--- title: "ҚҚС есепке жатқызылады: бұл нені білдіреді және құқықты құжаттармен қалай растауға болады" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-14 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/nds-otnosyat-v-zachet-chto-eto-oznachaet-i-kak-podtverdit-kk source: BuhGPT --- # ҚҚС есепке жатқызылады: бұл нені білдіреді және құқықты құжаттармен қалай растауға болады > **TL;DR:** «ҚҚС есепке жатқызылады» деген нені білдіреді ҚҚС төлеуші өткізу бойынша есептелген ҚҚС-ты сатып алынған тауарлар, жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер бойынша салықтың есепке жатқызуға болатын сомасына азайтқан кезде ҚҚС есепке жатқызылады. Қазақстандағы бухгалтер үшін бұл --- «ҚҚС есепке жатқызылады» деген нені білдіреді ҚҚС төлеуші өткізу бойынша есептелген ҚҚС-ты сатып алынған тауарлар, жұмыстар немесе көрсетілетін қызметтер бойынша салықтың есепке жатқызуға болатын сомасына азайтқан кезде ҚҚС есепке жатқызылады. Қазақстандағы бухгалтер үшін бұл кіріс ҚҚС-ты есепке жай ғана көрсетуді емес, есепке жатқызу құқығын құжаттармен және ақпараттық жүйелердегі дұрыс мәліметтермен растауды білдіреді. Алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер салық салынатын өткізу айналымы мақсатында пайдаланылуға немесе пайдалану жоспарлануға тиіс (ҚР СК 480-бабы). Операцияның мазмұны, оның ұйым қызметімен байланысы және деректердің сәйкестігі шешуші мәнге ие. Электрондық шот-фактураның болуының өзі соманың автоматты түрде және қатесіз есепке жатқызылатынына әлі кепілдік бермейді. Өнім беруші мен сатып алушыны, операцияның күні мен түрін, айналым сомасын, ҚҚС сомасын, құжат жолдарын, хабарламалар мен егжей-тегжейлі мәліметтерді тексеру қажет. 2026 жылы ҚҚС-пен жұмыс істеген кезде бухгалтерге бірнеше әрекетті ажырату маңызды: өнім берушіден құжат алу, сатып алуды есепке қабылдау, ЭШФ-ны тексеру, есепке жатқызуға болатын соманы айқындау және нәтижені салық есептілігінде көрсету. Бұл кезеңдер өзара байланысты, бірақ бірін-бірі алмастырмайды. Есепке жатқызылатын ҚҚС: бухгалтер нені тексеруі керек ҚҚС-ты есепке жатқызар алдында операция бойынша құжаттарды жинап, оларды өзара салыстыру керек. Деректер автоматты түрде жүктелсе немесе сыртқы ақпараттық жүйеден келіп түссе, тексеру ерекше маңызды. Практикалық бақылау мыналарды қамтуы мүмкін: - өнім беруші мен сатып алушы деректемелерінің сәйкестігі; - операция үшін қажет болған кезде сатып алу бойынша ЭШФ-ның болуы; - бастапқы құжаттағы, есепке алу жүйесіндегі және ЭШФ-дағы айналым сомасы мен ҚҚС сомасының сәйкес келуі; - сомалардың жолдар мен егжей-тегжейлі мәліметтер бойынша дұрыс бөлінуі; - соның ішінде тиындар деңгейінде арифметикалық алшақтықтардың болмауы; - сатып алудың ұйым операцияларымен байланысы; - бір құжаттың қайталап көрсетілмеуі; - құжаттың тиісті салық кезеңіне дұрыс жатқызылуы. Егер жүйе ЭШФ бойынша сатып алу айналымының сомасы есептен шығарылмағанын хабарласа, бухгалтер хабарлама жолдары мен егжей-тегжейлі мәліметтер өрістерін тексеруі керек. Барлық мәндерді тиынына дейін салыстыру қажет, содан кейін құжатты ЭШФ АЖ-да қайта тексеруге жіберуге, есепке алу жүйесінде жазуға және өткізуге болады. Алшақтықтың себебін анықтамай тұрып, тек қорытынды соманы түзетуге болмайды. Қате жеке жолда, санда, бағада, салық салу базасында немесе егжей-тегжейлі мәліметтерде болуы мүмкін. Егер қорытынды сырттай сәйкес келгенімен, жолдар басқаша бөлінсе, автоматты тексеру де өтпеуі мүмкін. Есепке жатқызылатын ҚҚС-ты түзету Есепке жатқызылатын ҚҚС-ты түзету Салық кодексінде көзделген жағдайларда ҚҚС сомасын ұлғайтуды немесе азайтуды білдіреді (ҚР СК 484-бабы). Ол бастапқыда көрсетілген мәліметтер құжаттарға немесе операцияның нақты шарттарына сәйкес келмей қалған кезде қажет. Бұған ЭШФ-ны түзету, құнның өзгеруі, қайтару, анықталған алшақтық немесе деректердің жолдар бойынша дұрыс бөлінбеуі себеп болуы мүмкін. Алдымен бастапқы операцияны нақты қай құжат өзгертетінін анықтау керек. Содан кейін бастапқы және түзетілген көрсеткіштерді: сатып алу