---
title: "ҚР-дағы амортизация"
country: KZ
lang: kk
author: Сапа Т.И. (https://buhgpt.kz/authors/sapa-ti)
date: 2026-10-14
canonical: https://buhgpt.kz/suraqtar/amortizaciya-rk-kk
source: BuhGPT
---

# ҚР-дағы амортизация

> **TL;DR:** ҚР-дағы амортизация дегеніміз не 2026 жылы ҚР-дағы барлық негізгі құрал үшін бірыңғай амортизация мерзімі жоқ: салықтық есепке алуда амортизациялық аударымдар I топтың объектілері бойынша және II, III және IV топтардың құндық балансы бойынша салық төлеуші салық тіркелімінде Са

---

ҚР-дағы амортизация дегеніміз не
2026 жылы ҚР-дағы барлық негізгі құрал үшін бірыңғай амортизация мерзімі жоқ: салықтық есепке алуда амортизациялық аударымдар I топтың объектілері бойынша және II, III және IV топтардың құндық балансы бойынша салық төлеуші салық тіркелімінде Салық кодексінде көзделген шектерде белгілеген нормаларды қолдана отырып есептеледі (ҚР СК 280-бабы). Бухгалтерлік есеп үшін ұйым нақты объектінің пайдалы қызмет мерзімін бөлек айқындайды және қабылданған шешімді есепке алу құжаттарында бекітеді.
Бухгалтерлік есептегі амортизация негізгі құралдың немесе басқа ұзақ мерзімді активтің амортизацияланатын құнын оның пайдалы қызмет мерзімі ішінде жүйелі түрде бөлуді білдіреді. Бухгалтерлік амортизацияны, салықтық амортизациялық аударымдарды және мүліктің табиғи тозуын араластырмау керек: бұл көрсеткіштер әртүрлі мақсаттар үшін есептеледі.
Амортизация активтің құнын сатып алу сәтінде автоматты түрде емес, оны пайдалану шамасына қарай шығыстарға жатқызуға мүмкіндік береді. Есептеуді бастамас бұрын бухгалтер объектінің есепке қабылданғанын, оның бастапқы құнының қалай қалыптасқанын және қай күннен бастап пайдалануға дайын екенін анықтайды. Салықтық есепке алу үшін активтің тіркелген активтерге жататыны және қай топқа енгізілетіні қосымша белгіленеді.
Амортизация мерзімін қалай анықтауға болады
Бухгалтерлік есепте амортизация мерзімі әдетте белгіленген пайдалы қызмет мерзіміне сәйкес келеді. Бұл тек болжамды табиғи қызмет ету мерзімі емес: объект жарамды күйінде қалуы мүмкін, бірақ технологияға, мақсатына немесе жұмыс жағдайларына байланысты оны әрі қарай пайдалану өзгеруі ықтимал.
НҚ амортизациясының мерзімін анықтау үшін:
- Объектіні, оның мақсатын және пайдалану орнын сәйкестендіру.
- Ұйымның болжамды пайдалану кезеңін бағалау.
- Техникалық жай-күйін, жұмыс режимі мен қарқындылығын ескеру.
- Дайындаушының құжаттамасын және ұқсас объектілер бойынша ішкі деректерді, егер олар бар болса, тексеру.
- Егер ол есеп саясатында көзделсе, күтілетін жою құнын анықтау.
- Амортизация әдісін белгілеу және қабылданған шешімді есепке алу құжаттарында ресімдеу.
- Бастапқы бағаларды нақты пайдалану жағдайларымен мерзімді түрде салыстыру.
Автомобиль, өндірістік жабдық немесе компактор үшін нақты объект туралы мәліметтерсіз бір міндетті бухгалтерлік мерзімді атауға болмайды. Мерзім оның сипаттамалары мен болжамды пайдалану жағдайларын ескере отырып белгіленеді. Егер техникалық құжаттамадағы мерзім бағдар ретінде пайдаланылса, ол ұйымдағы жоспарланған пайдалану кезеңімен салыстырылады. Таңдалған мерзім мен есептеудің негіздері құжатпен тіркеледі.
Амортизация нормасы және есептеу мысалы
Бухгалтерлік есепте амортизация нормасы амортизацияланатын құнның қандай үлесі белгілі бір кезеңде бөлінетінін көрсетеді және таңдалған әдіс пен пайдалы қызмет мерзіміне байланысты болады. Салықтық есепке алуда нормаларды салық төлеуші салық тіркелімінде белгілейді, бірақ олар тіркелген активтердің тиісті топтары бойынша шекті нормалардан аспауға тиіс (ҚР СК 280-бабы).
