--- title: "Қазақстандағы МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік: термин нені білдіреді және негізін қалай тексеруге болады" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/gosgarantiya-opv-v-kazahstane-chto-oznachaet-termin-i-kak-kk source: BuhGPT --- # Қазақстандағы МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік: термин нені білдіреді және негізін қалай тексеруге болады > **TL;DR:** «МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік» сұрауы нені білдіреді «МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік» деген тұжырым өтініштің мазмұнын өздігінен ашпайды . Салық кодексінде МЗЖ әлеуметтік төлемдерге жатады: «әлеуметтік міндеттеме» ұғымы әлеуметтік төлемдерді есептеу, ұстап қалу және ауда --- «МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік» сұрауы нені білдіреді «МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік» деген тұжырым өтініштің мазмұнын өздігінен ашпайды. Салық кодексінде МЗЖ әлеуметтік төлемдерге жатады: «әлеуметтік міндеттеме» ұғымы әлеуметтік төлемдерді есептеу, ұстап қалу және аудару жөніндегі міндеттерді қамтиды (ҚР СК 21-бабы). Алайда бұл анықтамадан МЗЖ бойынша кез келген міндеттеме жеке мемлекеттік кепілдікпен қамтамасыз етіледі немесе мұндай кепілдік аталған кезде төлем алу құқығы туындайды деген қорытынды шықпайды. «МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік» сұрауы әлеуметтік төлемдерді аудару, берешектің болуы, түскен соманың көрсетілуі немесе өтініш беруші зейнетақы жинақтарымен байланыстыратын нақты төлем туралы мәселені білдіруі мүмкін. Сондықтан бухгалтердің қысқартылған тұжырымды өз бетінше түсіндірмей, талаптың мазмұнын анықтауы маңызды: кім өтініш берді, қай кезең үшін, қай қызметкерге қатысты және қандай операция бойынша сұрақ туындады. Бухгалтер үшін практикалық қорытынды: терминнің өзі төлемге, өтемақыға, есепке жатқызуға немесе МЗЖ аудару міндетінен босатылуға құқықты растамайды. Міндеттеменің туындау, орындалу және тоқтатылу негіздері мен тәртібі қолданылатын нормамен айқындалуға тиіс. Мұндай тәсіл салық салудың айқындылығы қағидатына сәйкес келеді (ҚР СК 27-бабы). Қазақстандағы МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік: әртүрлі тетіктерді қалай шатастырмауға болады Мәселені тексерген кезде алдымен үш түрлі ұғымды ажырату қажет: - әлеуметтік төлемдерді есептеу, ұстап қалу және аудару жөніндегі әлеуметтік міндеттеме; - аударылған сомаларды және берешектің бар-жоғы туралы мәліметтерді есепке алу; - өтініш беруші мемлекеттік кепілдік деп атайтын төлем немесе өзге де орындау туралы талап. Салық кодексі әлеуметтік міндеттемені әлеуметтік төлемдерді есептеу, ұстап қалу және аудару жөніндегі міндеттер ретінде айқындайды (ҚР СК 21-бабы). Демек, МЗЖ туралы мәселе туындаған кезде бухгалтер алдымен тиісті міндеттердің орындалғанын және операцияның дұрыс көрсетілгенін анықтауы керек. Салық кодексінде берешектің жоқ немесе бар екендігі туралы мәліметтер де бөлек көзделген. Мұндай құжат салықтар мен бюджетке төленетін төлемдер, әлеуметтік төлемдер, өсімпұлдар мен айыппұлдар бойынша салық органы есепке алатын берешектің бар немесе жоқ екенін растайды (ҚР СК 21-бабы). Бұл мәліметтер берешектің жай-күйіне қатысты және мәлімделген кепілдік бойынша төлемнің құқықтық негізін алмастырмайды. Салық кодексінің 144-бабы ірі салық