--- title: "Жұмыссыздарға арналған МӘМС: мәртебені қалай тексеруге және төлеу тәртібін айқындауға болады" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/osms-dlya-bezrabotnyh-kak-proverit-status-i-opredelit-por-kk source: BuhGPT --- # Жұмыссыздарға арналған МӘМС: мәртебені қалай тексеруге және төлеу тәртібін айқындауға болады > **TL;DR:** Жұмыссыздарға арналған МӘМС: неден бастау керек Қазақстандағы жұмыссыз адам ең алдымен өзінің ресми мәртебесін анықтап, МӘМС жүйесіне қатысуы туралы мәліметтерді тексеруі керек. Жұмыстың болмауы мен жұмыссыз ретінде есепке тұру — екі түрлі жағдай. Сондықтан кейінгі іс-қимыл тә --- Жұмыссыздарға арналған МӘМС: неден бастау керек Қазақстандағы жұмыссыз адам ең алдымен өзінің ресми мәртебесін анықтап, МӘМС жүйесіне қатысуы туралы мәліметтерді тексеруі керек. Жұмыстың болмауы мен жұмыссыз ретінде есепке тұру — екі түрлі жағдай. Сондықтан кейінгі іс-қимыл тәртібін адамның уақытша жалақы алмау фактісіне ғана сүйеніп айқындауға болмайды. Іс жүзіндегі алгоритм мынадай: сақтандырылу мәртебесін тексеру, жұмыссыз ретінде есепке қойылған-қойылмағанын анықтау және содан кейін ғана төлемнің негізі мен кезеңін айқындау. Бухгалтер үшін бұл жұмыскердің жұмыстан босатылуын жеке тұлғаның кейінгі мәртебесінен ажырату керектігін білдіреді. Еңбек қатынастары тоқтатылғаннан кейін ұйым төлемдерді адамның өзімен еңбек қатынастарында болған кезеңі үшін ғана есепке алады. Бұрынғы жұмыскердің МӘМС жүйесіне одан әрі қатысу тәртібі оның өзекті мәртебесі мен мемлекеттік ақпараттық жүйелерде көрсетілген мәліметтер ескеріле отырып айқындалады. Жеке тұлғаның жұмыссыз ретінде есепке қойылуы заңдық маңызы бар мән-жай болып табылады. Мысалы, Салық кодексі оны жеке тұлғаның мүліктік жағдайын ескере отырып, соттың мемлекеттік бажды төлеу мерзімін кейінге қалдыруы үшін негіздердің бірі ретінде тікелей атайды (ҚР СК 135-бабы). Алайда бұл норма мемлекеттік бажды реттейді және өздігінен азаматтың МӘМС жүйесіне қатысу тәртібін белгілемейді. Қазақстанда кім жұмыссыз болып саналады Тәжірибелік жұмыста жұмыстың іс жүзінде болмауы мен жұмыссыз ретінде ресми есепке қойылуды ажырата білу маңызды. Азаматтың жұмыс істемейтіні туралы ауызша мәлімдемесі оның ресми мәртебесі бар деген қорытынды жасау үшін жеткіліксіз. Азаматтың жағдайын анықтау кезінде мыналар ретімен белгіленеді: - оның бұрынғы жұмыс берушімен еңбек қатынастары тоқтатылған ба; - ол жұмысқа орналасуға жәрдем алу үшін мансап орталығына жүгінген бе; - дәл жұмыссыз ретінде есепке қою рәсімделген бе; - жұмысқа орналасқаннан немесе өзге мән-жайлар туындағаннан кейін мәртебесі өзгерген жоқ па. Демек, кеңес алу немесе жұмыс іздеуге жәрдемдесу туралы өтінішті жұмыссыз ретінде есепке қойылумен автоматты түрде теңестіруге болмайды. МӘМС мәселесін шешу үшін азаматтың мансап орталығына жүгіну мақсаты ғана емес, ол туралы өзекті мәліметтер маңызды. Егер мәртебе МӘМС жүйесіне қатысу тәртібін түсіндіруге әсер етсе, бухгалтер тек «мен жұмыссызбын» деген ауызша мәлімдемеге сүйенбеуі керек. Азаматқа қолжетімді мемлекеттік сервис арқылы мәліметтерді тексеруді немесе есепке қойылғанын растайтын құжатты ұсынуды ұсыну қажет. Бұл жұмыспен қамтылудың іс жүзінде болмауын ресми рәсімделген мәртебеден ажыратуға мүмкіндік береді. Жұмыссыз адам МӘМС жарнасын қалай төлейді Төлем жасамас бұрын азаматтың өз бетінше төлеуі шынымен қажет пе, соны тексеру керек. Мұндай тексерусіз төлем кезеңін, мақсатын немесе жүйеге қатысу негізін қате көрсетуге болады. Соманы жалақының болмау фактісіне ғана сүйеніп өз бетінше айқындауға болмайды. Қауіпсіз іс-қимыл реті мынадай: - МӘМС мәртебесін тексеру. Азаматтың сақтандырылған ретінде көрсетілген-көрсетілмегенін және қандай кезеңдер бойынша мәліметтер немесе төлемдер жоқ екенін анықтау қажет. - Жұмыспен қамтылу мәртебесін нақтылау. Егер адам мансап орталығына жүгінген болса, оның жұмыссыз ретінде есепке қойылған-қойылмағанын анықтау маңызды. - Қатысу негізін айқындау. Азамат төлемді өз бетінше төлеуге тиіс пе немесе ол туралы мәліметтер басқа қолданыстағы негіз бойынша есепке алынуға тиіс пе, соны анықтау қажет. - Кезең мен деректемелерді салыстырып тексеру. Төлем жасалғанға