Біркелкі бөлу кезінде есептеуді былай көрсетуге болады:
Амортизацияланатын құн = бастапқы құн − жою құны.
Жылдық амортизация = амортизацияланатын құн ÷ пайдалы қызмет мерзімі.
Жылдық амортизация нормасы = 100% ÷ жылмен есептелген пайдалы қызмет мерзімі.
Шартты бухгалтерлік мысал: объектінің құны 1 200 000 теңге, оның жою құны 120 000 теңге мөлшерінде белгіленген, ал пайдалы қызмет мерзімі — 6 жыл. Амортизацияланатын құн 1 080 000 теңгені, біркелкі бөлу кезіндегі жылдық амортизация 180 000 теңгені құрайды. Бұл — Салық кодексінде белгіленген мөлшерлеме немесе міндетті мерзім емес, есептеу мысалы.
Егер бастапқы көрсеткіштер құжаттармен расталмаса, объектіні есепке қабылдау туралы мәліметтерді қалпына келтіріп, негізделген бағалауды ресімдеу қажет. Бухгалтерлік жылдық соманы еркін таңдалған пайыз бойынша есептемеу керек, ал салықтық норманы салық тіркелімінде көрсетіп, белгіленген ең жоғары мөлшермен шектеу қажет.
НҚ амортизациясы және амортизация топтары
Бухгалтерлік есепте негізгі құралдардың, олардың құны мен жинақталған амортизациясының көрсеткіштері пайдаланылады, ал салықтық есептеу мақсатында Салық кодексінде тіркелген активтер және олардың топтары қолданылады. Сондықтан объектінің бухгалтерлік баланстық құны мен салық тіркеліміндегі құндық баланс әртүрлі болуы мүмкін.
Салықтық амортизация үшін төрт топ көзделген: I — мұнай және газ ұңғымаларын, сондай-ақ беріліс құрылғыларын қоспағанда, ғимараттар мен құрылыстар; II — мұнай-газ өндіру жабдықтарын, компьютерлер мен ақпаратты өңдеуге арналған жабдықтарды қоспағанда, машиналар мен жабдықтар; III — компьютерлер, бағдарламалық қамтылым және ақпаратты өңдеуге арналған жабдықтар; IV — басқа топтарға енгізілмеген тіркелген активтер. Шекті нормалар тиісінше 10%, 25%, 40% және 15% құрайды (ҚР СК 280-бабы).
I топтың әрбір объектісі бойынша амортизациялық аударымдар бөлек, ал II, III және IV топтар бойынша әр топтың жиынтығында есептеледі. Салық төлеуші белгілеген норма салық кезеңінің соңындағы I топ объектісінің немесе тиісті топтың құндық балансына қолданылады (ҚР СК 280-бабы). Сондықтан салықтық топ, норма және салықтық есептеу нәтижесі бухгалтерлік түгендеу карточкасына автоматты түрде көшірілмейді.
Бухгалтерлік амортизацияны есептеуді бастамас бұрын мыналарды белгілеу қажет:
- бастапқы және амортизацияланатын құнды;
- активтің пайдалануға дайын болған күнін;
- пайдалы қызмет мерзімін;
- егер көзделген болса, жою құнын;
- амортизация әдісін;
- объект пайдаланылатын бөлімшені, жобаны немесе қызмет түрін;
- шығыстар мен жинақталған амортизацияны көрсету тәртібін.
Қызмет ету мерзімі бір жылдан асатын әрбір актив КТС мақсаттары үшін амортизацияланбайды. Салықтық амортизациялауға жатпайтын активтерге, атап айтқанда, жер учаскелері, аяқталмаған құрылыс объектілері, орнатылмаған машиналар мен жабдықтар, инвестициялық алтын, бағалы қағаздар, қатысу үлестері және құны шегерімдерге толық жатқызылған активтер жатады (ҚР СК 250-бабы). Жер учаскелерінің, аяқталмаған құрылыстың, орнатылмаған машиналар мен жабдықтардың және бапта көрсетілген басқа да өзге активтердің шығып қалу нәтижесі әрбір операция бойынша ҚР СК 254-бабының қағидаларына сәйкес айқындалады.
