--- title: "«Касса ауысымы» құжаты 1С:Бухгалтерия Қазақстан үшін 3.0: ККМ арқылы бөлшек сауда сатылымдары" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-09-07 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/dokument-kassovaya-smena-v-1s-buhgalteriya-dlya-kazahstan-kk source: BuhGPT --- # «Касса ауысымы» құжаты 1С:Бухгалтерия Қазақстан үшін 3.0: ККМ арқылы бөлшек сауда сатылымдары > **TL;DR:** Релиз 3.0.74.2 «Қазақстан үшін Бухгалтерия» (редакция 3.0) бойынша тексерілді. Күннің соңы. Сіз касса аппаратында Z-есепті шығардыңыз, ал бухгалтерия «1С-те ауысымды өткізу» деп сұрайды. Чек принтерінде — бір сома, эквайрингтік есепте — басқа, ал кейбір сатып алушылар қолма-қо --- Релиз 3.0.74.2 «Қазақстан үшін Бухгалтерия» (редакция 3.0) бойынша тексерілді. Күннің соңы. Сіз касса аппаратында Z-есепті шығардыңыз, ал бухгалтерия «1С-те ауысымды өткізу» деп сұрайды. Чек принтерінде — бір сома, эквайрингтік есепте — басқа, ал кейбір сатып алушылар қолма-қол ақша төлеген. Сізге бұлардың барлығын бір құжатқа жинақтау қажет, сонда табыс есепке алынып, ҚҚС 3130-ға кетеді, ал тауар қоймадан сатылған мөлшерде есептен шығарылады. Дәл осы мақсат үшін «Касса ауысымы» ашылады. 1. Мақсаты «Касса ауысымы» — бұл бақылау-касса машинасының (БКМ) бір ауысымының қорытынды құжаты. Ол күн ішінде барлық чектерді бір бухгалтерлік жазбаға жинақтайды: бөлшек сауда табысын таниды, ҚҚС есептейді және сатылған тауардың өзіндік құнын есептен шығарады. Негізінде, бұл «ауысымды жабу» бухгалтерлік есепте Z-есептің эквиваленті. 2. Қайдан табуға болады «Сатулар» → «Бөлшек сатулар» → «Касса ауысымдары» бөлімінде. Конфигурациялардың кейбірінде бұл тармақ «Банк және касса» → «Касса» → «БКМ касса ауысымдары» блокта орналасқан. «Жасау» батырмасы жаңа құжатты ашады. Ең жылдам жолы — навигациялық сілтеме арқылы. «Файл» → «Ашу» → «Навигациялық сілтеме бойынша өту» (немесе Ctrl+F11) және енгізіңіз: e1cib/list/Документ.КассоваяСмена Базаның барлық касса ауысымдарының тізімі ашылады. 2а. Өз релизіңізді қалай білуге болады «Ақпарат» → «Бағдарлама туралы» (немесе жоғарғы оң жақ бұрыштағы ℹ белгішесі). Ашылған терезеде платформа нұсқасы (мысалы, 8.3.25.x) және конфигурация релизі — «Қазақстан үшін Бухгалтерия, редакция 3.0 (3.0.74.2)» көрсетілген. Төмендегі нұсқаулық дәл осы релизде тексерілген; бұрынғы релиздерде өрістердің орналасуы өзгеше болуы мүмкін. 3. Қалай толтыру керек Өрістер жоғарыдан төмен қарай орналасқан. Міндетті түрде белгіленгендері бар. Ұйым (міндетті). Бұл касса кімнің заңды тұлғасы немесе ЖК. Егер базада бір ұйым болса — ол автоматты түрде қойылады. Қателессеңіз — табыс пен ҚҚС дұрыс декларацияға кетпейді. БКМ / БКМ кассасы (міндетті). «БКМ кассалары» анықтамалығынан нақты касса аппаратын таңдайсыз. Оған қолма-қол ақша есепке алу шоты (әдетте 1010) және тауардың есептен шығатын қоймасы байланған. Егер анықтамалық бос болса — БКМ-ді алдын ала тіркеңіз, әйтпесе құжат өткізілмейді. Күн (міндетті). Ауысымды жабу күні. Сатылымның нақты күнін қойыңыз — осы күн бойынша табыс кезеңге түседі. Кешіктіріп жабу — бұрын тапсырылған ҚҚС кезеңі үшін декларацияны түзетпей болмайды. Ауысым нөмірі. Лентадағы Z-есеп