--- title: "ҚР заңнамасы бойынша жүкті әйелдің міндеттері: 12 аптаға дейін есепке тұру" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/obyazannosti-beremennoy-zhenshchiny-po-zakonu-rk-postanov-kk source: BuhGPT --- # ҚР заңнамасы бойынша жүкті әйелдің міндеттері: 12 аптаға дейін есепке тұру > **TL;DR:** 2026 жылы ҚР СК-нің 81-бабы жүкті әйелдің медициналық есепке тұру мерзімін белгілемейді: ол салық органының хабарламаларын реттейді (ҚР СК-нің 81-бабы). Демек, «он екі аптаға дейінгі» мерзімді Салық кодексінің осы бабымен негіздеуге болмайды. ҚР СК-нің 126-бабы да жүкті әйелде --- 2026 жылы ҚР СК-нің 81-бабы жүкті әйелдің медициналық есепке тұру мерзімін белгілемейді: ол салық органының хабарламаларын реттейді (ҚР СК-нің 81-бабы). Демек, «он екі аптаға дейінгі» мерзімді Салық кодексінің осы бабымен негіздеуге болмайды. ҚР СК-нің 126-бабы да жүкті әйелдерге берілетін еңбек кепілдіктерін реттемейді: ол нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын өткізуді жүзеге асыратын төлеушілерге салықтың асып кету сомасын қайтаруға арналған (ҚР СК-нің 126-бабы). Заң жүкті әйелден нені талап етеді ҚР СК-нің 81-бабында жүкті әйелдердің құқықтары мен міндеттерінің тізбесі жоқ. Онда салық органы салық төлеушіге немесе салық агентіне хабарлама жіберетін жағдайлар айқындалған. Атап айтқанда, норма шекті мөлшерінен аспайтын сомадағы салық берешегінің бар екендігі туралы хабарламаны, сондай-ақ айналымның іс жүзінде жасалғанын растау туралы хабарламаны орындамаған не хабарламасы орындалмаған деп танылған салық төлеушімен өзара есеп айырысуға байланысты хабарламаларды қамтиды (ҚР СК-нің 81-бабы). Сондықтан ҚР СК-нің 81-бабы 4-тармағының 1) тармақшасы әйелді жүктілігі бойынша он екі аптаға дейінгі мерзімде медициналық есепке тұруға міндеттейді деген тұжырым дұрыс емес. ҚР СК-нің 81-бабында 4-тармақ та, мұндай нұсқама да жоқ: оның 1-тармағы салық органы хабарламаларының түрлеріне, 2-тармағы салық берешегі туралы хабарламаны жіберу мерзіміне, ал 3-тармағы жекелеген электрондық шот-фактуралар бойынша контрагентке жіберілетін хабарламаларға арналған (ҚР СК-нің 81-бабы). Норманы дұрыс қолдану үшін бухгалтерге әртүрлі кодекстердегі нөмірлері бірдей баптарды ажырату маңызды. Баптың нөмірі өздігінен реттеу нысанасын көрсетпейді. Егер құжатта 81-бап көрсетілсе, кодекстің толық атауын жазып, бап мазмұнының сипатталған қағидаға сәйкестігін тексеру қажет. - ҚР СК-нің 81-бабы жүкті әйелдің медициналық есебін емес, салық органының хабарламаларын реттейді (ҚР СК-нің 81-бабы). - Шағын салық берешегі туралы хабарламаны салық органы мұндай берешек туындаған күннен бастап бес жұмыс күнінен кешіктірмей жібереді (ҚР СК-нің 81-бабы). - Өзара есеп айырысу жөніндегі хабарламалар ҚР СК-нің 81-бабы 1-тармағының 2) және 3) тармақшаларында көзделген жағдайларда контрагентке — электрондық шот-фактура бойынша тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді алушыға — салық төлеушінің электрондық шот-фактураларды жазып беруі тоқтатыла тұрған күннен кейінгі бір жұмыс күні ішінде жіберіледі (ҚР СК-нің 81-бабы). Осылайша, ҚР СК-нің 81-бабының ережелерін медициналық тексеруді ресімдеудің, жүкті әйелді есепке қоюдың, оның жұмыста болмауының немесе орташа жалақысын сақтаудың құқықтық негізі ретінде пайдалануға болмайды. Көрсетілген