айналымын, ҚҚС сомасын және жолдар бойынша егжей-тегжейлі мәліметтерді салыстыру қажет. Негіздемені тексермей, тек есепке алу тіркелімін өзгерту тәуекелді, өйткені есепке алу, ЭШФ және салық есептілігі деректері бір-бірінен алшақтауы мүмкін. Қауіпсіз әрекеттер реті мынадай: - Бастапқы құжатты және онымен байланысты ЭШФ-ны табу. - Түзету себебін анықтау. - Әрбір жол бойынша бұрынғы және жаңа көрсеткіштерді салыстыру. - Хабарлама мен оның егжей-тегжейлі мәліметтерін тексеру. - Сомалардың тиынына дейін сәйкес келетініне көз жеткізу. - Есепке алу жүйесінде көзделген тексеруді орындау. - Құжаттарды дұрыс ретпен жазу және өткізу. - Өзгерістің салық кезеңі мен есептілікке қалай әсер еткенін тексеру. Егер түзету бұрын көрсетілген кезеңге қатысты болса, оны есепке алу тәртібі нақты операцияның құжаттары мен қолданыстағы нормалар бойынша айқындалуға тиіс. Бірмәнді негіз болмаған жағдайда, жүйелік алшақтықты жою үшін ғана күнді өз бетінше ойдан белгілеуге немесе соманы кезеңдер арасында ауыстыруға болмайды. Есепке жатқызу, ҚҚС асып кетуі және қайтару — бір ұғым емес Кіріс ҚҚС-ты есепке жатқызуды ҚҚС асып кетуін қайтарудан ажырату керек. Есепке жатқызу төлеушінің міндеттемесін есептеуге қатысады, ал қайтару белгіленген талаптар орындалған кезде тиісті соманы қайтаруға ұсынуды білдіреді. Астық нарығының жекелеген қатысушылары үшін ҚҚС асып кетуін оңайлатылған тәртіппен қайтарудың арнайы пилоттық тәртібі көзделген. Осы тәртіп бойынша қажетті сома мен мерзімге банк кепілдігі ұсынылған жағдайда, кейіннен камералдық бақылау жүргізіле отырып, қайтару 15 жұмыс күні ішінде немесе кепілдік болмаған жағдайда камералдық бақылаудан кейін 100 күнтізбелік күн ішінде жүзеге асырылуы мүмкін. Осы арнайы тәртіп бойынша қайтару мерзімінің басталуын Салық кодексінің 424-бабының 1-тармағымен байланыстыруға болмайды. Бұл норма ҚҚС бойынша декларацияны ұсыну мерзімін емес, активтер мен міндеттемелер туралы декларацияны тұрғылықты немесе болатын жері бойынша ұсыну міндеттемесі туындаған ағымдағы жылдың 15 қыркүйегіне дейінгі мерзімді белгілейді. Пилоттық жоба қағидалары дәл сол жобада көзделген ҚҚС асып кетуін қайтаруға қатысты және ҚҚС-ты әдеттегі есепке жатқызуға автоматты түрде қолданылмайды. Мұндай қайтаруға қатысу үшін тауарларды нөлдік мөлшерлеме бойынша тұрақты экспорттық өткізу, дербес шотта міндетті төлемдердің дұрыс көрсетілуі және салық есептілігін ұсыну жөніндегі міндеттеменің орындалуы сияқты арнайы талаптар да көзделген. Қайтару туралы талап ҚҚС бойынша декларацияда көрсетіледі, ал қосымша мәліметтер көзделген ақпараттық жүйе арқылы беріледі. Жиі қойылатын сұрақтар «ҚҚС есепке жатқызылады» деген нені білдіреді? — Әдетте бұл сұрау кіріс ҚҚС-ты есепке жатқызуды білдіреді. Сома құжаттармен расталып, есепке алуда, ЭШФ-да және салық есептілігінде дұрыс көрсетілуге тиіс. ҚҚС-ты тек ЭШФ-ның болуына сүйеніп есепке жатқызуға бола ма? — ЭШФ-ның болуы тексерудің маңызды элементі болып табылады, бірақ бухгалтерге операцияның мазмұнын, деректемелер мен сомаларды барлық байланысты құжаттар бойынша салыстыру да қажет. Сатып алу айналымының сомасы есептен шығарылмаса не істеу керек? — Хабарлама жолдары мен егжей-тегжейлі мәліметтер өрістерін тексеріңіз, мәндерді тиынына дейін салыстырыңыз және ЭШФ АЖ арқылы тексеруді қайта орындаңыз. Тексеру сәтті аяқталғаннан кейін құжатты жазып, өткізу керек. Есепке жатқызылатын ҚҚС-ты қашан түзету қажет? — Бастапқы құжаттар өзгертілгенде немесе айналым сомасында, ҚҚС-та, кезеңде не жолдар бойынша егжей-тегжейлі мәліметтерде алшақтық анықталғанда. Түзету құжаттық негізге сүйенуге тиіс. ҚҚС-ты есепке жатқызу соманы бюджеттен қайтаруға болады дегенді білдіре ме? — Жоқ. ҚҚС-ты есепке жатқызу мен ҚҚС асып кетуін қайтару әртүрлі рәсімдер болып табылады; қайтару үшін жеке талаптар мен тәртіп қолданылады. Дереккөздер Астық нарығына қатысушыларға ҚҚС асып кетуін оңайлатылған тәртіппен қайтару жөніндегі пилоттық жобаның қағидалары мен мерзімдері --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_