төлеушілер мониторингіне арналған. Ол осындай мониторингке қатысушылардың аясын, соның ішінде жер қойнауын пайдаланушылардың, банктердің, сақтандыру ұйымдарының және ірі салық төлеушілердің жекелеген санаттарын айқындайды (ҚР СК 144-бабы). Бұл бапта МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік туралы ережелер белгіленбеген. Демек, «кепілдік» сөзінің қолданылуына ғана байланысты МЗЖ есептеу, төлемді түзету немесе берешекті талдау кезінде ҚР СК 144-бабына сілтеме жасау дұрыс емес. Әрбір операция үшін тиісті міндеттемені немесе құжатты тікелей реттейтін норманы қолдану қажет. 144-2-бапта 2026 жылы не көзделген Ұсынылған реттеу шеңберіндегі Салық кодексінде ірі салық төлеушілер мониторингі туралы 144-бап бар. Ол мемлекеттік кепілдікті орындау тәртібін сипаттамайды, МЗЖ бойынша төлем алушыларды айқындамайды және зейнетақы жарналарын өтеу рәсімін белгілемейді. ҚР СК 144-бабында мониторинг оған қатысушылардың тізбесіне енгізілген салық төлеушілерге қатысты жүргізілетіні көзделген. Тізбеге бапта белгіленген талаптарға сай келетін санаттар, соның ішінде жекелеген жер қойнауын пайдаланушылар, екінші деңгейдегі банктер, сақтандыру ұйымдары және ірі салық төлеушілер кіреді (ҚР СК 144-бабы). Тізбе бекітілетін жылдың соңында қолданыста болатын АЕК мөлшерінің кемінде 2 000 000 еселенген мөлшеріндегі жыл сайын төленген салық сомасы енгізу өлшемшарттарының бірі ретінде аталған. Екінші деңгейдегі банктер мен сақтандыру ұйымдары үшін АЕК-тің 3 000 000 еселенген мөлшерінен асатын жиынтық жылдық кіріс өлшемшарты көзделген. Бұл көрсеткіштер мониторинг мақсаттары үшін пайдаланылады және қызметкерлердің немесе МЗЖ төлеушілердің құқықтарын айқындамайды. Сондықтан «144-2-бап» деген белгілеуді Салық кодексінің МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік туралы нормасына сілтеме ретінде пайдалануға болмайды. Егер мұндай белгілеу өтініште немесе ішкі құжатта келтірілсе, бухгалтер нормативтік құқықтық актіні толық атауы бойынша сәйкестендіріп, көрсетілген норманың мазмұнын талаптың нысанасымен салыстыруы қажет. Салық міндеттемелеріне айқындылық қағидаты қолданылады: олардың туындауының, орындалуының және тоқтатылуының барлық негіздері мен тәртібі заңнамада белгіленуге тиіс (ҚР СК 27-бабы). Нормативтік құқықтық актінің атауы және реттелетін операцияның сипаттамасы көрсетілмеген бап нөмірінің өзі бухгалтерлік қорытынды жасау үшін жеткіліксіз. Бухгалтер нені тексеруі керек Егер мәселе зейнетақы жарналарының түспеуіне немесе дұрыс көрсетілмеуіне байланысты туындаса, бухгалтер бастапқы құжаттардан, есептеу деректерінен және төлем деректемелерінен бастауы керек. Мыналарды анықтау қажет: - төлем қай қызметкер үшін және қай кезеңге ресімделген; - төлеуші кім болған және аудару міндеті кімге жүктелген; - сома, төлем мақсаты және деректемелер нақты операцияға сәйкес келе ме; - төлемді банк орындады ма, одан бас тартылды ма немесе ол қайтарылды ма; - салық органының есепке алу деректері бойынша әлеуметтік төлемдер жөнінде берешек бар ма; - өтініш беруші нақты қандай құқықты, төлемді немесе талапты мемлекеттік кепілдік деп атайды; - нормативтік құқықтық актінің толық атауы, норма нөмірі және талапты растайтын құжат көрсетілген бе. Берешектің жоқ немесе бар екендігі туралы мәліметтерді, егер оларды салық органы есепке алса, әлеуметтік төлемдер