--- title: "Қазақстандағы екпелерді түгендеу" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-14 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/inventarizaciya-kultur-v-kazahstane-kk source: BuhGPT --- # Қазақстандағы екпелерді түгендеу > **TL;DR:** Қазақстанда орман екпелерін салалық түгендеу мен активтер мен міндеттемелерді бухгалтерлік түгендеуді ажырату қажет. Салалық түгендеу Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының 2012 жылғы 19 қазандағы № 17-02/532 бұйрығымен реттеледі. Қағидалар ме --- Қазақстанда орман екпелерін салалық түгендеу мен активтер мен міндеттемелерді бухгалтерлік түгендеуді ажырату қажет. Салалық түгендеу Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің міндетін атқарушының 2012 жылғы 19 қазандағы № 17-02/532 бұйрығымен реттеледі. Қағидалар мемлекеттік орман қорындағы орман екпелерін, питомниктерді, орманның табиғи жаңаруына жәрдемдесу шаралары жүргізілген және табиғи жолмен өсуге қалдырылған алаңдарды зерттеп-қарау тәртібін белгілейді. Оларда комиссиялардың құрамы, жұмыстарды жүргізу мерзімдері, далалық карточкаларды пайдалану, екпелердің жерсінуі мен сақталуын бағалау және қураған екпелер бойынша құжаттарды ресімдеу көзделген. Бухгалтерлік түгендеу Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 31 наурыздағы № 241 бұйрығымен бекітілген Бухгалтерлік есеп жүргізу қағидаларына сәйкес бөлек жүргізіледі. Оның мақсаты — бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік деректерінің анықтығын қамтамасыз ету, мүліктің бар-жоғын және міндеттемелердің негізділігін тексеру. Осылайша, орман екпелерін далалық зерттеп-қарау нәтижелері кейінгі басқарушылық және есептік шешімдерге негіз болады, бірақ олар бухгалтерлік құжаттарды және түгендеу нәтижелерін есепте көрсету рәсімін өздігінен алмастырмайды. Салалық қағидаларды қолданған кезде олардың қолданылу аясын және нормативтік актінің қолданыстағы редакциясын ескеру қажет. Орман екпелерін түгендеу: ол кімдерге және нелерге қатысты Орман екпелері отырғызу, толықтыру, күтіп-баптау, учаскелерді қалпына келтіру және басқа да орман шаруашылығы жұмыстарымен байланысты болуы мүмкін. Бухгалтер үшін учаскенің өзі ғана емес, шаруашылық операциялардың құжаттарда көрсетілуі де назар аударатын объект болып табылады: пайдаланылған материалдар, орындалған жұмыстар, жұмсалған шығындар, мердігерлермен есеп айырысу, сақтаудағы мүлік және ұйымның міндеттемелері. Бухгалтерлік есеп жүргізу қағидаларының 61-тармағына сәйкес орналасқан жеріне қарамастан барлық мүлік түгенделуге жатады. Сондай-ақ субъектіге тиесілі емес, бірақ оның есебінде тұрған мүлікті: жауапты сақтауға қабылданған, жалға алынған, қайта өңдеу үшін алынған немесе комиссияға қабылданған мүлікті де тексеру қажет. Тексеруге қандай да бір себептермен бұрын есепке алынбаған мүлік, сондай-ақ міндеттемелердің барлық түрлері енгізіледі. Бұл орман екпелерімен жұмыс жүргізу кезінде бухгалтерлік комиссия тексерілетін объектілердің толық құрамын айқындауға тиіс екенін білдіреді. Мысалы, материалдар, жабдықтар, аяқталмаған жұмыстардың нәтижелері, мердігерлердің қызметтері бойынша құжаттар және жасалған шарттар бойынша есеп айырысулар бөлек тексерілуі мүмкін. Нақты шығыстар мен