--- title: "Теңгемен ҚҚС: 2026 жылы соманы қалай есептеп, есепке алу керек" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/nds-v-tenge-kak-rasschitat-i-otrazit-summu-v-uchete-v-202-kk source: BuhGPT --- # Теңгемен ҚҚС: 2026 жылы соманы қалай есептеп, есепке алу керек > **TL;DR:** «ҚҚС теңге» сұрауы нені білдіреді Теңгемен ҚҚС — бұл Қазақстанның ұлттық валютасымен көрсетілген қосылған құн салығының сомасы. Бухгалтер үшін практикалық мәселе әдетте салықты бағадан қалай бөліп көрсету, оны құнның үстіне есептеу, шетел валютасындағы операция көрсеткіштерін --- «ҚҚС теңге» сұрауы нені білдіреді Теңгемен ҚҚС — бұл Қазақстанның ұлттық валютасымен көрсетілген қосылған құн салығының сомасы. Бухгалтер үшін практикалық мәселе әдетте салықты бағадан қалай бөліп көрсету, оны құнның үстіне есептеу, шетел валютасындағы операция көрсеткіштерін қайта есептеу немесе құжатта көрсетілген соманы тексеру қажеттігіне байланысты болады. Теңгемен ҚҚС-тың әмбебап тіркелген сомасы жоқ: есептеу нәтижесі нақты операцияның құнына, қолданылатын мөлшерлемеге және мәміле талаптарына байланысты. Қателікке жол бермеу үшін алдымен айналымның сипаты мен операцияның салық режимі айқындалады. Осыдан кейін ғана тиісті мөлшерлеме мен қайта есептеу қағидалары қолданылады. 2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды. Бұл ретте есептеуге дейін айналым жасалған күнді айқындау, салықтан босатудың бар-жоғын және мәміле бойынша құжаттарды ескере отырып, ҚҚС-ты есепке жатқызу негіздерін тексеру қажет. Шотта немесе шартта теңгемен көрсетілген соманың болуын ғана негізге алуға болмайды. Валютаның көрсетілуі операцияға ҚҚС салына ма, сатушы салықты есептеуге тиіс пе және сатып алушы ұсынылған соманы есепке жатқызуға құқылы ма деген сұрақтарға жауап бермейді. Теңгемен ҚҚС-ты қалай есептеу керек Есептеу тәртібі салықтың бағаға енгізілгеніне немесе оның үстіне есептелетініне байланысты. 2026 жылы жалпы мөлшерлеме бойынша салық салынатын операцияларды есептеу кезінде 16% мөлшерлеме қолданылады. Егер шарттық құн ҚҚС-сыз көрсетілсе, бухгалтер жалпы тәртіппен әрекет етеді: - операцияның ҚҚС-сыз құнын теңгемен айқындайды; - оны операцияға қолданылатын ҚҚС мөлшерлемесіне көбейтеді; - есептелген салықты ҚҚС-сыз құнға қосады; - қорытынды соманы шартпен, шотпен және бастапқы құжатпен салыстырады. 2026 жылғы жалпы мөлшерлеме үшін формула мынадай: ҚҚС = ҚҚС-сыз құн × 16%. Егер бағаға ҚҚС енгізілген болса, салық көрсетілген соманың үстіне есептелмейді, одан бөліп шығарылады. 16% жалпы мөлшерлеме кезінде мынадай есептеу формуласы қолданылады: Бағадағы ҚҚС = ҚҚС-пен баға × 16 / 116. Салық бөлініп көрсетілгеннен кейін ҚҚС-сыз құн жалпы баға мен есептелген ҚҚС сомасының айырмасы ретінде айқындалады. Егер операцияға салық салудың өзгеше көзделген тәртібі қолданылса, жалпы мөлшерлемеге арналған формуланы пайдалануға болмайды. Мөлшерлемені тек төлем күніне қарай автоматты түрде қолдануға болмайды. Есептеу алдында айналым күнін, мәміленің нысанасын, сатушының мәртебесін және шарт талаптарын салыстыру маңызды. Салықтық кезеңдердің шекарасындағы операциялар үшін жеткізудің нақты мән-жайларын және оған қатысты құжаттардың ресімделген күндерін ескеру қажет. Есептеу нәтижесін кері амалмен тексерген жөн: салықсыз құн мен ҚҚС қосындысы құжаттың қорытынды сомасына сәйкес келуге тиіс. Айырмашылықтар дөңгелектеуден, салықты бағадан қате бөліп көрсетуден немесе мөлшерлемені тиісті емес құнға қолданудан туындауы мүмкін. Бухгалтер құжаттар мен есепте нені тексеруге тиіс ҚҚС-ты теңгемен есепте көрсеткенге дейін операцияның бүкіл тізбегін ретімен тексерген жөн: - Операция жасалған күндегі сатушының ҚҚС бойынша мәртебесін анықтау. - Операцияның салық режимін және оған қолданылатын мөлшерлемені айқындау. - Шарттық бағаға ҚҚС енгізілгенін немесе салықтың бағаға қосымша көрсетілгенін нақтылау. - Шартты, бастапқы құжатты, төлем шотын және операция бойынша ресімделген жағдайда электрондық шот-фактураны салыстыру. - Тараптардың