--- title: "220-нысан: құжат пен есептіліктің түрін неге нақтылау қажет" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/forma-220-pochemu-nuzhno-utochnit-vid-dokumenta-i-otchetn-kk source: BuhGPT --- # 220-нысан: құжат пен есептіліктің түрін неге нақтылау қажет > **TL;DR:** 220-нысан нені білдіреді 2026 жылы салық есептілігін және оны ұсыну міндетін айқындау үшін «220-нысан» деген бір ғана белгі жеткіліксіз: салық есептілігінің нысандары мен оларға түсіндірмелерді уәкілетті орган белгілейді, ал салық төлеуші ұсынылуға жататын нысандарды веб-қосым --- 220-нысан нені білдіреді 2026 жылы салық есептілігін және оны ұсыну міндетін айқындау үшін «220-нысан» деген бір ғана белгі жеткіліксіз: салық есептілігінің нысандары мен оларға түсіндірмелерді уәкілетті орган белгілейді, ал салық төлеуші ұсынылуға жататын нысандарды веб-қосымшада көрсетеді (ҚР СК 115-бабы). Бұл жағдайда 220 санын декларацияның нөмірі, жолдың коды немесе Салық кодексі бабының нөмірі деп қате қабылдауға болады. Бұлар әртүрлі белгілер. ҚР СК 220-бабы «220-нысан» деп аталатын дербес салық декларациясын белгілемейді, ол дара кәсіпкерлердің салық есебін жүргізу ерекшеліктерін реттейді (ҚР СК 220-бабы). Салық нысандарына салықтық өтініш пен салық есептілігі жатады. Олар қазақ немесе орыс тілінде жасалып, қағаз жеткізгіште не электрондық құжат түрінде ұсынылады (ҚР СК 112-бабы). Сондықтан құжаттың атауын сұрауда, хабарламада, ақпараттық жүйеде немесе жұмыс кестесінде көрсетілген сан бойынша ғана емес, бекітілген нысан бойынша айқындау қажет. Егер бухгалтерге «Қазақстанның 220-нысаны», «декларацияның 220-нысаны» немесе «есептің 220-нысаны» деген сұрау берілсе, алдымен құжаттың толық атауын, мақсатын және алушысын анықтау қажет. ҚР СК бабының нөмірін автоматты түрде салық есептілігі нысанының нөмірі, ал кестедегі жол кодын бүкіл нысанның атауы деп санауға болмайды. ЖК үшін ҚР СК 220-бабының аталуы әдетте салық есебінің қағидаларымен байланысты. Онда шетел валютасындағы операцияларды қайта есептеу тәртібі, қорлардың өзіндік құнын тану және айқындау қағидалары, орташа өлшенген құн әдісін қолдану мүмкіндігі және салық тіркелімдеріне қойылатын жекелеген талаптар белгіленген (ҚР СК 220-бабы). Микроқаржы ұйымдарының есептілігіндегі 220-нысан ҚР СК-нің келтірілген нормалары микроқаржы ұйымдары үшін «220-нысан» деп аталатын дербес салық нысанын белгілемейді. Егер 220 саны салалық, қаржылық, статистикалық немесе өзге есептілік кестесінде көрсетілсе, оның мазмұны дәл сол кестені толтыру қағидаларымен айқындалады. Толтыруды бастамас бұрын бухгалтер мыналарды ажыратуы қажет: - салық нысанының нөмірін; - есеп ішіндегі жолдың нөмірін немесе кодын; - Салық кодексі бабының нөмірін; - есептілікті ұсыну қағидаларына қосымшаның нөмірін; - есепке алу немесе ақпараттық жүйедегі құжаттың ішкі белгісін. Осы деректемелердегі сандардың сәйкес келуі бір құжат туралы сөз болып отырғанын білдірмейді. Мысалы, ҚР СК 220-бабы ЖК-нің салық есебіне арналған. Онда ЖК-нің шетел валютасындағы операциялары операция жасалған күнгі ресми бағам бойынша теңгеге қайта есептелетіні, ал бағамдық айырма салық салу мақсаттары үшін есепке алынбайтыны көзделген (ҚР СК 220-бабы). Осы бап қорлардың есебін де реттейді. Қорлар ЖК немесе ол уәкілеттік берген тұлға алған кезде, оның ішінде кәсіпкердің өзі өндіргеннен, негізгі құралдарды бөлшектегеннен не өзге активтер құрамынан ауыстырғаннан кейін өзіндік құны бойынша танылады (ҚР СК 220-бабы). Қорлардың өзіндік құны қорларды ағымдағы күйіне келтіру және қазіргі орналасқан жеріне жеткізу үшін жұмсалған сатып алу, қайта өңдеу шығындары мен өзге де шығындарды қамтиды. Сатып алу шығындарына импорттық баждар, өтелмейтін салықтар, тасымалдау, өңдеу және сатып алуға тікелей байланысты басқа да шығыстар