жұмыс нәтижелерін белгілі бір есепке алу объектісіне жатқызу учаскені көзбен шолып тексеру қорытындысы бойынша ғана емес, есеп саясаты мен бастапқы құжаттар негізінде жүргізілуге тиіс. Орман екпелерін түгендеу қағидалары Жалпы тәртіп бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептіліктің анықтығын қамтамасыз ету үшін активтер мен міндеттемелерді жылына кемінде бір рет түгендеуді талап етеді. Жұмыскерлерінің саны он адамнан аспайтын шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін ерекшелік көзделген: олар түгендеу жүргізілетін кезеңді дербес айқындайды. Бұл ережелер Бухгалтерлік есеп жүргізу қағидаларының 60-тармағында бекітілген. Есепті кезеңдегі жоспарлы тексерулердің санын, олардың күндерін және тексерілетін активтер мен міндеттемелердің тізбесін басшылық есеп саясатында белгілейді. Демек, ұйымға бухгалтерлік кестені далалық зерттеп-қарау маусымымен алдын ала үйлестірген жөн. Мұндай үйлестіру екпелердің жай-күйін тиісінше бағалауға болатын кезде нақты мәліметтер алуға және оларды құжаттармен уақтылы салыстыруға көмектеседі. Жоспарлы тексеруден басқа, 62-тармақта міндетті түрде түгендеу жүргізілетін жағдайлар көзделген: - материалдық жауапты тұлға ауысқан кезде — істерді қабылдау-тапсыру күніне; - ұрлық, теріс пайдалану немесе мүліктің бүліну фактісі анықталған кезде; - дүлей зілзаладан, өрттен, авариядан не басқа төтенше жағдайдан кейін; - субъектіні қайта ұйымдастыру кезінде бөлу бухгалтерлік балансын жасау алдында. Орман шаруашылығы ұйымы үшін мүліктің сақталуына немесе орындалған жұмыстардың нәтижелеріне әсер етуі мүмкін оқиғалар ерекше маңызды. Алайда бухгалтер екпелер жай-күйінің кәсіби көрсеткіштерін өз бетінше айқындамауға тиіс: нақты сипаттамаларды құзыретті мамандар мен тиісті құжаттар растауы керек. Екпелерді түгендеуді жүргізу: іс-қимыл тәртібі Активтер мен міндеттемелерді тексеру үшін түгендеу комиссиясы құрылады. Оның құрамын субъектінің басшылығы бұйрықпен бекітеді. Егер орман екпелерін тікелей жергілікті жерде бағалау қажет болса, жұмысқа учаскелерді сәйкестендіре алатын және орман шаруашылығы құжаттамасының мазмұнын түсіндіре алатын жұмыскерлерді қосу керек. Практикалық тәртіпті мынадай түрде құруға болады: - Бұйрық шығарып, комиссия құрамын, объектілерді, күндерді және жауапты тұлғаларды айқындау. - Тексерілуге тиіс учаскелердің, мүліктің, шығындардың, шарттар мен міндеттемелердің тізбесін жасау. - Есепке алу тіркелімдерін, бастапқы құжаттарды және бейінді бөлімшелердің мәліметтерін алу. - Нақты тексеру жүргізіп, оның нәтижелерін құжатпен ресімдеу. - Нақты мәліметтерді бухгалтерлік есеп деректерімен салыстыру. - Алшақтықтарды қарау, олардың себептерін анықтау және басшылықтың шешімін ресімдеу. - Бекітілген нәтижелерді тиісті құжаттар негізінде есепте көрсету. Тексеру басталғанға дейін комиссия мүшелері алдыңғы түгендеу материалдарымен және оның нәтижелері бойынша қабылданған шаралармен танысады. Сондай-ақ олар кіріс және шығыс құжаттарының соңғы тізілімдерін не тексерілетін мүліктің қозғалысы туралы есептерді алады. Егер сақтау орындары тексерілсе, комиссия қолжетімділікті бақылауды және пайдаланылатын өлшеу аспаптарын тексеруді қоса алғанда, қағидаларда көзделген дайындық