--- title: "ЖМЗЖ: толық жазылуы және Қазақстан бухгалтеріне арналған практикалық жадынама" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/opvr-rasshifrovka-i-prakticheskaya-pamyatka-dlya-buhgalte-kk source: BuhGPT --- # ЖМЗЖ: толық жазылуы және Қазақстан бухгалтеріне арналған практикалық жадынама > **TL;DR:** ЖМЗЖ: Қазақстандағы толық жазылуы ЖМЗЖ жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары деп толық жазылады. Бұл термин Қазақстанда жинақтаушы зейнетақы жүйесіне байланысты міндеттемелерді есепке алу кезінде қолданылады. Бухгалтер үшін ЖМЗЖ-ны басқа зейнетақы төлемдерімен шатастырм --- ЖМЗЖ: Қазақстандағы толық жазылуы ЖМЗЖ жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары деп толық жазылады. Бұл термин Қазақстанда жинақтаушы зейнетақы жүйесіне байланысты міндеттемелерді есепке алу кезінде қолданылады. Бухгалтер үшін ЖМЗЖ-ны басқа зейнетақы төлемдерімен шатастырмау маңызды: атауындағы жалпы «зейнетақы» сөзі төлемдердің төлеушісі, төлеу көзі, есептеу негізі және есепке алу тәртібі бірдей екенін білдірмейді. ЖМЗЖ-мен жұмыс істеген кезде операцияның қай кезеңге жататынын, кімнің төлеуші болып танылатынын, есептеу кезінде қандай есепке жазылған сомалар ескерілетінін және берешектің есеп жүйесінде қалай көрсетілгенін дәйекті түрде тексеру қажет. Нормативтік параметрлерді тиісті есептік кезеңде қолданылған заңнама бойынша айқындап, есептеу нәтижесін бастапқы құжаттармен және бухгалтерлік есеп деректерімен салыстыру керек. Жалпы жағдайда салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді, ал есепке алу құжаттамасына бухгалтерлік құжаттама, бастапқы есепке алу құжаттары, салықтық тіркелімдер, салықтық нысандар және салық салу объектілерін айқындауға әрі салықтық міндеттемелерді есептеуге негіз болатын өзге де құжаттар жатады (ҚР СК 202-бабы). Сондықтан бастапқы есепке жазылған сомалар мен құжаттардың дұрыстығы жалақыны ішкі салыстырып тексеру үшін ғана емес, есеп деректерін кейіннен жинақтау үшін де маңызды. ЖМЗЖ мөлшерлемесін, есептеу базасының шектерін, төлеушілер тобын, ерекшеліктерді және аудару мерзімін өткен жылғы жадынама немесе бағдарламаның сақталған баптаулары бойынша айқындауға болмайды. Олар есеп жүргізілетін кезеңде қолданылған нормалар бойынша қолданылады. Егер ақпараттық базада бұрынғы жылдың параметрлері сақталса, есепке жазуды жүргізгенге дейін оларды ағымдағы есептік кезеңнің параметрлерімен салыстыру қажет. ЖМЗЖ-ның басқа зейнетақы төлемдерінен айырмашылығы Негізгі бағдар атаудың толық жазылуында қамтылған: ЖМЗЖ жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары болып табылады. Сондықтан жалақы есебінде төлем түрін тек жұмыскердің тегі, есепке жазу кезеңі немесе «зейнетақы жарналары» деген жалпы мақсаты бойынша айқындауға болмайды. Жарналардың әрбір түрін төлеушісі, төлеу көзі және есептеу негізі бойынша жеке сәйкестендіру қажет. Іс жүзінде бухгалтер бірнеше мәселені ажыратуы керек: - жарналардың нақты түрінің төлеушісі кім болып табылады; - тиісті міндеттеме кімнің қаражаты есебінен орындалады; - қандай есепке жазу немесе өзге мән-жай