--- title: "2026 жылы ҚҚС бойынша айналым: Қазақстанда қалай анықтауға және тексеруге болады" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-19 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/oborot-po-nds-v-2026-godu-kak-opredelit-i-proverit-v-kaza-kk source: BuhGPT --- # 2026 жылы ҚҚС бойынша айналым: Қазақстанда қалай анықтауға және тексеруге болады > **TL;DR:** 2026 жылы ҚҚС бойынша айналым операцияның мазмұнына қарай айқындалады: өткізу бойынша айналымға тауарларға меншік құқығын беру, экспорт, тиеп-жөнелтудің жекелеген түрлері, жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету, оның ішінде өтеусіз операциялар жатады (ҚР СК 452-бабы). Сал --- 2026 жылы ҚҚС бойынша айналым операцияның мазмұнына қарай айқындалады: өткізу бойынша айналымға тауарларға меншік құқығын беру, экспорт, тиеп-жөнелтудің жекелеген түрлері, жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету, оның ішінде өтеусіз операциялар жатады (ҚР СК 452-бабы). Салық салынбайтын айналымдарды Салық кодексінде белгіленген негіздер бойынша бөлек көрсету қажет (ҚР СК 450-бабы). 2026 жылы ҚҚС бойынша айналымға не кіреді Есептеу үшін бухгалтерлік есептегі бүкіл түсімді бір сома ретінде алу жеткіліксіз. Алдымен операцияларды олардың мазмұны мен салық режимі бойынша бөлу қажет. Табыстың бухгалтерлік есепте бірдей көрсетілуі ҚҚС мақсаттары үшін де бірдей жіктелетінін білдірмейді. Жұмыс кестесінде мыналарды бөліп көрсеткен ыңғайлы: - салық салынатын операциялар; - ҚҚС-тан босатылған айналымдар; - тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді өткізу бойынша айналым белгілеріне сәйкес келмейтін операциялар; - өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылмайтын айналымдар; - қайтарулар, құнның өзгеруі және құжаттарды түзету; - басқа салық кезеңіне жататын операциялар. Тауарларды өткізу бойынша айналым, атап айтқанда, меншік құқығын беруді, экспортты, Кодексте көзделген тиеп-жөнелту жағдайларын, қаржы лизингі нысанасының құны бөлігінде мүлікті қаржы лизингіне беруді және өтеусіз беруді қамтиды. Жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналым деп жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету, оның ішінде өтеусіз орындау мен көрсету, сондай-ақ тауарды өткізуден өзгеше, сыйақы үшін жүзеге асырылатын қызмет танылады (ҚР СК 452-бабы). Осындай жіктеуден кейін бухгалтер ҚҚС мақсаттары үшін айналымдардың құрамын айқындайды. Банк шотына түскен әрбір ақшалай түсімді өткізу бойынша айналымға автоматты түрде теңестіруге болмайды: операцияның саралануы оның мазмұны мен құжаттарға байланысты. Мысалы, тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді өткізуге байланысты талап ету құқықтарын басқаға беру қызметтерді өткізу бойынша айналымға енгізілген, алайда аванстар мен айыппұл санкциялары бұл негізден тікелей алып тасталған (ҚР СК 452-бабы). Ұзақ мерзімде орындалатын, жұмыстар кезең-кезеңімен тапсырылатын, мерзімді қызметтер көрсетілетін және кейіннен бағасы өзгеретін шарттарға ерекше назар аудару қажет. Олар бойынша шарт жасалған күн, төлем күні және бастапқы құжаттың күні әртүрлі болуы мүмкін. Есепте шарт талаптарын, іс жүзіндегі орындалуды және ресімделген құжаттарды дәйекті түрде салыстыру керек. ҚҚС бойынша айналым: жартыжылдық па, әлде жыл ма «ҚҚС бойынша айналым — жартыжылдық па, әлде жыл ма» деген мәселені ыңғайлы бухгалтерлік аралықты ерікті түрде таңдау арқылы шешуге болмайды. 