Объектіге жұмсалған кейінгі шығындар операцияның мәні бойынша талданады. Жұмыс жағдайын сақтауға жұмсалған шығыстар мен объектінің сипаттамаларын өзгертетін шығындар жұмыстардың мазмұны, растаушы құжаттар және есеп саясатының ережелері ескеріле отырып көрсетіледі.
Амортизацияның бухгалтерлік және салықтық есебі
Бухгалтерлік амортизация мен салықтық амортизациялық аударымдар бөлек есептеледі. Салықтық шегерімге ҚР СК 280-бабының қағидалары бойынша есептелген тіркелген активтер бойынша амортизациялық аударымдар қабылданады. Бухгалтерлік сомалармен айырмашылықтар тиісті тіркелімдерде көрсетіледі.
Бухгалтерлік амортизацияны көрсету орны объектінің мақсатына байланысты. Сома шығындардың тиісті бағытына жатқызылады немесе қабылданған есепке алу әдістемесінде көзделген кезде жасалатын активтің құнында есепке алынады. ҚР шоттар жоспары негізгі құралдарды 2400 кіші бөліміне, ал материалдық емес активтерді ұзақ мерзімді активтер бөлімінің 2700 кіші бөліміне жатқызады.
Есептеуден кейін НҚ тіркелімін, түгендеу карточкаларын, бас кітапты және салық тіркелімдерін салыстыру керек. Бос тұрған, жөнделіп жатқан, жаңғыртылатын, орын ауыстырылатын, шығып қалатын немесе толық амортизацияланған объектілер ерекше назар аударуды талап етеді. Нөлдік бухгалтерлік құнның өзі мүліктің шығып қалуын растамайды: шығып қалу тиісті құжаттар негізінде ресімделеді.
Материалдық емес активтердің амортизациясы
Материалдық емес актив үшін бухгалтерлік есепте пайдалы қызмет мерзімі және оның құнын бөлу тәртібі айқындалады. Есептеудің басталуы активтің пайдалануға дайын болуымен байланыстырылады, ал таңдалған параметрлер ұйымның есепке алу құжаттарында бекітіледі.
Салықтық есепке алуда бағдарламалық қамтылым компьютерлермен және ақпаратты өңдеуге арналған жабдықтармен бірге III топқа енгізілген. Салық төлеуші норманы салық тіркелімінде белгілейді, бірақ ол 40%-дан аспауға тиіс (ҚР СК 280-бабы).
Мысалы, сатып алынған 1С бағдарламасы ұйым қабылдаған есепке алу әдістемесінде көзделген өлшемшарттар орындалған кезде материалдық емес актив ретінде есепке алынуы мүмкін. Оның бухгалтерлік амортизациясының нақты мерзімін негіздеп, есепке алу құжаттарында бекіту қажет; салықтық есептеу тіркелген активтердің тиісті тобының қағидалары бойынша орындалады.
1С жүйесінде амортизацияны қалай тексеруге болады
1С жүйесінде амортизацияны есептеу үшін объект карточкасын және бухгалтерлік әрі салықтық есеп баптауларын тексеру қажет. Командалардың атауы мен бөлімдердің орналасуы бағдарламаның конфигурациясы мен шығарылымына байланысты әртүрлі болуы мүмкін.
- Бастапқы құнды, есепке қабылдау күнін және пайдалануға дайын болған күнді тексеріңіз.
- Пайдалы қызмет мерзімін, есептеу тәсілін, жою құнын және шығындарды жатқызу бағытын салыстырыңыз.
- Объектінің бухгалтерлік және салықтық есепке қабылдану белгілерін, сондай-ақ салықтық тобы мен нормасын тексеріңіз.
- Қажетті кезең үшін амортизацияны есептеу жөніндегі регламенттік операцияны орындаңыз.
- Қалыптастырылған жазбаларды, шығыстар талдамасын, құн қалдығын және салық тіркелімін тексеріңіз.
Егер толық амортизацияланған МЕА пайдаланылуын жалғастырса немесе оның есептік параметрлері өзгертілсе, объект карточкасын, өзгерту құжаттарын және регламенттік операцияның нәтижелерін бөлек салыстыру қажет. Баптауларды тексергеннен кейін есептеу болмаса, бағдарламаның хабарламалары, құжаттарды өткізу реттілігі және нақты ақпараттық базаның параметрлері талданады.