есептеуге негіз болады; - есептеу қандай жеке тұлғалар бойынша жүргізіледі; - есептеу базасын айқындау кезінде қандай төлемдер ескеріледі; - есепке жазу мен аудару қай кезеңге жатады; - есепке жазылған сома, аударым және берешек қалдығы қандай талдамалық есеп бойынша ескеріледі. Мұндай ажырату жалақыны төлемдермен салыстырып тексеру кезінде ерекше маңызды. Зейнетақы төлемдерінің жалпы сомасы шынайы көрінсе де, қате жіктеу міндеттемелердің жекелеген түрлері бойынша берешекті бұрмалауы мүмкін. Сондықтан ЖМЗЖ-ны еңбекақы төлеуге байланысты есеп айырысулардың жалпы сомасының құрамында ғана емес, бөлек те тексеру керек. Өткен кезеңдердің деректерін түзету кезінде де жеке бақылау қажет. Бухгалтер бастапқы есепке жазылған соманың, нақты жарнаның есебінің, төлем құжатының немесе тек есеп талдамасының өзгеретінін анықтауы керек. Түзету есептік кезең, жеке тұлға, ұйым және соманың туындауына негіз болған құжат арасындағы байланысты сақтауға тиіс. Өткен жылғы есептеу баптауларын механикалық түрде көшіруге болмайды. 2026 жылғы есеп үшін бағдарламадағы нормативтік параметрлер мен өндірістік күнтізбенің өзекті екеніне, есепке жазылған сомалардың тиісті есептеу түрлері бойынша бөлінгеніне, ал құжаттардың дұрыс кезеңдерге жатқызылғанына көз жеткізу қажет. Бағдарламаны жаңарту бастапқы деректерді бақылауды өздігінен алмастырмайды: жаңартудан кейін бақылау есебін орындап, оны тіркелімдермен және бастапқы құжаттармен салыстырған жөн. 1С жүйесінде ЖМЗЖ-ны қалай тексеруге болады Қолданылатын конфигурацияда тексеруді жұмыскерлермен есеп айырысу және зейнетақы жарналары бойынша берешек туралы есептерден бастау керек. Егер бағдарламада «Ұйымдардың ЖМЗЖ бойынша берешегінің құрылымы» есебі қолжетімді болса, оны есепте көзделген талдамалық есеп бойынша есепке жазылған, аударылған және қалған сомаларды талдау үшін пайдалануға болады. Бағдарламаның жекелеген баптауларында есеп мына жол бойынша қолжетімді болуы мүмкін: «Жалақы» → «Ұйымдардың ЖМЗЖ бойынша берешегінің құрылымы». Пәрмендер құрамы, бөлім атауы және есептің қолжетімділігі қолданбалы шешімге, конфигурация нұсқасына, функционалдық баптауларға және пайдаланушы құқықтарына байланысты. Сондықтан көрсетілген жолда пәрменнің болмауы деректердің жоқ екенін білдірмейді: қажетті көрсеткіштер басқа жалақы есебінде шығарылуы немесе нақты пайдаланушы профиліне қолжетімсіз болуы мүмкін. Егер есепте топтастыру, көрсеткіштер, іріктеулер және таратып көрсету мүмкіндіктері болса, алдымен оны шектеулердің ең аз санымен қалыптастырған дұрыс. Содан кейін деректерді ұйым, кезең, жеке тұлға және құжат бойынша рет-ретімен нақтылауға болады. Мұндай тәртіп тым тар іріктеу салдарынан проблемалы жолды жасырып қалмауға және қорытынды көрсеткішке қай құжаттың әсер еткенін анықтауға көмектеседі. Жұмыс тексеруін мынадай тәртіппен жүргізуге болады: - Тексерілетін кезеңді белгілеу және қажетті ұйымды таңдау. - Жалпы қалдық пен сомалардың қозғалысын көру үшін есепті міндетті емес іріктеулерсіз қалыптастыру. - Есепке жазылған сомаларды жалақыны және ескерілетін өзге төлемдерді есептеу құжаттарымен