атауын, ЖСН немесе БСН, күндерді, құнды, валютаны, есептеу базасын және ҚҚС сомасын тексеру. - Құжаттардағы, салық тіркеліміндегі және бухгалтерлік есептегі салық сомасын салыстыру. Егер шарт шетел валютасымен жасалса немесе валюталық ескертпені қамтыса, валюталық соманы тиісті операцияға қолданылатын күнге теңгемен дұрыс қайта есептеу қажет. Қайта есептегеннен кейін бухгалтер ҚҚС-ты есептейді және алынған көрсеткіштерді шарт талаптарымен әрі ресімделген құжаттармен салыстырады. Қолданылған бағам, қайта есептеу күні және арифметикалық есептеулер өзара байланысты құжаттар мен есеп деректерінде сәйкестендірілуге тиіс. Түзетулерге ерекше назар аудару қажет. Егер жеткізу құны, саны немесе мәміле талаптары өзгерсе не қате анықталса, бухгалтер қандай құжаттарда өзгеріс көрсетілетінін және оның қай кезеңге жататынын айқындауға тиіс. Өзара байланысты құжаттарға келісілген өзгерістер енгізбестен соманы тек бухгалтерлік бағдарламада түзету есеп, электрондық құжаттар және салық есептілігі арасында айырмашылықтардың туындауына әкелуі мүмкін. ҚҚС асып кеткен сомасын теңгемен қайтару Теңгемен ҚҚС сомасы өткізу және сатып алу бойынша есептеулерде ғана емес, ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы талапта да көрсетілуі мүмкін. Мұндай талапты дайындау кезінде бухгалтер мәлімделетін соманы салық есептілігімен және тиісті салықтық кезеңге қатысты құжаттармен салыстыруға тиіс. 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылған ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы талаптар үшін өтпелі қағида белгіленген: олар 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Салық кодексінде көзделген тәртіппен және мерзімдерде қаралады (ҚР СК 833-бабы). Сондықтан қолданылатын тәртіпті айқындау кезінде талаптың ұсынылған күнін оның қаралған күнімен ауыстыруға болмайды. Бұл өтпелі ереже дәл 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген салықтық өтініштер мен талаптарға қатысты. Ол әдеттегі өткізу бойынша ҚҚС есептеу формуласын белгілемейді және бұрынғы тәртіпті осы күннен бастап ұсынылған талаптарға қолданбайды. Асып кеткен соманы қайтаруды сүйемелдейтін бухгалтер үшін талаптың берілген күнін, салықтық кезеңді және есептілік деректері бойынша соманы бөлек тіркеу маңызды. Мұндай тәсіл өтпелі ережеге жататын өтініштер мен 2026 жылғы 1 қаңтардан кейін ұсынылған құжаттарды дұрыс ажыратуға мүмкіндік береді. Жиі қойылатын сұрақтар Теңгемен ҚҚС-ты қалай жылдам анықтауға болады? — Алдымен салықтың бағаға енгізілгенін анықтаңыз. Егер баға ҚҚС-сыз көрсетілсе және 2026 жылғы жалпы мөлшерлеме қолданылса, салық сомасы ҚҚС-сыз құн × 16% ретінде есептеледі. Егер салық бағаға енгізілсе, ол мына формула бойынша бөліп көрсетіледі: ҚҚС-пен баға × 16 / 116. ҚҚС сомасын тек жалпы баға бойынша анықтауға бола ма? — Бағаға ҚҚС енгізілгені белгілі және қолданылатын мөлшерлеме айқындалған жағдайда ғана болады. 16% жалпы мөлшерлеме үшін салық бағадан 16 / 116 коэффициентін пайдалану арқылы бөліп көрсетіледі. Теңгемен көрсетілген кез келген соманың үстіне ҚҚС есептеу керек пе? — Жоқ. Алдымен операцияның салық режимін, сатушының мәртебесін және баға талаптарын айқындау қажет. Егер шарттық сомаға ҚҚС енгізілген болса, салықты оның үстіне қайта есептеу қорытынды құнды бұрмалайды. Шарттағы және шот-фактурадағы ҚҚС сомалары әртүрлі болса, не істеу керек? — ҚҚС-сыз құнды, қолданылған мөлшерлемені, дөңгелектеу тәртібін және салықты бағаға енгізу туралы талапты салыстыру қажет. Түзетілген сома операцияға қатысты құжаттар мен есепте келісілген түрде көрсетілуге тиіс. 2026 жылға дейін берілген қайтару туралы талапқа қандай қағида қолданылады? — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылған талап 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінде көзделген тәртіппен және мерзімдерде қаралады (ҚР СК 833-бабы). Дереккөздер - Қосылған құн салығының асып кеткен сомасын қайтару мәселелері жөніндегі ресми мәтіндер --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_