Негізгі құрал табиғи немесе моральдық тозу не жойылу салдарынан шығып қалған кезде үлгілік конфигурацияда «НҚ есептен шығару» құжаты қолданылуы мүмкін. Оны өткізер алдында шығып қалу күні, объект, есептен шығару негізі және бухгалтерлік әрі салықтық есеп деректері тексеріледі.
2026 жылы нені тексеру керек
2025 жылдан 2026 жылға ауысқан кезде бухгалтерлік амортизация мерзімін немесе нормасын тек жаңа күнтізбелік жылға байланысты автоматты түрде өзгертпеу керек. Есептік параметрлерді мүліктің нақты пайдаланылуымен салыстырып, келіп түсу, жаңғырту және шығып қалу жөніндегі құжаттарды, сондай-ақ есеп саясатының өзектілігін тексеру қажет.
2026 жылға арналған салық тіркелімінде тіркелген активтердің топтар бойынша бөлінуін, олардың салық кезеңінің соңындағы құндық баланстарын және ұйым белгілеген нормаларды тексеру қажет. I топ үшін есептеу әрбір объект бойынша, II, III және IV топтар үшін әр топтың жиынтығында орындалады; нормалар тиісінше 10%, 25%, 40% және 15%-дан аспауға тиіс (ҚР СК 280-бабы).
Жер учаскелері, аяқталмаған құрылыс объектілері және орнатылмаған машиналар мен жабдықтар амортизациялауға жатпайтын активтер ретінде салықтық амортизация есебіне енгізілмейді (ҚР СК 250-бабы). Олар шығып қалған кезде активтің тиісті түрінің шығып қалу нәтижесін айқындау қағидалары қолданылады (ҚР СК 254-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚР-да қандай амортизация мерзімі белгіленген? — Барлық актив үшін бірыңғай бухгалтерлік мерзім жоқ. Нақты объектінің пайдалы қызмет мерзімі болжамды пайдаланылуы ескеріле отырып белгіленеді. Салықтық есепке алуда есептеу I топтың объектілері және II, III және IV топтар бойынша белгіленген шектердегі нормаларды қолдана отырып жүргізіледі (ҚР СК 280-бабы).
Автомобильдің немесе жабдықтың амортизация мерзімін қалай анықтауға болады? — Күтілетін пайдалану кезеңін, техникалық сипаттамаларын, жай-күйі мен жұмыс режимін бағалап, содан кейін қабылданған шешімді құжатпен бекіту керек. Салықтық есепке алу үшін тіркелген активтің тобы мен ҚР СК 280-бабында көзделген шектегі норма қосымша айқындалады.
Амортизация мен тозу бір нәрсе ме? — Жоқ. Амортизация құнның есептік бөлінуін білдіреді, ал табиғи тозу мүліктің жай-күйін сипаттайды. Объектінің нақты жарамдылығы мен жинақталған бухгалтерлік амортизация сомасы әртүрлі өзгеруі мүмкін.
Толық амортизацияланған объектімен не істеу керек? — Оның бар-жоғын, жай-күйін және әрі қарай пайдаланылуын тексеру керек. Егер объект пайдаланылуын жалғастырса, ол туралы мәліметтер құжатпен ресімделген шығып қалуға дейін есепте сақталады.
Салықтық есепке алуда қандай шекті нормалар қолданылады? — I, II, III және IV топтар үшін тиісінше 10%, 25%, 40% және 15% шектері белгіленген. Нақты норманы салық төлеуші тиісті шектен асырмай, салық тіркелімінде белгілейді (ҚР СК 280-бабы).
Неліктен 1С жүйесінде амортизация есептелмейді? — Объектінің есепке қабылдануын, пайдалануға дайын болған күнін, мерзімін, есептеу тәсілін, салықтық тобын және шығындарды жатқызу баптауларын тексеру керек. Операциялардың атаулары конфигурация мен шығарылымға байланысты.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, амортизациялауға жатпайтын активтер туралы 250-бап «Жалпы ережелер».
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 254-бап «Амортизациялауға жатпайтын өзге активтер бойынша құн өсімінен түсетін кіріс».
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 280-бап «Амортизациялық аударымдарды есептеу».
- Бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары — ұзақ мерзімді активтер

---
_BuhGPT — ИИ-помощник для бухгалтеров Казахстана: https://buhgpt.kz_