салыстыру. - Берешектің азаюын жүргізілген аудару құжаттарымен салыстырып тексеру. - Күтпеген қалдықтары, айналымдары немесе жоқ көрсеткіштері бар жолдарды таратып көрсету. - Таратып көрсетуге кірген құжаттардың күндерін, есептік кезеңін және жүргізілу мәртебесін тексеру. - Төлемнің ЖМЗЖ-ға, қажетті ұйымға, жеке тұлғаға және есептік кезеңге жатқызылғанына көз жеткізу. - Бастапқы деректерді түзеткеннен кейін есепті сол баптаулармен қайта қалыптастырып, нәтижені салыстыру. Есепке жазылған жалпы соманы төлемдердің жалпы сомасымен ғана салыстыру жеткіліксіз. Бір жұмыскер немесе кезең бойынша артық төлем екіншісі бойынша берешекті өтеп тұрса, алшақтық жасырын қалуы мүмкін. Сондықтан мұндай талдамалық есеп болған кезде ұйым бойынша қорытындыны ғана емес, кезеңдер, жеке тұлғалар және құжаттар бойынша нақтылауды да салыстырып тексеру қажет. Егер есеп көрсетілген жолда көрінбесе, қолданылатын конфигурацияны, шығарылым нұсқасын, қосылған функционалдық мүмкіндіктерді және пайдаланушы құқықтарын тексеру керек. 2026 жыл үшін «Қазақстанға арналған бухгалтерия» 3.0.74.x және «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқару» 3.1.37.x шығарылымдары өзекті бағдар болып табылады. Бұл ретте нақты есептің іс жүзіндегі қолжетімділігі орнатылған конфигурацияның құрамы мен баптауларына байланысты айқындалады. Бухгалтер 2026 жылы нені тексеруі керек Жаңа кезеңнің алғашқы есебіне дейін жеке бақылау рәсімін жүргізген жөн. Алдымен қолданыстағы нормативтік құқықтық актілер бойынша төлеушілер тобын, есептеу объектісін, көзделген ерекшеліктер мен шектеулерді, мөлшерлемені және аудару мерзімін айқындау керек. Содан кейін нормативтік параметрлерді есеп бағдарламасының баптауларымен салыстырып, бір есептік кезеңнің деректерінде тексеру қажет. Ең аз бақылау тізімі мынадай: - қолданылатын конфигурацияның өзекті шығарылымы орнатылған; - жаңартуда көзделген регламенттелген параметрлер жүктелген; - әрбір есептеу параметрінің қолданылу кезеңі тексерілген; - жұмыскерлерге есепке жазылған сомалар бағдарламада дұрыс жіктелген; - ЖМЗЖ талдамалық есепте зейнетақы төлемдерінің басқа түрлерінен бөлінген; - есепке жазу құжаттары тиісті есептік кезеңде жүргізілген; - аударымдар дұрыс деректемелер, төлем түрі және мақсаты бойынша көрсетілген; - берешек қалдықтары құжаттарға дейінгі таратып көрсетумен расталған; - қайта енгізілген, күшін жойған және қайта жүргізілген құжаттар жоқ немесе дұрыс ескерілген; - қолмен енгізілген түзетулердің түсінікті негізі және құжаттамалық растамасы бар. Алшақтық анықталса, талдауды бастапқы құжат пен жазбаны қалыптастырған тіркеушіден бастау керек. Оның себебі қате есептік кезең, құжаттың қайта жүргізілуі, есепке жазу түрінің сәйкес келмейтін баптауы, аудару құжатының болмауы, қате талдамалық есеп немесе байланысты сомаларды қайта есептемей бастапқы есепке жазылған соманы түзету болуы мүмкін. Себебін жоймай қорытынды қалдықты қолмен түзету проблеманы уақытша жасыруы мүмкін, бірақ кезеңді жабу, құжаттарды қайта жүргізу немесе кезекті салыстырып тексеру кезінде алшақтық қайтадан көрінуі ықтимал. Алдымен