нөмірі. Фискалдық жинақтаушыға тексеру үшін қызмет етеді. Лентадан айырмашылығы болса — ОГД тексеру кезінде сұрақ туындайды. Төлем әдістері / табыс. Мұнда сіз ауысымның қорытындысын төлем түрлері бойынша бөле аласыз: - Қолма-қол ақша — БКМ кассасындағы ақша, шот 1010; - Төлем картасы (эквайринг) — терминал бойынша сома. Ол бірден 1030-ға емес, эквайринг бойынша есеп айырысу шотына (1030 немесе транзиттік есеп айырысу шоты — эквайрингтің параметрлеріне байланысты) түседі. Банк оны комиссияны шегеріп, келесі күні есептейді. Барлық төлем әдістерінің сомасы Z-есептің қорытындысымен сәйкес келуі тиіс. Сәйкес келмесе — есеп «жабылмайды» бухгалтерлік есепте. Тауарлар кестесі (номенклатура). Егер бөлшек саудада сандық-сомалық есеп жүргізсеңіз (қойма «номенклатура бойынша»). Не және қанша сатылғанын көрсетесіз, ҚҚС мөлшерлемесін (16%), табыс шоттарын (6010) және өзіндік құн шоттарын (7010) көрсетесіз. Бөлшек есеп «сату бағалары бойынша» (1330 шоты сауда үстемесімен) болған жағдайда, детальды номенклатураны толтырудың қажеті жоқ — тауар айналым бойынша есептен шығарылады. ҚҚС мөлшерлемесі (маңызды). Әдепкі бойынша — 16% (2026 жылдан бастап РК-да қолданылады). Егер ұйым жеңілдетілген режимде болса және ҚҚС төлеуші болмаса — мөлшерлеме «ҚҚС-сыз». Ескі параметрлерден 12%-ды қалдырсаңыз — ҚҚС-ны төмендетесіз. Табыс / шығыс бабы, бөлімше — басқарушылық есептіліктер үшін аналитика. Салық сомасына әсер етпейді, бірақ бос бап табысты талдауды қиындатады. Қорытындыны тексеріңіз, «Өткізу және жабу» батырмасын басыңыз. 4. Жазбалармен мысал «Береке» дүкені (ТОО, ҚҚС төлеуші, ОСНО). 2026 жылғы 6 қыркүйектегі ауысым. - Z-есептің қорытындысы: 580 000 ₸ ҚҚС-пен. - Оның ішінде қолма-қол ақша — 350 000 ₸, карта — 230 000 ₸. - ҚҚС мөлшерлемесі — 16%. - Сатылған тауардың өзіндік құны — 320 000 ₸. ҚҚС-ны «оның ішінде» есептейміз: 580 000 ÷ 116 × 16 = 80 000 ₸. ҚҚС-сыз табыс: 580 000 − 80 000 = 500 000 ₸. Құжат өткізілгенде, ол жазбаларды қалыптастырады: Дт Кт Сома, ₸ Мазмұны 1010 6010 350 000 Қолма-қол табыс 1030 6010 230 000 Эквайринг бойынша табыс 6010 3130 80 000 Бөлшек саудадан 16% ҚҚС есептелді 7010 1330 320 000 Сатылған тауардың өзіндік құны есептен шығарылды Қорытынды: ҚҚС-сыз сатудан табыс — 500 000 ₸, төленетін ҚҚС — 80 000 ₸, ауысым бойынша жалпы табыс — 500 000 − 320 000 = 180 000 ₸. Егер бөлшек сауда сату бағалары бойынша есептелсе, сауда үстемесі бойынша қосымша жазба пайда болады (1330 шоты, үстеме шот) — ол өзіндік құннан «артық» үстемені алып тастайды, 7010-да нақты сатып алу құнын қалдырады. 5. Операция түрлері Құжат бір ауысымның бірнеше сценарийлерін қамтиды: - Қолма-қол сату — БКМ кассасына ақша (1010). - Төлем картасымен сату — эквайринг, банк арқылы есептеу (1030). - Аралас төлем — чектің бір бөлігі қолма-қол, бір бөлігі картамен. - Ауысымдағы қайтару — қайтарылған чектер сомасына табыстың азаюы (теріс жол), тауар қоймаға қайтарылады: Дт 1330 Кт 7010. - Қолма-қол ақшаны енгізу / алу — айырбастау және инкассация бөлек касса құжаттарымен тіркеледі, бірақ ауысымға байланады. - ҚҚС-сыз сату — ҚҚС төлеушілер үшін мөлшерлеме «ҚҚС-сыз», 3130-ға жазба жасалмайды. 