--- title: "2026 жылы Қазақстандағы ҚҚС деген не: бухгалтерге арналған түсіндірме" country: KZ lang: kk author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti) date: 2026-10-13 canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/chto-takoe-nds-v-kazahstane-v-2026-godu-obyasnenie-dlya-b-kk source: BuhGPT --- # 2026 жылы Қазақстандағы ҚҚС деген не: бухгалтерге арналған түсіндірме > **TL;DR:** ҚҚС деген не ҚҚС — қосылған құн салығы. Бухгалтер үшін оның практикалық мәні салық салынатын операциялар бойынша есептелген ҚҚС пен есепке жатқызылатын ҚҚС-ты салыстырудан тұрады. Егер есепке жатқызылатын ҚҚС сомасы есептелген сомадан асып кетсе, ҚҚС асып кетуі туындайды. Қайт --- ҚҚС деген не ҚҚС — қосылған құн салығы. Бухгалтер үшін оның практикалық мәні салық салынатын операциялар бойынша есептелген ҚҚС пен есепке жатқызылатын ҚҚС-ты салыстырудан тұрады. Егер есепке жатқызылатын ҚҚС сомасы есептелген сомадан асып кетсе, ҚҚС асып кетуі туындайды. Қайтару мақсатында асып кету деп есепті салық кезеңінің соңында өсу қорытындысымен жасалған декларация бойынша қалыптасқан айырма танылады. Сондықтан соманы айқындау үшін жекелеген құжаттарды немесе бір айдағы айналымдарды салыстыру жеткіліксіз: бухгалтер тиісті декларацияның көрсеткіштерін басшылыққа алуы қажет (ҚР СК 125-бабы). ҚҚС-ты тек бағаға үстеме немесе құжаттағы жеке жол ретінде қарастыруға болмайды. Есепке алуда ол бірден бірнеше мәселемен байланысты: операция салық салынатын операцияларға жата ма, салық есептелуге тиіс пе, соманы есепке жатқызу расталған ба және есепті кезеңнің соңындағы декларацияда қандай нәтиже қалыптасады. Сондықтан бухгалтерге үш ұғымды ажырату маңызды: - есептелген ҚҚС — тиісті салық салынатын операциялар бойынша көрсетілетін салық; - есепке жатқызылатын ҚҚС — белгіленген талаптар сақталған кезде есепке алынатын сома; - ҚҚС асып кетуі — есепті салық кезеңінің соңында өсу қорытындысымен жасалған декларация бойынша қалыптасқан, есепке жатқызылатын ҚҚС-тың есептелген ҚҚС-тан асып кетуі (ҚР СК 125-бабы). Асып кетудің болуы ақшаның бюджеттен автоматты түрде аударылатынын білдірмейді. Кодексте сома қайтарылуы мүмкін төлеушілердің санаттары, қайтаруға қатысты ерекшеліктер және расталған соманы қайтаруға негіз болатын құжаттар айқындалған (ҚР СК 125-бабы). ҚҚС бухгалтердің жұмысында қалай көрсетіледі ҚҚС-пен жұмыс қорытынды декларациядан емес, бастапқы құжаттардан және әрбір операцияны саралаудан басталады. Бухгалтер мәміленің мазмұнын, өнім беруші мен сатып алушының құжаттарын, операцияның есепте дұрыс көрсетілуін және ҚҚС-ты есепке жатқызу негіздерінің болуын дәйекті түрде тексеруі қажет. Жеңілдетілген түрде жұмыс тәртібі мынадай: - Операцияның ҚҚС саласына жататынын айқындау. - Ол бойынша есептелген салықтың туындайтынын анықтау. - Сатып алулар бойынша құжаттарды және ҚҚС-ты есепке жатқызу негіздерін тексеру. - Есептелген ҚҚС пен есепке жатқызылатын соманы салыстыру. - Есепті салық кезеңінің соңында өсу қорытындысымен жасалған декларация бойынша нәтижені айқындау. - Асып кету болған кезде төлеушінің ол қайтарылуға жататын тұлғалар санатына кіретінін және Кодексте көзделген ерекшеліктердің жоқ екенін тексеру. Сомаларға ғана емес, салық кезеңдеріне де ерекше назар аудару қажет. Қайтару мақсатында асып кету дәл есепті салық кезеңінің соңында өсу қорытындысымен жасалған декларация бойынша айқындалады, ал талап қою құқығы талап қою мерзімімен шектеледі (ҚР СК 125-бабы). Декларацияны дайындағанға дейін ішкі салыстырып тексеруді ұйымдастырған тиімді: есепке алу деректерін бастапқы құжаттармен салыстыру, растаулардың толықтығын тексеру және есепке жатқызылатын елеулі соманы қалыптастырған операцияларды жеке талдау. Егер қайтару жоспарланса, Кодексте қайтарудан тікелей алып тасталған сомаларды да бөліп көрсету керек. ҚҚС асып кетуі және оны қайтару Асып кету сомасы ҚҚС төлеушілердің барлығына бірдей қайтарылмайды. ҚР СК 125-бабында нөлдік мөлшерлеме бойынша салық салынатын тауарларды, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді өткізу жөніндегі айналымды жүзеге асыратын; Кодексте көрсетілген ерекшеліктерді қоспағанда, жер қойнауын пайдалануға арналған тиісті келісімшарт шеңберінде қызмет жүргізетін; сондай-ақ Қазақстанда алғаш рет пайдалануға берілетін өндірістік мақсаттағы ғимараттар мен құрылысжайларды ұзақ мерзімді келісімшарт бойынша салу үшін тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алатын төлеушілер аталған (ҚР СК 125-бабы). Кодексте қайтарылуға жатпайтын сомалар да аталған. Оларға агроөнеркәсіптік кешен саласындағы дайындаушы