бастапқы құжатты анықтап, содан кейін деректерді қолданылатын конфигурация үшін белгіленген тәсілмен түзету және осыдан кейін ғана бақылау есебін қайталау қажет. Түзетудің құжаттамалық негізіне ерекше назар аудару керек. Салық төлеуші есепті ескерілетін объектілерді айқындау және салықтық міндеттемелерді орындау үшін қажетті мәліметтерді жинақтау мен жүйелеуді қамтамасыз ететіндей ұйымдастырады; бұл ретте жалпы жағдайда салықтық есепке алу бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді (ҚР СК 202-бабы). Осы себепті түзетілген соманы қорытынды есептен құжатқа және тиісті есеп жазбасына дейін қадағалау мүмкін болуға тиіс. Бағдарламалық есеппен жұмыс істеу әдістемесі алшақтықты табуға көмектеседі, бірақ ЖМЗЖ-ның нормативтік параметрлерін белгілемейді. Мөлшерлемені, есептеу базасының құрамын, шектеулерді, ерекшеліктерді және аудару мерзімін нақты кезең үшін қолданылатын заңнама бойынша қолдану керек. Бағдарлама баптаулары есептеу құралы болып табылады және осы қағидаларға сәйкес келуге тиіс. Жиі қойылатын сұрақтар Қазақстанда ЖМЗЖ қалай толық жазылады? — ЖМЗЖ — жұмыс берушінің міндетті зейнетақы жарналары. Есепте оларды зейнетақы жарналарының басқа түрлерінен бөлек көрсету керек. ЖМЗЖ мен басқа зейнетақы жарналары бір нәрсе ме? — Жоқ. Бухгалтер төлем түрлерін төлеушісі, төлеу көзі, есептеу негізі, есептік кезеңі және есеп талдамасы бойынша ажыратуы қажет. 1С жүйесінде ЖМЗЖ бойынша берешекті қайдан көруге болады? — Егер тиісті есеп конфигурацияда көзделіп, пайдаланушыға қолжетімді болса, ол «Жалақы» → «Ұйымдардың ЖМЗЖ бойынша берешегінің құрылымы» жолында орналасуы мүмкін. Пәрменнің орналасуы мен атауы конфигурацияға және оның баптауларына байланысты. Өткен жылдың есептеу параметрлерін 2026 жылы пайдалануға бола ма? — Оларды есептік кезеңде қолданылатын нормалармен салыстырғаннан және бағдарлама баптауларының қолданылу кезеңін тексергеннен кейін ғана қолдануға болады. Мөлшерлемені, шектерді немесе мерзімдерді бұрынғы жылдан автоматты түрде көшіруге болмайды. Есептегі сома есептеумен сәйкес келмесе, не істеу керек? — Ұйымды, кезеңді, бастапқы есепке жазылған сомаларды, аудару құжаттарын және талдамалық есепті тексеріңіз. Содан кейін даулы соманы тіркеушіге дейін ашып, бастапқы құжатты түзетіңіз және есепті бұрынғы баптаулармен қайта қалыптастырыңыз. Ұйым бойынша жалпы соманы ғана салыстырып тексеру жеткілікті ме? — Жоқ. Қорытынды сома жұмыскерлер немесе кезеңдер арасындағы әртүрлі бағыттағы алшақтықтарды жасыруы мүмкін. Тиісті талдамалық есеп болған кезде жеке тұлғалар, кезеңдер және құжаттар бойынша нақтылауды қосымша тексеру қажет. 1С жаңартуы есептеудің дұрыстығын растай ма? — Жаңарту бағдарламалық тетіктер мен шығарылым параметрлерінің өзектілігін қамтамасыз етеді, бірақ бухгалтер бастапқы есепке жазылған сомаларды, құжаттардың кезеңдерін, талдамалық есепті және есептеу нәтижесін бәрібір тексеруі қажет. Дереккөздер Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 202-бап «Салықтық есепке алу және есепке алу құжаттамасы». --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_