бойынша есеп айырысулардың жай-күйін растау үшін пайдалануға болады (ҚР СК 21-бабы). Бұл ретте мұндай құжат берешек туралы сұраққа жауап береді, бірақ жеке төлемге немесе өтемақыға құқықты автоматты түрде растамайды. Егер қызметкердің, контрагенттің немесе мемлекеттік органның өтінішінде тек «МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік» көрсетілсе, төлемнің толық атауын, кезеңін, өтініш беру негізін және талапты растайтын құжатты сұратқан жөн. Бұл аударылған МЗЖ-ны тексеруді, берешекті салыстырып тексеруді және төлем туралы талапты қарауды ажыратуға мүмкіндік береді. Құжатты талдау кезінде келтірілген баптың қай нормативтік құқықтық актіге жататынын да тексеру маңызды. Бірдей бап нөмірлері әртүрлі кодекстерде кездесіп, бір-бірімен байланысы жоқ мәселелерді реттеуі мүмкін. Мысалы, Салық кодексінің 329-бабы зейнетақы жарналары бойынша мемлекеттік кепілдікті емес, коммерциялық емес ұйымдарға салық салуды реттейді (ҚР СК 329-бабы). Тексеру нәтижесін қызметкерді, кезеңді, төлем құжатын, төлем мәртебесін және мәлімделген талаптың нақты құқықтық негізін көрсете отырып ресімдеген дұрыс. Мұндай тіркеу әлеуметтік төлемдер жөніндегі міндеттерді міндеттемелер мен төлемдердің өзге түрлерімен араластырмауға көмектеседі. Жиі қойылатын сұрақтар ҚР СК 144-бабында МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік бар ма? — Жоқ. Бап ірі салық төлеушілер мониторингін реттейді және осындай мониторингке қатысушылардың санаттарын белгілейді (ҚР СК 144-бабы). «МЗЖ бойынша мемлекеттік кепілдік» деген тіркес ақша алуға құқықты растай ма? — Жоқ. Қорытынды жасау үшін нақты негіз, белгіленген орындау тәртібі және тиісті талапқа қатысты құжаттар қажет. Міндеттеменің негіздері мен тәртібінің айқындылығы ҚР СК 27-бабында бекітілген. Мемлекеттік кепілдіктің аталуы МЗЖ аудару міндетін жоя ма? — Кепілдіктің аталуының өзі әлеуметтік міндеттемені өзгертпейді. Әлеуметтік міндеттемеге әлеуметтік төлемдерді есептеу, ұстап қалу және аудару жөніндегі міндеттер жатады (ҚР СК 21-бабы). Бухгалтер кепілдік бойынша төлем туралы талапты қалай тексеруі керек? — Өтініш берушіні, алушыны, төлем түрін, кезеңді, нормативтік құқықтық актінің толық атауын, нақты норманы және талап ету негізінің туындағанын растайтын құжатты анықтау қажет. МЗЖ бойынша берешектің бар немесе жоқ екенін немен растауға болады? — Салық кодексінде салықтар, бюджетке төленетін төлемдер және салық органы есепке алатын әлеуметтік төлемдер бойынша берешектің жай-күйін растайтын берешектің жоқ немесе бар екендігі туралы мәліметтер көзделген (ҚР СК 21-бабы). Бапты тек нөмірдің немесе терминнің сәйкес келуіне қарай қолдануға бола ма? — Жоқ. Нормативтік құқықтық актінің атауын және реттеу нысанасын тексеру қажет. Атап айтқанда, ҚР СК 329-бабы коммерциялық емес ұйымдарға салық салуға арналған және МЗЖ бойынша кепілдікті белгілемейді (ҚР СК 329-бабы). Дереккөздер - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 21-бап «Өзге де ұғымдар». - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 27-бап «Салық салудың айқындылығы қағидаты». - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 144-бап «Ірі салық төлеушілер мониторингі». - Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 329-бап «Коммерциялық емес ұйымдарға салық салу». --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_