салық нормасы онда аталған салық органы хабарламаларына ғана қолданылады. Еңбек кодексінің 126-1-бабы бойынша кепілдік: есепке тұруға берілетін уақыт ҚР СК-де 126-бап бар, алайда оның мазмұны жүкті қызметкерді тексеруге немесе оның жұмыс орнын, лауазымын және орташа жалақысын сақтауға байланысты емес. Бап нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын тауарларды өткізетін, жұмыстарды орындайтын немесе қызметтер көрсететін төлеушілерге салықтың асып кету сомасын қайтару тәртібін белгілейді (ҚР СК-нің 126-бабы). Мұндай төлеушілер үшін ҚР СК-нің 126-бабы тұрақты және тұрақты емес өткізуді ажыратады. Тұрақты өткізу кезінде салықтың асып кету сомасы, ал тұрақты емес өткізу кезінде нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын өткізу айналымы үшін пайдаланылған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша есепке жатқызылған салық сомасының бір бөлігі қайтарылуға жатады (ҚР СК-нің 126-бабы). Бір мезгілде екі талапқа сай келетін өткізу тұрақты деп танылады: ол қатарынан үш салық кезеңінде жүзеге асырылады және әрбір салық кезеңіндегі нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын айналым жалпы салық салынатын өткізу айналымының кемінде 70 пайызын құрайды. Талаптар сақталған кезде өткізу осы салық кезеңдерінің әрқайсысында тұрақты деп танылады (ҚР СК-нің 126-бабы). Бұл бухгалтер үшін нені білдіреді: - Нормаға сілтеме. Кадрлық кепілдіктің жанында ҚР СК-нің 126-бабын көрсету салық нормасының мазмұны туралы қате түсінік қалыптастырады. Бапты қолдану кезінде оның нысанасын — нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын өткізу кезіндегі салықтың асып кету сомасын қайтаруды негізге алу қажет. - Қайтару тәртібін таңдау. Төлеуші ҚР СК-нің 127-бабы бойынша оңайлатылған тәртіпті немесе ҚР СК-нің 128-бабы бойынша тақырыптық салықтық тексеру нәтижелері бойынша қайтаруды таңдай алады. Оңайлатылған тәртіпті таңдаған кезде төлеуші тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша асып кету сомасының қалған бөлігін қайтаруды талап етуге құқылы (ҚР СК-нің 126-бабы). - Салық органының құжаттары. Оңайлатылған тәртіп кезінде салық органы қайтаруға расталған асып кету сомасы туралы хабарлама жібереді. Тақырыптық тексеру нәтижелері бойынша қайтару кезінде төлеушіге расталған сомасы көрсетілген салықтық тексеру актісі және ҚР СК-де көзделген жағдайларда актіге қорытынды ұсынылады (ҚР СК-нің 126-бабы). «126-1» белгіленімін ҚР СК-нің 126-бабына сілтемемен ауыстыруға болмайды. Бұл нормалардың әртүрлі нөмірлері, ал баптың нақты кодекске тиесілігі тікелей көрсетілуге тиіс. ҚР СК-нің 126-бабы асып кету сомасын қайтарудың салықтық рәсімінде қолданылады және тақырыпта сипатталған еңбек кепілдігін растамайды. Еңбек кодексінің 44-бабы бойынша басқа жұмысқа ауыстыру Жүкті әйелді уақытша ауыстыру, орындалатын жұмысқа ақы төлеу, қарсы көрсетілімі бар жұмыстан босату және вахталық әдісті қолдану мәселелері ҚР СК-нің 81 және 126-баптарымен реттелмейді. Бұл баптарды ауыстыру туралы кадрлық шешімнің немесе сақталатын жалақыны есептеудің негізі ретінде көрсетуге болмайды. 1. Ауыстыру негізі. ҚР СК-нің 81-бабы салық хабарламаларын жіберу тәртібін сипаттайды. Оның мәтінінде медициналық қорытынды, зиянды немесе қауіпті өндірістік факторлар және қызметкерді ауыстыру туралы айтылмайды (ҚР СК-нің 81-бабы). 