жатады. Сауда жеңілдіктері, өнім берушінің төлемдерді қайтаруы және осыған ұқсас жеңілдіктер мен қайтарулар мұндай шығындарды азайтады (ҚР СК 220-бабы). Қайта өңдеу шығындарына шикізатты дайын өнімге айналдыруға тікелей байланысты шығыстар, оның ішінде еңбекке ақы төлеуге арналған тікелей шығындар мен өндірістік үстеме шығыстар жатады. Жалпы қағида бойынша салық есебі үшін қорлар бірлігінің өзіндік құны осы бірлікке жұмсалған нақты шығындар бойынша айқындалады (ҚР СК 220-бабы). ЖК орташа өлшенген құн әдісін таңдауға құқылы. Бұл ретте өзіндік құн кезең басындағы қорлардың өзіндік құны мен кезең ішінде сатып алынған немесе өндірілген ұқсас қорлардың өзіндік құнының орташа мәні ретінде айқындалады. Таңдалған әдіс кәсіпкердің салықтық есепке алу саясатында көрсетіледі (ҚР СК 220-бабы). Тауар өндіретін немесе орташа өлшенген құн әдісін қолданатын ЖК қорлардың келіп түсуі мен шығып қалуын өздері әзірлеген салық тіркелімдерінде есепке алады. Ішкі орын ауыстыру кезінде қорлардың келіп түсуі ЖК кірісі деп танылмайды. Ішкі орын ауыстыру деп қорларды кәсіпкер тағайындаған бір материалдық жауапты тұлғадан екіншісіне беру түсініледі (ҚР СК 220-бабы). Осылайша, ҚР СК 220-бабының қағидаларын басқа есептегі 220 коды бар жолға қолдануға болмайды. Салалық кестеге оның өз атауы, көрсеткіштер құрамы, өлшем бірлігі және толтыру қағидалары қолданылады. ЖК-нің салық есебіне ҚР СК-нің тиісті бабының ережелері қолданылады. 2026 жылы есепті қалай тексеруге және толтыруға болады Егер бухгалтер «220-нысан 2026» немесе «ЖБР-дегі ЖК үшін 220-нысан 2026» деп іздесе, жұмыс құжатты сәйкестендіруден басталады. Салық төлеуші салықтық тіркеуден кейін өзі ұсынуға тиіс салық есептілігінің нысандарын веб-қосымшада көрсетеді. Қызмет түрлері өзгерген және басқа нысандар бойынша міндет туындаған кезде олар туралы мәліметтер тиісті есептілікті ұсыну мерзімі аяқталғанға дейін веб-қосымшада көрсетіледі (ҚР СК 115-бабы). Құжатты тексеру үшін мынадай алгоритмді қолдануға болады: - 220 санының қай жерде көрсетілгенін анықтау: нысанның атауында, баптың нөмірінде, жолдың кодында, қосымшада немесе ақпараттық жүйенің интерфейсінде. - Есеп беретін тұлғаның мәртебесін анықтау: ЖК, заңды тұлға, құрылымдық бөлімше немесе салалық есептілік ұсынатын ұйым. - Құжатты алушыны анықтау: салық органы не өзге мемлекеттік орган. - Уәкілетті орган белгілеген нысанның толық атауы мен оны ұсыну тәртібін салыстырып тексеру. - Тиісті нысанның веб-қосымшада салық төлеушінің салық есептілігі нысандары арасында көрсетілгенін тексеру. - Егер сөз ҚР СК 220-бабы туралы болса, оның қағидаларын нөмірлер сәйкес келгені үшін ғана құжат рәсімдеуге емес, ЖК-нің салық есебіне қолдану. - Бастапқы құжаттарды, салық тіркелімдерін және салық есептілігін ажырату: бұл құжаттардың әрқайсысының өз мақсаты бар. - Жіберер алдында тілді, ұсыну форматын, салық төлеушінің деректемелерін және құжаттың бекітілген нысанға сәйкестігін тексеру. Салық есептілігін қағаз жеткізгіште немесе электрондық түрде ұсынуға болады. Электрондық құжат веб-қосымша, салықтық мобильді қосымша не салық органының ақпараттық жүйесіне қосылған сыртқы ақпараттық жүйе арқылы жіберіледі (ҚР СК 115-бабы). Салық есептілігінің нысандарын, оларды жасау жөніндегі түсіндірмелерді және ұсыну тәртібін уәкілетті орган белгілейді. Сондықтан тек «220» белгісі бойынша әмбебап есепті немесе толтыру тәртібін айқындау мүмкін емес: алдымен толық атауы және онда көзделген көрсеткіштері бар бекітілген нысан қажет (ҚР СК 115-бабы). Егер сұрау есепке емес, ЖК операцияларын рәсімдеуге қатысты болса, бастапқы құжаттармен және салық тіркелімдерімен жұмыс істеу қажет. Уәкілетті орган бухгалтерлік есеп туралы заңнамаға сәйкес бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілікті жүргізбейтін ЖК үшін бастапқы