-бап салық міндеттемесінің тоқтатылу негіздерін, ал 80-бап оның орындалуын қамтамасыз ету жөніндегі алдын ала --- 2026 жылы компанияны сақтандыру дерекқорына қосу, дерекқор операторымен жасалатын шарт және оған қол жеткізу талаптары ҚР СК-нің 79 және 80-баптарымен реттелмейді: 79-бап салық міндеттемесінің тоқтатылу негіздерін, ал 80-бап оның орындалуын қамтамасыз ету жөніндегі алдын ала шараларды белгілейді (ҚР СК-нің 79-бабы; ҚР СК-нің 80-бабы). Сондықтан Салық кодексінің көрсетілген нормалары бойынша сақтандыру дерекқорының операторын, қатысушылар құрамын, шарт жасасу тәртібін, деректер алмасудың техникалық талаптарын немесе сақтандыру есебін түзету мерзімін анықтау мүмкін емес. Дерекқорды кім жүргізеді және ол қалай құрылған ҚР СК-нің 79 және 80-баптарында сақтандыру жөніндегі дерекқорды қалыптастыратын және жүргізетін ұйым туралы ережелер жоқ. Сондай-ақ оларда оператордың ұйымдық-құқықтық нысаны, оның акцияларының тиесілілігі, дерекқордың құрылымы, енгізілетін мәліметтердің құрамы, сақтандыру агенттерінің тізілімін жүргізу тәртібі және ақпараттық жүйені іске қосу кезеңдері айқындалмаған. ҚР СК-нің 79-бабы басқа салаға арналған. Заңды тұлғаның салық міндеттемесі ол таратылғаннан кейін, сондай-ақ қосылу арқылы қайта ұйымдастырылған жағдайда — қосылған заңды тұлға үшін, бірігу немесе бөліну арқылы қайта ұйымдастырылғаннан кейін тоқтатылады (ҚР СК-нің 79-бабы). Демек, бұл бап сақтандыру ақпаратын ұсыну туралы шарт жасасуға немесе компанияның ақпараттық жүйесін қосуға негіз бола алмайды. Дара кәсіпкер мен жеке практикамен айналысатын тұлғаның салық міндеттемесі Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен қызметі тоқтатылғаннан кейін тоқтатылады (ҚР СК-нің 79-бабы). Жеке тұлғаның салық міндеттемесі ол қайтыс болған не заңды күшіне енген сот актісінің негізінде ҚР СК-нің 73-бабының ережелері ескеріле отырып, қайтыс болды деп жарияланған жағдайда тоқтатылады (ҚР СК-нің 79-бабы). Сондықтан ҚР СК-нің 79-бабы бойынша сақтандыру дерекқорының сақтандыру сыныптары немесе түрлері бойынша іске қосылуын сипаттау дұрыс емес. Атап айтқанда, бұл норма мыналарды белгілемейді: - сақтандыру деректері қорын басқару жүйесін іске қосу тәртібін; - сақтандырушылардан және басқа қатысушылардан мәліметтер жинауды ұйымдастыру қағидаларын; - ақпарат алмасуды тестілеу кезеңдерін; - деректерді беру форматтарына, арналарына және мерзімдеріне қойылатын техникалық талаптарды; - жаңа компанияны мәліметтердің өнеркәсіптік алмасуына жіберу талаптарын. Осылайша, қол жеткізуді заңды ресімдеу және алмасуды техникалық баптау салық міндеттемесін тоқтату қағидаларынан бөлек қарастырылуға тиіс. ҚР СК-нің 79-бабының мазмұны жаңа қатысушы сақтандыру дерекқорын тестілеудің нақты рәсімінен өтуге немесе оның операторымен белгілі бір шарт жасасуға міндетті деген қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Дерекқорға деректерді кім бере алады ҚР СК-нің 80-бабында сақтандыру жөніндегі дерекқорға мәлімет берушілердің тізбесі жоқ. Осы бап бойынша компанияны сақтандыру ұйымына, кепілдік беретін ұйымға, зейнетақы қорына, мемлекеттік органға не сақтандыру ақпаратын өзге де берушілер санатына жатқызу мүмкін емес. ҚР СК-нің 80-бабы Кодексте көзделген жағдайларда салық органы салық міндеттемесінің орындалуын қамтамасыз ету тәсілдеріне дейін қолданатын алдын ала шараларды реттейді. Мұндай шаралар салық органының құжаттарын жіберу арқылы жүзеге асырылады (ҚР СК-нің 80-бабы). Тізбеге мыналар кіреді: - салық органының хабарламалары; - ақпараттық-ескерту