іс-қимылдарын орындайды. Материалдық жауапты тұлғалар рәсім басталғанға дейін келіп түскен мүліктің кіріске алынғаны, ал шығып қалған мүліктің есептен шығарылғаны туралы қолхаттар береді. Орман екпелеріне байланысты жұмыстар кезінде бұл нақты алшақтықтарды бухгалтерияға әлі берілмеген құжаттардан ажыратуға көмектеседі. Далалық зерттеп-қараудан кейін бухгалтер нені тексеруі керек Бейінді мамандардың есебі бухгалтерлік құжаттарды өздігінен алмастырмайды. Бухгалтер зерттеп-қарау нәтижелерін нақты учаскемен, шартпен, жұмыс кезеңімен және есепке алу объектісімен бірмәнді байланыстыруға болатынын тексеруі қажет. Учаскенің атауы мен басқа сәйкестендіргіштер барлық байланысты құжаттарда бірізді қолданылуға тиіс. Мыналарға ерекше назар аудару қажет: - нақты орындалған жұмыстардың шарт талаптары мен бастапқы құжаттарға сәйкестігі; - бөлімшеге немесе мердігерге берілген материалдарға арналған құжаттардың болуы; - жауапты сақтау мен жалға алу туралы мәліметтердің дұрыстығы; - есепке алынбаған мүліктің не бухгалтерияға берілмеген операциялардың болуы; - есепте тұрған міндеттемелер мен есеп айырысулардың негізділігі; - алдыңғы түгендеуден кейін қабылданған шешімдердің орындалуы. Егер алшақтықтар анықталса, оларды тек ауызша хабарлама негізінде түзетуге болмайды. Комиссия нәтижелерді тіркеп, түсініктемелер алуға және материалдарды басшылыққа беруге тиіс. Бухгалтерлік жазбалар нәтижелер ұйым қабылдаған тәртіппен тиісінше ресімделіп, бекітілгеннен кейін жүргізіледі. Орман екпелерін түгендеудің арнайы қағидаларында кәсіби көрсеткіштер, нысандар және заттай зерттеп-қарау тәртібі белгіленуі мүмкін. Ұсынылған деректерде мұндай ережелер болмағандықтан, ішкі регламентті бекіту алдында жұмыстарды жүргізу күніне Қазақстан Республикасының салалық нормативтік актілерінің өзекті редакциясын тексеру қажет. Жиі қойылатын сұрақтар Орман екпелерін түгендеу мен бухгалтерлік түгендеу бір нәрсе ме? — Жоқ. Далалық зерттеп-қарау екпелердің нақты жай-күйін анықтайды, ал бухгалтерлік рәсім активтер, шығындар мен міндеттемелер туралы расталған мәліметтерді есеп деректерімен салыстырады. Бухгалтерлік түгендеуді қаншалықты жиі жүргізу керек? — Жалпы қағида бойынша активтер мен міндеттемелер жылына кемінде бір рет түгенделеді. Жұмыскерлерінің саны он адамнан аспайтын шағын субъектілер оны жүргізу кезеңін дербес айқындайды. Комиссияны кім бекітеді? — Түгендеу комиссиясының құрамын субъектінің басшылығы өз бұйрығымен бекітеді. Ұйымға тиесілі емес мүлікті тексеру керек пе? — Иә, егер ол бухгалтерлік есепте тұрса, мысалы жауапты сақтауда болса немесе жалдау шарты бойынша пайдаланылса. ҚР-да орман екпелерін түгендеудің арнайы қағидаларын қайдан алуға болады? — Оларды орман шаруашылығы саласындағы қолданыстағы нормативтік актілерден іздеу керек. Қолданар алдында қолданыстағы редакциясын тексеру қажет, өйткені жалпы бухгалтерлік қағидалар екпелердің жай-күйін бағалау әдістемесін белгілемейді. Дереккөздер Бухгалтерлік есеп жүргізу қағидалары: 4-тарау «Түгендеу жүргізу тәртібі» Орман екпелерін түгендеу қағидалары — «Әділеттегі» № 17-02/532 бұйрық Бухгалтерлік есеп жүргізу қағидалары — «Әділеттегі» № 241 бұйрық --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_