6. Өткізгенде не қалыптастырылады Бухгалтерлік жазбалар — табыс (6010), ҚҚС (3130), ақша (1010/1030) және өзіндік құн (7010/1330) бойынша, жоғарыдағы мысалда көрсетілгендей. Регистерлер бойынша қозғалыстар: - ҚҚС регистрі (сату) — ҚҚС декларациясының 300.00 жолы үшін; - «Табыс» / «Бөлшек сатулар» регистрі — кассалар бойынша аналитика үшін; - Қойма регистрлері «Қоймадағы тауарлар» және «Өзіндік құн» — мөлшер мен құнды есептен шығару; - «Ақша қаражаттары» регистрі — БКМ кассасы мен эквайринг бойынша кіріс. Электрондық құжаттар. Бөлшек чектер бойынша жеке тұлғаларға ЭСФ, әдетте, берілмейді — бөлшек сауда қолма-қол ақшаға соңғы тұтынушыға сату кезінде ЭСФ-дан босатылған. ЭСФ (ИС ЭСФ арқылы) тек сатып алушы — заңды тұлға/ЖК болғанда және шот-фактураны талап еткенде рәсімделеді; онда оны «Шот-фактура (ЭСФ)» жеке құжат ретінде сату негізінде, касса ауысымы емес, рәсімдейді. Бөлшек сауда бойынша СНТ (тауарларға арналған ілеспе құжат) әдетте қажет емес — ол бақылаудағы тауарлардың қабылдануы/тасымалдануы кезеңінде қажет. 7. Баспа формалары - Кассир-операционисттің анықтамасы-есебі (КМ-6 формасының аналогы); - Ауысым бойынша бөлшек сатулар есебі; - Сатылған номенклатура бойынша тауарлық есеп; - Ауысым чектерінің реестрі (чектерді детальды есептегенде). Басып шығару — құжаттың жоғарғы бөлігіндегі «Басып шығару» батырмасы. Z-есеп фискалдық құжат ретінде БКМ-да басылады, 1С-те емес. 8. Жиі кездесетін қателіктер «"БКМ кассасы" реквизитінің мәні толтырылмаған» — касса аппараты таңдалмаған. Құжатты ашып, БКМ-ді көрсетіңіз; егер анықтамалық жоқ болса — «Сатулар» → «БКМ кассалары» бөлімінде кассаны тіркеңіз. «Қоймада ТМЗ жеткіліксіз. Номенклатура "…", қойма "…"» — сіз қалдықта барынан көп саттыңыз. Тауардың қабылданғанын тексеріңіз (өтпеген «ТМЗ қабылдау» жоқ па), және БКМ қоймасы мен қабылдау қоймасының сәйкес келуін тексеріңіз. Қалдық теріс болғанда — өзіндік құн дұрыс есептен шығарылмайды. «Төлем әдістері бойынша сома құжаттың сомасына сәйкес келмейді» — қолма-қол ақша плюс карта Z-есептің қорытындысына тең емес. Төлемдердің бөлінуін қайта есептеңіз. ҚҚС 12%-бен есептелген — БКМ параметрлерінде немесе жолда ескі мөлшерлеме қалды. 16%-ды қойып, қайта өткізуді жасаңыз; әйтпесе 300.00 формасындағы ҚҚС жолын төмендетесіз. «Құжаттың күні өзгертуге тыйым салынған күннен кіші» — ауысымды жабу жабық кезеңде жүзеге асырылуда. Редакциялауға тыйым салу күнін алып тастаңыз (Әкімшілік → Түзетуге тыйым салу күндері) немесе ағымдағы күнмен өткізіңіз. 9. Жиі қойылатын сұрақтар С: 2026 жылы касса ауысымындағы ҚҚС мөлшерлемесі қандай? Ж: 16%. Бөлшек баға ҚҚС-ны қамтиды, бағдарлама оны есептеу арқылы бөледі: сома ÷ 116 × 16. С: Әр бөлшек чекке ЭСФ жазу қажет пе? Ж: Жоқ. Физикалық тұлғаға қолма-қол ақшаға сату кезінде ЭСФ қажет емес. Оны тек сатып алушы — заңды тұлға немесе ЖК болғанда және шот-фактураны сұрағанда бөлек рәсімдейді. С: Карта бойынша төлемді қалай көрсету керек? Ж: Соманы «Төлем картасымен» төлем әдісіне бөліңіз. Ол эквайринг шотына (1030 немесе транзиттік) түседі, ал банк тарапынан комиссияны шегеріп, фактикалық есептеу келесі күннің банктік есептемесінде өткізіледі. --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_