--- title: "Есепті кезең: бұл не және оны нақты нысан үшін қалай анықтауға болады" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/otchetnyy-period-chto-eto-i-kak-opredelit-ego-dlya-konkre-kk source: BuhGPT --- # Есепті кезең: бұл не және оны нақты нысан үшін қалай анықтауға болады > **TL;DR:** Есепті кезең — ұйым нақты есептілік нысанында көрсеткіштерді жинайтын, тексеретін және көрсететін уақыт аралығы. Оны барлық есептер үшін бірдей анықтауға болмайды: Қазақстандағы бухгалтер тиісті есептің нысаны, кезеңділігі, ұсыну мерзімдері және толтыру қағидалары бекітілген н --- Есепті кезең — ұйым нақты есептілік нысанында көрсеткіштерді жинайтын, тексеретін және көрсететін уақыт аралығы. Оны барлық есептер үшін бірдей анықтауға болмайды: Қазақстандағы бухгалтер тиісті есептің нысаны, кезеңділігі, ұсыну мерзімдері және толтыру қағидалары бекітілген нормативтік құқықтық актіні басшылыққа алуы қажет. Көрсеткіштердің құрамы мен оларды көрсету тәсілі есептілік түріне байланысты. Бұл мақалада есепті кезең микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың есептілігіне қатысты қарастырылады. Бухгалтер үшін есепті кезең нені білдіреді Есепті кезеңнің практикалық маңызы оның есепке енгізілетін деректердің уақыт шегін белгілеуінде. Бухгалтер үшін мыналарды ажырату маңызды: - тікелей кезең ішінде жасалған операциялар; - кезеңнің басына немесе соңына айқындалатын қалдықтар; - кезең ішінде жасалған, қолданылған немесе қолданылуы тоқтатылған шарттар; - кезең үшін немесе нақты есепті күнге көрсетілетін мәліметтер. Сондықтан «есепті кезең үшін» және «есепті кезеңнің соңындағы жағдай бойынша» деген тұжырымдар мәндес емес. Біріншісі белгіленген аралық ішіндегі операцияларға, оқиғаларға немесе өзге де көрсеткіштерге қатысты. Екіншісі көрсеткіштің осы аралық аяқталған күндегі жай-күйін білдіреді. Кезеңді, ұсыну мерзімін және көрсеткіштердің құрамын әрбір нысан және оны толтырудың қолданыстағы қағидалары бойынша жеке анықтау қажет. Барлық ұйымдар мен есептіліктің барлық түрлері үшін есепті кезеңнің бірыңғай ұзақтығы жоқ. Салық есептілігін микроқаржы ұйымдарының салалық есептілігінен ажырату қажет. Салық есептілігі салық төлеуші немесе салық агенті салық міндеттемелерін орындау үшін жасайтын және салық органына ұсынатын салық нысандарына жатады (ҚР СК 112-бабы). Салалық есеп қағидалары өздігінен салық кезеңін айқындамайды. Микроқаржы ұйымдарының есептілігіндегі есепті кезең Микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымдардың есептілік қағидаларында есепті кезең шарттар мен операцияларды іріктеу шегі ретінде пайдаланылады. Тиісті нысанға берілген түсіндірмелердің 5-тармағына сәйкес ол есепті кезеңде жасалған, сол кезеңде қолданылған немесе қолданылуы тоқтатылған микрокредит шарттары бойынша негізгі борыш туралы мәліметтерді қамтиды. Нысанға сондай-ақ коллекторлық агенттіктерге берілген немесе басқаға берілген қарыздар туралы онда көзделген мәліметтер енгізіледі. Түсіндірмелердің 6-тармағында берілген микрокредиттердің көлемін, сыйақының орташа өлшенген номиналды және тиімді мөлшерлемелерін, негізгі борышты өтеуді және портфельдің өзгеруіне әсер еткен операцияларды қоса алғанда, кредиттік портфель бойынша деректерді көрсету көзделген. Деректер нысанда көзделген қарыз алушылардың санаттары, өңірлер және салалар бойынша бөлінеді. Есепті дұрыс дайындау үшін көрсеткіштердің анықтамалары мен оларды толтыру тәртібін ескеру қажет: - 7-тармаққа сәйкес негізгі борыш сыйақыны, сыйақы бойынша мерзімі өткен берешекті, дисконтты немесе сыйлықақыны, құнсыздануға арналған резервті және тұрақсыздық айыбын есепке алмағанда, өтелмеген берешекті білдіреді; - 8-тармаққа сәйкес кредиттік портфель клиенттерге берілген несиелердің барлық түрлерін және ұқсас операцияларды қамтиды; - 11-тармаққа сәйкес негізгі борыш қалдықтары есепті кезеңнің басына және соңына жеке