сипатындағы хабарламалар; - міндетті сипаттағы хабарламалар. Бұл құжаттар салық міндеттемесінің орындалуын қамтамасыз етуге қатысты. Олар сақтандыру дерекқорына мәлімет берушілердің аясын айқындамайды, ақпарат беру туралы шартты алмастырмайды және коммерциялық компанияның сақтандыру деректерін беру немесе алу құқығын белгілемейді. Сондықтан ҚР СК-нің 80-бабынан барлық коммерциялық қатысушылар үшін сақтандыру дерекқорына қосылудың бірыңғай шарттық негізі қолданылады деген қорытынды жасауға болмайды. Бұл норма сондай-ақ мәлімет берушілер үшін тең қол жеткізу талаптарын, мәліметтерге жіберу тәртібін және қатысушылардың жекелеген санаттарымен өзара іс-қимыл жасау кезінде дерекқор операторының міндеттерін белгілемейді. Дерекқор қандай есептерді береді және оларды кім алады ҚР СК-нің ұсынылған ережелерінде сақтандыру есептерін қол жеткізуі шектеулі есептерге, стандартты қол жеткізу есептеріне және жиынтық есептерге бөлу белгіленбеген. ҚР СК-нің 79 және 80-баптары мұндай құжаттардың мазмұнын, дербес мәліметтердің құрамын, алушылардың санаттарын және сақтандыру құпиясын ашу қағидаларын айқындамайды. Сондықтан аталған баптардың негізінде нақты сақтандыру есебіне мынадай мәліметтер кіреді деп тұжырымдауға болмайды: - қосарланған сақтандыру, сақтандыру төлемдері, сыйлықақылар немесе сақтандыру сомасы туралы; - сақтандыру жағдайлары, сақтандыру объектілері не сақтандыру агенттері туралы; - шарттардың саны, сыйлықақылар мен төлемдердің көлемі туралы; - сақтанушы, сақтандырылған тұлға немесе пайда алушы туралы; - есепті алушылар және оларға берілетін деректердің рұқсат етілген көлемі туралы. Бухгалтер үшін бұл 79 және 80 салық баптарын сақтандыру есебінің құрамын немесе компанияның оны алу құқығын нормативтік негіздеу ретінде пайдалануға болмайтынын білдіреді. Ішкі регламентте, қол жеткізуге арналған өтінімде және шартта есептер санаттарын айқындайтын нормалар ретінде осы баптарға сілтеме жасалмауға тиіс. ҚР СК-нің ақпараттық өзара іс-қимыл туралы жекелеген қағидаларын да сақтандыру дерекқорларына автоматты түрде қолдануға болмайды. Мысалы, 89-бап сақтандыру есептерін беруді емес, шетелдік компания белгілі бір салық хабарламаларын орындамаған кезде интернет-ресурстар мен интернет-алаңдарға қол жеткізуді шектеуді реттейді (ҚР СК-нің 89-бабы). Осы норма бойынша қол жеткізуді шектеу туралы шешімді салық органы қабылдайды. Қазақстан аумағында интернет-алаң арқылы жұмыс істейтін шетелдік компанияның тіркеу есебіне қою туралы хабарламаны не камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған сәйкессіздіктер туралы хабарламаны орындамауы негіз болуы мүмкін (ҚР СК-нің 89-бабы). Бұл ережелер сақтандыру деректері қорына қол жеткізуді сипаттамайды. Дерекқорды жүргізетін ұйымның міндеттері ҚР СК-нің 79, 80 және 89-баптары сақтандыру дерекқорын жүргізетін ұйымның міндеттерін белгілемейді. Атап айтқанда, олардан сақтандыру есептерін қалыптастыру, сұрау салулардың есебін жүргізу, дауланатын мәліметтерді берушінің атауын ашу немесе есепті бес жұмыс күні ішінде түзету міндеті туындамайды. 