2026 жыл ішінде бухгалтер өткізу бойынша айналым белгілеріне сәйкес келетін операциялардың дәйекті есебін жүргізіп, салық салынбайтын айналымдарды белгіленген негіздер бойынша бөлек көрсетуі қажет (ҚР СК 450, 452-баптары). Іс жүзінде бұл операциялардың жіктелуін тек есептілікті жасау алдында ғана емес, жыл бойы жүйелі түрде бақылау пайдалы екенін білдіреді. Мұндай тәсіл ақшалай түсімдердің айналымға қате енгізілуін немесе, керісінше, ҚР СК 452-бабының белгілеріне сәйкес келетін өткізу операциясының ескерілмей қалуын уақтылы анықтауға мүмкіндік береді. «2015 жылы ҚҚС бойынша айналым жартыжылдық па, әлде жыл ма» деген сұрау тарихи кезеңге қатысты. 2026 жылғы операцияларға 2026 жылы қолданыста болған Салық кодексінің қағидалары қолданылады. Өткен жылдардағы операциялар үшін кезең мен салықтық саралау тиісті операция жасалған күні қолданылған заңнама бойынша айқындалады. ҚҚС бойынша айналымның асып кетуі: бухгалтер нені тексеруі керек Жинақталған айналымды бақылау кезінде алдымен есептің құрамын тексеріңіз. Қате көбінесе арифметикадан емес, операцияларды дұрыс жіктемеуден немесе есеп деректерінің бастапқы құжаттарға сәйкес келмеуінен туындайды. Ұсынылатын тексеру тәртібі: - Операцияларды контрагенттер, шарттар және бастапқы құжаттар бойынша таратып жазыңыз. - Ақшалай түсімдерді тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді өткізу белгілеріне сәйкес келетін операциялардан бөліңіз. - Салық салынбайтын айналымдар мен оларды жіктеу негіздерін тексеріңіз. - Әрбір даулы операцияның көрсетілу кезеңін шартпен және бастапқы құжаттармен салыстырыңыз. - Қайтаруларды, құнның өзгеруін және құжаттарды түзетуді ескеріңіз. - Бухгалтерлік деректерді электрондық шот-фактуралармен және салық тіркелімдерімен салыстырыңыз. - Жіктеуді түзеткеннен кейін жинақталған көрсеткішті қайта есептеңіз. Тауарлардың өткізілуін тексерген кезде әдеттегі сатуды ғана ескермеңіз. ҚР СК 452-бабы айналымға экспортты, тауарды өтеусіз беруді, берешекті өтеу есебіне тауарды жұмыскерге беруді, кепілге қойылған мүлікті берудің жекелеген жағдайларын, комиссия немесе тапсырма шарты бойынша тиеп-жөнелтуді және тікелей аталған басқа да операцияларды жатқызады. Жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша мүліктік жалдауды, мүлікті қаржы лизингіне беру кезіндегі сыйақыны, зияткерлік меншік объектілеріне құқықтар беруді, өткізуге байланысты талап ету құқықтарын басқаға беруді және ҚР СК 452-бабында аталған өзге де операцияларды тексеріңіз. Бұл есепке тек негізгі қызметтен түскен түсім кіріп, өткізудің басқа түрлері ескерілмей қалатын жағдайды болдырмауға көмектеседі. Егер есеп бақыланатын көрсеткіштің асып кеткенін көрсетсе, таратып жазылған есепті, енгізілген және алып тасталған операциялардың тізілімін, сондай-ақ даулы позициялар бойынша түсіндірмелерді сақтаңыз. Мұндай құжаттар жиынтығы ішкі тексеру, бухгалтер ауысқан немесе мемлекеттік кірістер органы жүгінген кезде есептеу қисынын қалпына келтіруге мүмкіндік береді. ҚР-дағы ҚҚС-тан босатылған айналым ҚҚС-тан босатылған айналым салық салынбайтын айналымдарға жатады. Өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылмайтын тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өткізу бойынша айналымдар, сондай-ақ олардан бөлек Кодексте тікелей көрсетілген басқа санаттар да салық салынбайтын айналымдарға жатады (ҚР СК 450-бабы). Атап айтқанда, ҚР СК 450-бабы ойын бизнесі саласындағы қызмет