көрсетіледі. Демек, нысанды толтыру үшін таңдалған аралықтағы айналымдарды ғана қалыптастыру жеткіліксіз. Кіріс және шығыс қалдықтарын, негізгі борыштың қозғалысын және есепке енгізілуге жататын шарттардың құрамын жеке тексеру керек. Қандай деректерді енгізу және оларды қалай тексеру керек Нысанды толтырмас бұрын көрсеткіштердің жұмыс тізбесін жасап, олардың әрқайсысы үшін уақыт шегін: кезеңді немесе есепті күнді айқындаған жөн. Бір көрсеткіш кезең ішіндегі операцияларды, ал екіншісі оның басындағы немесе соңындағы қалдықты сипаттауы мүмкін. Онлайн-микрокредиттер туралы есептілікте есепті кезең үшін, атап айтқанда, берілген микрокредиттердің саны мен сомасы, алаяқтық фактілері бойынша құқық қорғау органдарына жіберілген өтініштер, сондай-ақ алаяқтық фактілері анықталған микрокредиттер бойынша нысанда көзделген іс-әрекеттер көрсетіледі. Берешек көрсеткіштері және сыйақыны немесе тұрақсыздық айыбын есептеу туралы мәліметтер тиісті жолдарда және нысанға берілген түсіндірмелерде тікелей белгіленген күнге және құрамда көрсетіледі. Деректерді дайындау кезінде бухгалтерге мыналар ұсынылады: - Есептің нақты нысанын және қолданылатын қағидалар редакциясын анықтау. - Осы нысанның кезеңділігіне сәйкес кезеңнің басталу және аяқталу күндерін белгілеу. - Шарттарды көзделген негіздер бойынша: есепті кезеңде шарттың жасалуына, қолданылуына немесе тоқтатылуына қарай іріктеу. - Кезең ішіндегі айналымдар мен белгіленген есепті күндегі қалдықтарды бөлу. - Негізгі борыштың құрамын тексеру және түсіндірмелердің 7-тармағына сәйкес негізгі борышқа жатпайтын сомаларды одан алып тастау. - Қарыз алушылардың, өңірлердің және экономикалық қызмет түрлерінің жіктелуін нысан талаптарымен салыстырып тексеру. - Есепті ұсынар алдында жолдарға арифметикалық және логикалық бақылау жүргізу. Егер нақты нысанның қағидаларында мәліметтер болмаған кезде есепті ұсыну белгіленсе, ол осы қағидаларда көзделген тәртіппен, оның ішінде нөлдік мәндермен толтырылады. Сондықтан операциялардың болмауын есепті ұсынбауға автоматты түрде негіз деп санауға болмайды: міндет әрбір нысан бойынша жеке айқындалады. Жиі қойылатын сұрақтар Есепті кезең күнтізбелік жыл болып санала ма? — Міндетті емес. Оның ұзақтығы нақты нысан, кезеңділік және оны ұсыну қағидалары бекітілген нормативтік құқықтық актімен айқындалады. Жылдық кезеңді ай сайынғы, тоқсан сайынғы немесе өзге де есептілікке автоматты түрде қолдануға болмайды. Есепті кезеңнің есепті күннен айырмашылығы неде? — Есепті кезең операциялар мен оқиғалар көрсетілетін аралықты қамтиды, ал есепті күн көрсеткіштердің белгілі бір сәттегі, мысалы, осы кезеңнің соңындағы жай-күйін тіркейді. Есепті кезеңде қолданылуы тоқтатылған шартты енгізу қажет пе? — Қарастырылып отырған микрокредиттер нысанында қажет: түсіндірмелердің 5-тармағы есепті кезеңде жасалған, қолданылған немесе қолданылуы тоқтатылған шарттарды қамтиды. Операциялар болмаған кезде нені көрсету керек? — Егер нысан қағидаларында мәліметтер болмаған кезде оны ұсыну көзделсе, есеп белгіленген тәртіппен нөлдік мәндермен толтырылады. Әрбір нысан бойынша міндет пен толтыру тәртібі жеке айқындалады. Сыйақы мен тұрақсыздық айыбын негізгі борышқа енгізуге бола ма? — Қарастырылып отырған нысанға берілген түсіндірмелердің 7-тармағында келтірілген анықтамаға сәйкес сыйақы мен тұрақсыздық айыбы негізгі борышқа кірмейді. Нысанның басқа жолдарында мұндай сомалар оның атауы мен толтыру қағидаларында тікелей көзделген көрсеткіштің құрамында ғана көрсетіледі. Дереккөздер - Микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымдар есептілігінің тізбесіне, нысандары мен мерзімдеріне енгізілген өзгерістер - Микроқаржылық қызметті жүзеге асыратын ұйымның есептілікті ұсыну қағидалары - Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының № 222 қаулысына енгізілген өзгерістер --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_