89-бапта көрсетілген сақтандыру есебін түзетуге арналған бес жұмыс күні мерзімі жоқ. Бапта басқа мерзімдер мен басқа рәсім көзделген: - қол жеткізуді шектеу туралы шешімді салық органы тиісті хабарламаны орындау мерзімі аяқталған күннен кейінгі бір жұмыс күні ішінде шығарады (ҚР СК-нің 89-бабы); - шешім шығарылғаннан кейін үш жұмыс күні ішінде масс-медиа саласындағы уәкілетті органға жіберіледі (ҚР СК-нің 89-бабы); - уәкілетті орган шешім келіп түскеннен кейін үш жұмыс күні ішінде қол жеткізуді шектеу шараларын қабылдайды (ҚР СК-нің 89-бабы); - шектеу себебі жойылғаннан кейін салық органы бір жұмыс күні ішінде оны алып тастау туралы шешім шығарады (ҚР СК-нің 89-бабы); - шектеуді алып тастау туралы шешім шығарылғаннан кейін үш жұмыс күні ішінде масс-медиа саласындағы уәкілетті органға беріледі (ҚР СК-нің 89-бабы); - шектеуді алып тастау шаралары шешім келіп түскеннен кейін үш жұмыс күні ішінде қабылданады (ҚР СК-нің 89-бабы). Бұл мерзімдер салық органының интернет-ресурсқа немесе интернет-алаңға қол жеткізуді шектеу және қалпына келтіру туралы шешімдеріне қолданылады. Оларды сақтандыру дерекқорынан сұрау салуларды өңдеу, мәліметтерді түзету немесе есептер беру мерзімдері ретінде пайдалануға болмайды. ҚР СК-нің басқа келтірілген нормалары бақыланатын шетелдік компанияларға қатысты. Олар пайданы салық салуды, қатысу немесе бақылау туралы өтінішті ұсынуды, қосарланған салық салуды жоюды және салықты есепке жатқызуды реттейді, бірақ сақтандыру деректері қоры операторының міндеттерін реттемейді (ҚР СК-нің 335-бабы; ҚР СК-нің 336-бабы; ҚР СК-нің 398-бабы; ҚР СК-нің 399-бабы; ҚР СК-нің 414-бабы). Компания мен бухгалтер не істеуі керек Құжаттармен жұмыс істеудің практикалық тәртібін былай құру керек: - ҚР СК-нің 79 және 80-баптарын қосылу негізі ретінде көрсетпеңіз. 79-бап салық міндеттемесінің тоқтатылуын, ал 80-бап оны қамтамасыз етудің алдын ала шараларын реттейді (ҚР СК-нің 79-бабы; ҚР СК-нің 80-бабы). - Салықтық және сақтандыру рәсімдерін бөліңіз. ҚР СК-нің 80-бабында аталған салық органының хабарламалары сақтандыру ақпаратын беру туралы шарт болып табылмайды және сақтандыру дерекқорына қол жеткізуді растамайды (ҚР СК-нің 80-бабы). - 89-баптағы мерзімдерді сақтандыру есептерімен жұмысқа қолданбаңыз. Осы баптың бір күндік және үш күндік мерзімдері интернет-ресурстар мен интернет-алаңдарға қол жеткізуді шектеу және шектеуді алып тастау туралы шешімдерге қатысты (ҚР СК-нің 89-бабы). - Дерекқорға қосылуды бақыланатын шетелдік компаниялар туралы қағидалардан бөліңіз. Қатысу немесе бақылау туралы өтінішті резидент есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей, есепті кезеңнің 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша ұсынады (ҚР СК-нің 336-бабы). Бұл мерзім сақтандыру дерекқорына қол жеткізуге өтінім беру мерзімі болып табылмайды. - БШК пайдасына салық салу қағидаларын қол жеткізу ақысын сипаттау ретінде пайдаланбаңыз. Бақыланатын шетелдік компаниялардың жиынтық пайдасы ҚР СК-де көзделген тәртіппен салық салынатын кіріске, ал резидент-жеке тұлға үшін жылдық кіріске және ЖТС бойынша декларацияға енгізіледі (ҚР СК-нің 335-бабы; ҚР СК-нің 399-бабы). - Шарт талаптарын салықты есепке жатқызу қағидаларымен алмастырмаңыз. Қосарланған салық салуды жою және бақыланатын шетелдік компанияның салығын есепке жатқызу туралы ережелер сақтандыру деректеріне қол жеткізу ақысын төлеуге емес, резиденттің салық міндеттемелеріне қолданылады (ҚР СК-нің 398-бабы; ҚР СК-нің 414-бабы). Шартты дайындау кезінде бухгалтер үшін құжаттың нысанасы мен компанияның салық міндеттерін ажырату маңызды. Егер шарт сақтандыру ақпаратын беруге немесе алуға қатысты болса, ҚР СК-нің баптарына сілтемелер тек олар тікелей реттейтін салық мәселелері үшін пайдаланылуға тиіс. Мысалы, 336-бап резиденттің БШК-ға қатысуы немесе оны бақылауы туралы хабарлау міндетіне қолданылуы мүмкін, бірақ сақтандыру дерекқорымен ақпарат алмасу талаптарын айқындамайды (ҚР СК-нің 336-бабы). Мұндай