2. Вахталық әдіс. Жүктіліктің белгілі бір мерзімін растайтын анықтама және бес күндік немесе алты күндік жұмыс аптасына ауыстыру туралы ережелер ҚР СК-нің 81 және 126-баптарында жоқ. Сондықтан мұндай ауыстыруды аталған салық баптарымен байланыстыру дұрыс емес. 3. Басқа жұмыс берілгенге дейінгі кезең. Осы кезеңде орташа жалақыны сақтау туралы нормалар ҚР СК-нің 81 және 126-баптарында жоқ. 126-бап салықтың асып кету сомасын, тұрақты өткізу талаптарын және расталған соманы қайтару тәсілдерін реттейді (ҚР СК-нің 126-бабы). 4. Қызметкердің ауыстырудан бас тартуы. Мұндай бас тартудың салдары да ҚР СК-нің аталған баптарында айқындалмайды. 81-баптың мазмұнынан жұмыстан босату тәртібін, ал 126-баптан тиісті кезеңді кадрлық ресімдеу немесе оған ақы төлеу тәртібін шығаруға болмайды. Бұдан бухгалтер үшін нормативтік сілтемелермен жұмыс істеудің нақты қағидалары туындайды: - ҚР СК-нің 81-бабын ауыстырудың, жұмыстан босатудың немесе орташа жалақыны сақтаудың негізі ретінде пайдаланбау керек, өйткені ол салық органының хабарламаларына арналған (ҚР СК-нің 81-бабы); - ҚР СК-нің 126-бабын ауыстыру кезіндегі еңбекақыны есептеу үшін пайдаланбау керек, өйткені ол нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын айналымдар бойынша салықтың асып кету сомасын қайтару тәртібін белгілейді (ҚР СК-нің 126-бабы); - әртүрлі кодекстердегі нөмірлері бірдей немесе жақын баптарды шатастырмау үшін кадрлық актіде және есеп айырысу құжатында кодекстің толық атауы мен қолданылатын норманың нақты нөмірін көрсету керек. Жұмыс беруші қандай құжаттарды ресімдеуі керек ҚР СК-нің 81 және 126-баптары жүкті қызметкерді тексеруді, оны медициналық есепке қоюды, уақытша ауыстыруды немесе жұмыстан босатуды ресімдеуге арналған құжаттардың тізбесін белгілемейді. Осы салық баптарынан медициналық қорытындының, жүктілік туралы анықтаманың, кадрлық актінің немесе ауыстыру туралы жазбаша ұсыныстың міндеттілігін шығаруға болмайды. Қарастырылып отырған салық нормаларында тікелей көзделген құжаттар басқа рәсімдерге қатысты: - салық берешегінің бар екендігі туралы хабарлама — ҚР СК-нің 81-бабында белгіленген жағдайларда және мерзімде салық төлеушіге немесе салық агентіне жіберіледі; - контрагентке хабарлама — тиісті хабарламада көрсетілген электрондық шот-фактуралар туралы мәліметтерді қамтиды және тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді алушыға 81-бапта көзделген тәртіппен жіберіледі (ҚР СК-нің 81-бабы); - салықтың асып кету сомасы туралы хабарлама — асып кету сомасын оңайлатылған тәртіппен қайтару кезінде салық органы ұсынады және қайтаруға расталған соманы көрсетеді (ҚР СК-нің 126-бабы); - тақырыптық салықтық тексеру актісі — қайтаруға расталған салықтың асып кету сомасын қамтиды (ҚР СК-нің 126-бабы); - салықтық тексеру актісіне қорытынды — ҚР СК-де көзделген жағдайларда ұсынылады (ҚР СК-нің 126-бабы). Бухгалтер осы салық құжаттарын қызметкердің кадрлық және медициналық құжаттарынан ажыратуы керек. Бап нөмірінің сәйкес келуі немесе «есеп» сөзінің қолданылуы салық нормасы медициналық есепке қоюды не еңбек қатынастарын реттейді дегенді білдірмейді. 