ұйымның шот-фактуралары бойынша есепке жатқызылған асып кету; салық міндеттемесін заттай нысанда орындау есебіне берілетін пайдалы қазбаларға байланысты тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша асып кету; сондай-ақ төлеуші салықтың қосымша сомасын есепке жатқызған кезеңдерде қалыптасқан асып кету жатады (ҚР СК 125-бабы). Төлеуші талап қою мерзімі ішінде кезекті ҚҚС декларациясында асып кету сомасын қайтару туралы талап қоюға құқылы. Осылайша, асып кетудің болуы және оны қайтару туралы талап қою — әртүрлі кезеңдер: алдымен сома декларацияда қалыптасуға тиіс, содан кейін төлеуші талапты кезекті декларацияда көрсетеді (ҚР СК 125-бабы). Расталған соманы қайтаруға Кодексте санамаланған құжаттардың бірі негіз болады: оңайлатылған тәртіппен қайтаруға расталған асып кету сомасы туралы хабарлама; шағымды қарау нәтижелері ескерілген салықтық тексеру актісі; не салықтық тексеру актісіне қорытынды. Салық органы тиісті құжатты ұсынғаннан кейін төлеуші орналасқан жері бойынша салық органына салықтық өтініш береді (ҚР СК 125-бабы). 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген талаптар мен салықтық өтініштерге өтпелі ереже қолданылады: олар 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінде көзделген тәртіппен және мерзімдерде қаралады (ҚР СК 833-бабы). Бұл ажырату жаңа Кодекс қолданысқа енгізілгенге дейін басталған қайтарумен жұмыс істеу кезінде маңызды. Бухгалтер нені тексеруі керек ҚҚС-ты көрсету және қайтару туралы талап қою алдында мыналарды тексерген жөн: - декларация деректерінің есепке алу тіркелімдері мен бастапқы құжаттарға сәйкестігін; - есепке жатқызылатын әрбір елеулі ҚҚС сомасының негізділігін; - есепті салық кезеңінің дұрыс айқындалуын; - кезең соңында өсу қорытындысымен жасалған декларация бойынша асып кету сомасын; - төлеушінің асып кету қайтарылуға жататын санаттардың біріне тиесілігін; - талапта қайтарудан тікелей алып тасталған сомалардың болмауын; - талапты кезекті декларацияда көрсету кезінде талап қою мерзімінің сақталуын; - салықтық өтінішті бергенге дейін қайтарылатын соманы растайтын құжаттың болуын. Қайтару туралы талап пен салықтық өтінішті жеке ажырату керек. Төлеуші талапты кезекті ҚҚС декларациясында көрсетеді, ал салықтық өтінішті салық органы расталған соманы қайтаруға негіз болатын құжатты ұсынғаннан кейін береді (ҚР СК 125-бабы). Егер қайтару бұрын берілген құжаттарға байланысты болса, бухгалтер олардың берілген күнін ескеруі қажет. 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген өтініштер мен талаптарға арнайы өтпелі ереже қолданылады, ал осы күннен бастап берілген құжаттарға жаңа Салық кодексінің тәртібі қолданылады (ҚР СК 833-бабы). ҚҚС бойынша құжаттарды салық кезеңдері және есепке жатқызылатын соманы қалыптастырған операциялар бойынша жүйелеген дұрыс. Бұл оларды декларация көрсеткіштерімен салыстыруға, қайтарылуға жатпайтын сомаларды бөліп көрсетуге және талап пен салықтық өтінішті дәйекті түрде ресімдеуге мүмкіндік береді. Жиі қойылатын сұрақтар Қарапайым тілмен айтқанда, ҚҚС деген не? — Бұл қосылған құн салығы. Салық есебінде белгіленген талаптар сақталған жағдайда есептелген сома мен есепке жатқызылатын ҚҚС салыстырылады. ҚҚС асып кетуі нені білдіреді? — Бұл есепті салық кезеңінің соңында өсу қорытындысымен жасалған декларация бойынша қалыптасқан, есепке жатқызылатын ҚҚС сомасының есептелген ҚҚС-тан асып кетуі (ҚР СК 125-бабы). ҚҚС асып кетуі автоматты түрде қайтарыла ма? — Жоқ. Қайтару Кодексте белгіленген төлеушілер санаттары үшін көзделген. Кезекті декларацияда талап қою, соманың расталуын алу, содан кейін орналасқан жері бойынша салықтық өтініш беру қажет (ҚР СК 125-бабы). Қайтарылатын соманы қандай құжаттар растайды? — Олар: оңайлатылған тәртіппен расталған сома туралы хабарлама, шағымды қарау нәтижелері ескерілген салықтық тексеру актісі не салықтық тексеру актісіне қорытынды (ҚР СК 125-бабы). Талапқа кез келген асып кетуді енгізуге бола ма? — Жоқ. ҚР СК 125-бабында қайтаруға құқығы бар төлеушілердің санаттары да, қайтарылуға жатпайтын сомалар да белгіленген. 2026 жылға дейін берілген талаптар қалай қаралады? — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген талаптар мен салықтық өтініштер 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінің тәртібімен және мерзімдерінде қаралады (ҚР СК 833-бабы). Дереккөздер - ҚҚС асып кетуін қайтару қағидалары: жалпы ережелер - Тақырыптық салықтық тексеру нәтижелері бойынша қайтару тәртібі - ҚҚС асып кету сомаларының дұрыстығын растау --- _BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_