тәсіл әртүрлі рәсімдердің: салық міндеттемесін тоқтатудың, салықтық хабарламаларды жіберудің, интернет-ресурстарға қол жеткізуді шектеудің, БШК пайдасына салық салудың және салалық дерекқорға қосылудың араласуына жол бермейді. Жиі қойылатын сұрақтар ҚР СК-нің 80-бабының негізінде сақтандыру жөніндегі дерекқорға қосылуға бола ма? — Жоқ. 80-бапта салық міндеттемесінің орындалуын қамтамасыз етудің алдын ала шаралары: хабарламалар, ақпараттық-ескерту сипатындағы хабарламалар және міндетті сипаттағы хабарламалар тізбеленген. Онда сақтандыру дерекқорына қосылу талаптары белгіленбеген (ҚР СК-нің 80-бабы). ҚР СК-нің 79-бабы сақтандыру дерекқорын жүргізетін ұйымды айқындай ма? — Жоқ. Бап заңды тұлғаның, дара кәсіпкердің, жеке практикамен айналысатын тұлғаның және жеке тұлғаның салық міндеттемесінің тоқтатылуын реттейді (ҚР СК-нің 79-бабы). Салықтық хабарламаны сақтандыру ақпаратын беру туралы шарт деп санауға бола ма? — Жоқ. Салық органының хабарламалары салық міндеттемесінің орындалуын қамтамасыз етудің алдын ала шараларына жатады. ҚР СК-нің 80-бабы оларға сақтандыру дерекқорына қол жеткізу туралы шарт мәнін бермейді (ҚР СК-нің 80-бабы). ҚР СК-де сақтандыру есебін түзетудің бес күндік мерзімі белгіленген бе? — Келтірілген нормаларда мұндай мерзім жоқ. 89-бапта сақтандыру есебін түзету мерзімі емес, интернет-ресурстар мен интернет-алаңдарға қол жеткізуді шектеу не қалпына келтіру жөніндегі шешімдер мен шаралар үшін бір күндік және үш күндік мерзімдер көзделген (ҚР СК-нің 89-бабы). 31 наурыз мерзімі сақтандыру дерекқорына қосылуға қатысты ма? — Жоқ. Резидент есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей бақыланатын шетелдік компанияға қатысу немесе оны бақылау туралы өтініш береді. Өтініш есепті кезеңнің 31 желтоқсанындағы жағдай бойынша жасалады (ҚР СК-нің 336-бабы). БШК туралы нормалар сақтандыру деректеріне қол жеткізу құнын реттей ме? — Жоқ. 335 және 399-баптар БШК пайдасын салық салынатын немесе жылдық кіріске енгізуге, 398-бап қосарланған салық салуды жоюға, ал 414-бап БШК салығын есепке жатқызуға арналған (ҚР СК-нің 335-бабы; ҚР СК-нің 398-бабы; ҚР СК-нің 399-бабы; ҚР СК-нің 414-бабы). Стандартты қол жеткізу есебінің қол жеткізуі шектеулі есептен айырмашылығы неде? — ҚР СК-нің ұсынылған нормалары сақтандыру есептерінің мұндай санаттарын енгізбейді және олардың арасындағы айырмашылықтарды сипаттамайды. Сондықтан ҚР СК-нің 79 және 80-баптарын мұндай бөлудің нормативтік негізі ретінде көрсетуге болмайды. Дереккөздер - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 79-бап «Салық міндеттемесінің тоқтатылу негіздері». - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 80-бап «Салық міндеттемесінің орындалуын қамтамасыз етуге байланысты алдын ала шаралар». - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 89-бап «Интернет-ресурстарға және (немесе) интернет-алаңға қол жеткізуді шектеу». - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, бақыланатын шетелдік компанияның пайдасына салық салу туралы 335 және 399-баптар. - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, бақыланатын шетелдік компанияға қатысу немесе оны бақылау туралы өтініш жөніндегі 336-бап. - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, бақыланатын шетелдік компания пайдасына қосарланған салық салуды жою туралы 398-бап. - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, бақыланатын шетелдік компанияның салығын есепке жатқызу туралы 414-бап. --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_