есепке алу құжаттарының нысандарын белгілеуге құқылы. Мұндай ЖК бастапқы есепке алу құжаттарын электрондық цифрлық қолтаңбаны қолдана отырып, электрондық шот-фактуралар ақпараттық жүйесінде де рәсімдеуге құқылы (ҚР СК 219-бабы). Салық тіркелімдеріндегі жазбалар бастапқы құжаттардың негізінде жүргізіледі (ҚР СК 219-бабы). Қорларды есепке алу үшін тауар өндіретін ЖК, сондай-ақ орташа өлшенген құн әдісін таңдаған ЖК салық тіркелімдерінің нысандарын өздері әзірлеп, оларда қорлардың келіп түсуі мен шығып қалуын көрсетеді (ҚР СК 220-бабы). Онлайн толтыру кезінде құжатты нөмірінің сәйкес келуі бойынша ғана таңдауға болмайды. Ақпараттық жүйедегі атауды бекітілген нысанмен және нақты салық төлеушінің міндеттерімен салыстыру қажет. Салық нысандары қазақ немесе орыс тілінде жасалады, ал оларды сақтау міндеті талап қою мерзімі ішінде қолданылады (ҚР СК 112-бабы). Егер 220 саны мемлекеттік органның хабарламасында немесе сұрауында келтірілсе, бухгалтер бүкіл деректемені: құжаттың атауын, есепті кезеңді, есептілік түрін және адресатты оқып шығуы қажет. Мұндай тәсіл салық есептілігін, бастапқы құжаттарды, салық тіркелімдерін және ЖК-нің салық есебінің қағидаларын араластырмауға мүмкіндік береді. Жиі қойылатын сұрақтар 220-нысанды кім тапсырады? — Бір ғана сан бойынша міндетті тұлғалар тобын анықтау мүмкін емес. Салық төлеуші ұсынылуға жататын салық есептілігінің нысандарын веб-қосымшада көрсетеді, ал нысандардың өзін және оларды ұсыну тәртібін уәкілетті орган белгілейді (ҚР СК 115-бабы). 220-нысан салық декларациясы ма? — ҚР СК-нің келтірілген ережелері мұны белгілемейді. ҚР СК 220-бабы ЖК-нің салық есебін жүргізу ерекшеліктерін реттейді, ал салық нысандарына салықтық өтініш пен салық есептілігі жатады (ҚР СК 112, 220-баптары). ҚР СК 220-бабы нені реттейді? — Ол ЖК үшін валюталық операцияларды қайта есептеу, қорлардың өзіндік құнын тану және есептеу, орташа өлшенген құн әдісін қолдану және жекелеген салық тіркелімдерін жүргізу қағидаларын айқындайды (ҚР СК 220-бабы). Есептегі 220-жолды қалай есептеу керек? — Есептеу қағидасы есептің толық атауы мен оның жолының мазмұнына байланысты. ҚР СК 220-бабының ережелерін басқа құжаттың аттас жолын толтыру жөніндегі нұсқаулық ретінде пайдалануға болмайды. 220-нысанды онлайн толтыруға бола ма? — Алдымен салық нысанының нақты атауын анықтау қажет. Электрондық салық есептілігі веб-қосымша, салықтық мобильді қосымша немесе қосылған сыртқы ақпараттық жүйе арқылы ұсынылады (ҚР СК 115-бабы). ЖБР-дегі ЖК үшін 220-нысан бар ма? — Келтірілген нормалар мұндай атауы бар дербес салық нысанын атамайды. ЖК үшін ҚР СК 220-бабы салық есебінің қағидаларын белгілейді, ал ұсынылуға жататын нысандардың тізбесі веб-қосымшада салық төлеушіге қатысты айқындалады (ҚР СК 115, 220-баптары). Салық тіркелімінің салық есептілігінен айырмашылығы неде? — Салық тіркелімдеріндегі жазбалар бастапқы құжаттардың негізінде жүргізіледі, ал салық есептілігі салық органына белгіленген нысан бойынша ұсынылады (ҚР СК 115, 219-баптары). ЖК қорларды есепке алудың өз тіркелімдерін әзірлеуі керек пе? — Тауар өндіретін ЖК және орташа өлшенген құн әдісін таңдаған ЖК қорлардың келіп түсуі мен шығып қалуын нысандарын өздері әзірлейтін салық тіркелімдерінде есепке алады (ҚР СК 220-бабы). Дереккөздер Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 112-бап «Салық нысандары». Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 115-бап «Салық есептілігін ұсыну жөніндегі негізгі ережелер». Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 219-бап «Бастапқы есепке алу құжаттарының нысандары және оларды жасау жөніндегі талаптар». Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 220-бап «Салық есебін жүргізу ерекшеліктері». --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_