дейін ресми сервисте немесе төлем қолданбасында кезеңді, төлем мақсатын, төлеушінің ЖСН-ін және алушының деректемелерін тексеру керек. - Растаманы сақтау. Чекті немесе электрондық түбіртекті кемінде төлем ақпараттық жүйеде көрсетілгенге дейін сақтау қажет. - Мәртебені қайта тексеру. Төлем өңделгеннен кейін оның тиісті азаматқа және тиісті кезеңге жатқызылғанына көз жеткізу керек. Егер төлем көрсетілмесе, алдымен түбіртектегі ЖСН-ді, кезеңді, төлем мақсатын және деректемелерді салыстырып тексеру керек. Содан кейін азамат операция жүргізілген банкке немесе МӘМС мәртебесін көрсететін мемлекеттік сервиске жүгіне алады. Себебі анықталғанға дейін төлемді қайталау бір кезең үшін ақшаның екі рет аударылуына әкелуі мүмкін. Жұмыскер жұмыстан босатылғаннан кейін бухгалтер нені ескеруі керек Есепте жұмыс берушінің еңбек қатынастары кезеңіндегі есеп айырысулары мен жеке тұлғаның жұмыстан босатылғаннан кейінгі әрекеттері арасында нақты шекара белгілеу маңызды. Бухгалтер жұмыскердің жұмыс істеген уақытына қатысты есеп айырысулардың толықтығы мен мәліметтердің дұрыстығын тексеруі керек. Бұл ретте бұрынғы жұмыскерге өзекті деректерді тексермей, МӘМС бойынша белгілі бір мәртебенің сақталатынына уәде беруге болмайды: жұмыстан босатылғаннан кейін оның қатысу негізі өзгеруі мүмкін. Жұмыстан босатылатын жұмыскерге мынадай бейтарап жадынама беруге болады: - еңбек қатынастары тоқтатылғаннан кейін МӘМС жүйесіне қатысу мәртебесін тексеру; - жұмыс болмаған жағдайда жұмыссыз ретінде есепке тұру тәртібін анықтау; - кеңес алуды немесе жұмыс іздеуге жәрдем сұрап жүгінуді рәсімделген жұмыссыз мәртебесімен теңестірмеу; - өз бетінше төлем жасамас бұрын негізді, кезеңді, ЖСН-ді және деректемелерді тексеру; - төлем құжатын сақтап, содан кейін төлемнің көрсетілуін тексеру. Ресми мәртебені МӘМС жүйесіне қатысу мәселесі шешілетін күнге бағалау қажет. Бұрын рәсімделген есепке қою азамат жұмысқа орналасқаннан немесе оның жағдайы басқа түрде өзгергеннен кейін мәліметтердің өзгеріссіз қалғанын растамайды. Сондықтан төлем тәртібін айқындау кезінде тікелей төлем алдында алынған өзекті деректерді пайдалану керек. Жиі қойылатын сұрақтар Жұмыссыздар МӘМС жарнасын өз бетінше төлей ме? — Жұмыстың болмау фактісінің өзі жауап беру үшін жеткіліксіз. Алдымен азаматтың ресми мәртебесін, МӘМС жүйесіндегі мәліметтерді және төлемдер есепке алынуға тиіс негізді тексеру қажет. Қазақстанда жұмыссыз адам МӘМС жарнасын қалай төлейді? — Алдымен сақтандырылу мәртебесін, өз бетінше төлеу негізін және қажетті кезеңді анықтау керек. Операция жүргізер алдында ЖСН мен деректемелерді салыстырып тексеру, ал төлем жасалғаннан кейін түбіртекті сақтап, төлемнің көрсетілуін тексеру қажет. Мансап орталығына жүгіну адамға жұмыссыз мәртебесін бере ме? — Кеңес алу немесе жұмыс іздеуге көмек сұрап жүгінудің өзі жұмыссыз ретінде есепке қойылғанын растамайды. Мәселені шешу үшін нақты қандай мәртебе рәсімделгенін тексеру қажет. Бухгалтер бұрынғы жұмыскер үшін жұмыс істеп жүрген қызметкер ретінде МӘМС жарнасын төлеуді жалғастыра ала ма? — Еңбек қатынастары тоқтатылғаннан кейін бухгалтер жұмыстан босатылған күнді және жұмыс кезеңіне қатысты есеп айырысуларды ескереді. Жеке тұлғаның МӘМС жүйесіне одан әрі қатысу негізі оның өзекті мәртебесіне сәйкес бөлек айқындалады. Төлем жүргізіліп, бірақ мәртебе өзгермесе не істеу керек? — Төлем құжатындағы ЖСН-ді, кезеңді, төлем мақсатын және деректемелерді тексеріңіз. Содан кейін банктегі операцияның жай-күйін және МӘМС мәртебесін көрсететін мемлекеттік сервистегі мәліметтерді анықтаңыз. Себебі анықталғанға дейін сол кезең үшін ақшаны қайта аударуға болмайды. Дереккөздер Түсіндірмені дайындау кезінде Қазақстан Республикасы Салық кодексінің жеке тұлғаның мүліктік жағдайын ескере отырып, жұмыссыз ретінде есепке қойылуын мемлекеттік бажды төлеу мерзімін кейінге қалдыру негіздерінің бірі ретінде белгілейтін нормасы пайдаланылды (ҚР СК 135-бабы). Бұл бап МӘМС төлемдерін реттемейді, сондықтан мақалада өз бетінше төлеу тәртібі расталмаған мөлшерлемелер мен мерзімдер көрсетілмей, тәжірибелік әрекеттердің реті ретінде баяндалған. --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_