2026 жылы нені ескеру керек 2026 жылы ҚР СК-нің 81-бабы салық органының хабарламаларына арналған. Ол хабарламалардың кімге және қандай жағдайларда жіберілетінін, сондай-ақ салық берешегі туралы хабарлама мен жекелеген электрондық шот-фактуралар бойынша контрагенттерге жіберілетін хабарламалардың мерзімдерін белгілейді (ҚР СК-нің 81-бабы). Бұл норма жүкті әйелдің медициналық есепке тұру мерзімін белгілемейді. ҚР СК-нің 126-бабы нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын тауарларды өткізуді, жұмыстарды орындауды немесе қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын төлеушілерге салықтың асып кету сомасын қайтаруды реттейді. Ол тұрақты және тұрақты емес өткізу кезінде қайтарылатын сомаларды, тұрақты өткізудің белгілерін, қайтару нұсқаларын және салық органының құжаттарын айқындайды (ҚР СК-нің 126-бабы). ҚР СК-нің 44-бабы салық органы лауазымды адамдарының қорғалуына арналған деген тұжырымды тиісті норманың мәтінінсіз келтіруге болмайды. Жүктілік тақырыбын ашу үшін бұл тұжырым қажет емес. ҚР СК-нің 81 және 126-баптарында белгіленген салықтық рәсімдер мен жұмыс берушінің кадрлық мәселелерін дәл ажырату жеткілікті. Осылайша, 2026 жылғы құжаттарда нормативтік сілтемені тек бап нөміріне дейін қысқартуға болмайды. Дұрыс сілтемеде кодекстің нөмірі мен атауы қамтылуға тиіс. Кодекс көрсетілмеген «81-бап» деген тұжырым медициналық міндетті салық органының хабарламалары туралы нормамен, ал «126-бап» деген тұжырым еңбек кепілдігін салықтың асып кету сомасын қайтарумен қате байланыстыруы мүмкін. Жиі қойылатын сұрақтар Жүкті әйел қандай мерзімде есепке тұруға міндетті? — ҚР СК-нің 81-бабы мұндай мерзімді белгілемейді. Ол салық органының хабарламаларын реттейді, сондықтан медициналық есепке тұру мерзімін осы салық бабымен негіздеуге болмайды (ҚР СК-нің 81-бабы). Қызметкер есепке тұру үшін тексеруден өткен уақытқа жұмыс беруші ақы төлей ме? — ҚР СК-нің 81 және 126-баптары мұндай тексеру уақытында жалақыны сақтау тәртібін айқындамайды. 81-бап салық хабарламаларына, ал 126-бап нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын өткізу кезіндегі салықтың асып кету сомасын қайтаруға арналған (ҚР СК-нің 81, 126-баптары). Жүкті әйелді басқа жұмысқа ауыстырғаннан кейін қанша төлеу керек? — Жауапты ҚР СК-нің 81 және 126-баптарынан шығаруға болмайды: оларда уақытша ауыстыру кезіндегі еңбекақы төлеу қағидалары жоқ. Есептеу үшін ҚР СК-нің 126-бабында белгіленген салықтың асып кету сомасын қайтару тәртібін қолдануға болмайды. Жүкті әйел ауыстырудан бас тартса, не болады? — ҚР СК-нің 81 және 126-баптары қызметкердің ауыстырудан бас тартуының салдарын белгілемейді. Салық органының хабарламалары туралы норма мен салықтың асып кету сомасын қайтару туралы норма мұндай бас тартуды ресімдеуге қолданылмайды. Вахталық әдіс кезінде не істеу керек? — ҚР СК-нің 81 және 126-баптарында жүкті қызметкерді вахталық әдістен басқа жұмыс аптасына ауыстыру қағидалары жоқ. Көрсетілген нормалар тиісінше салық хабарламаларын және салықтың асып кету сомасын қайтаруды реттейді (ҚР СК-нің 81, 126-баптары). Дереккөздер - ҚР Салық кодексі, 81-бап. Салық органының хабарламалары. - ҚР Салық кодексі, 126-бап. Нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын тауарларды өткізуді, жұмыстарды орындауды немесе қызметтер көрсетуді жүзеге асыратын салық төлеушілерге салықтың асып кету сомасын қайтару тәртібі. --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_