бойынша айналымдарды, лотерея қызметі бойынша айналымдарды, сондай-ақ оларға арнайы салық режимі қолданылатын тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өткізу бойынша айналымдарды салық салынбайтын айналымдарға жатқызады. Бұл санаттарды бөлек есепке алып, тиісті негізге жатқызу қажет. Босату үшін шартта тауардың немесе қызметтің жалпы сипаттамасын көрсету жеткіліксіз. Бухгалтер операцияның нақты мазмұнын босатудың нақты негізімен салыстырып, растайтын құжаттардың болуын қамтамасыз етуі керек. Егер негіз операцияға қатысушының мәртебесіне, тауардың мақсатына немесе қызметтің мазмұнына байланысты болса, тиісті өлшемшарт құжатпен расталуға тиіс. Өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылмайтын айналымдар салық салынбайтын айналымдарға жатады. Тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді өткізу орны ҚР СК 459-бабының қағидалары бойынша, ал ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердегі операциялар үшін ҚР СК 515-бабы бойынша айқындалады (ҚР СК 450-бабы). Аралас қызмет кезінде құжаттарды енгізген сәттен бастап бөлек талдамалық есеп жүргізген жөн. Әйтпесе кезең соңында қандай сатып алулардың салық салынатын операцияларға, қайсысының салық салынбайтын операцияларға жататынын және қайсысының екеуіне де бір мезгілде пайдаланылатынын қолмен қалпына келтіруге тура келеді. Есеп саясатында мыналарды бекіткен пайдалы: - операцияларды салықтық жіктеу белгілерін; - босату негіздерін тексеруге жауапты тұлғаларды; - растайтын құжаттардың тізбесін; - қайтаруларды, құнның өзгеруін және түзетулерді өңдеу тәртібін; - салық тіркелімдерін бухгалтерлік есеппен салыстырып тексеру қағидаларын. Жиі қойылатын сұрақтар ҚҚС бойынша айналым компанияның бүкіл түсіміне тең бе? — Міндетті емес. Өткізу бойынша айналым ҚР СК 452-бабында көрсетілген операциялардың мазмұны бойынша айқындалады, сондықтан бухгалтерлік түсім, ақшалай түсімдер және ҚҚС мақсаттары үшін айналым бір-бірінен өзгеше болуы мүмкін. 2026 жылы ҚҚС бойынша айналым жартыжылдыққа есептеле ме, әлде жылға ма? — Күнтізбелік жартыжылдықты немесе жылды ерікті түрде таңдауға болмайды. Операцияларды ҚР СК 452-бабы бойынша өткізуді, ал салық салынбайтын айналымдарды ҚР СК 450-бабы бойынша жіктей отырып, дәйекті түрде есепке алу қажет. Бақыланатын айналым асып кеткен кезде не істеу керек? — Операциялардың құрамын қайта тексеріңіз, оларды шарттармен және бастапқы құжаттармен салыстырыңыз, салық салынбайтын айналымдарды бөлек көрсетіңіз және егжей-тегжейлі есепті сақтаңыз. Босатылған айналымды мүлде есепке алмауға бола ма? — Жоқ. Ол салық салынбайтын айналым болып табылады және тиісті негіз бойынша дұрыс жіктелуге тиіс (ҚР СК 450-бабы). Қазақстаннан тыс жердегі операция әрқашан салық салынбайтын болып санала ма? — Өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылмайтын айналым салық салынбайтын деп танылады. Сондықтан алдымен ҚР СК қолданылатын қағидалары бойынша өткізу орнын айқындау қажет (ҚР СК 450-бабы). 2015 жылғы қағидаларды 2026 жылдың есебіне қолдануға бола ма? — Жоқ. 2026 жылғы операцияларға 2026 жылы қолданыста болған нормалар, ал 2015 жылғы операцияларға тиісті тарихи кезеңнің заңнамасы қолданылады. Дереккөздер Қазақстан Республикасының Салық кодексі: 450-бап «Салық салынбайтын айналым» және 452-бап «Тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналым». --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_