55-бап. Салық органдарының банк мекемелерімен ынтымақтастығы
Ключті нормалар мен актілер
Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 55-бабы.
1. Банктік ұйымдар салық органдарына салық әкімшілігін жүргізу міндеттерін орындауда көмек көрсетуі тиіс. Ақпарат алмасу телекоммуникациялық желілер арқылы жүзеге асырылады, ал техникалық ақаулар болған жағдайда деректер қағаз түрінде беріледі.
2. Банктік ұйымдардың міндеттері мыналарды қамтиды:
1) Заңды тұлғалардың, олардың құрылымдық бөлімшелерінің, жеке кәсіпкерлердің, жеке практикамен айналысатын тұлғалардың, шетелдіктердің, азаматтығы жоқ тұлғалардың банктік шоттарын ашу немесе жабу туралы, сондай-ақ Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасында банктер және банктік қызмет туралы" Заңында көзделген жағдайларда банктік шоттың жеке идентификациялық кодын өзгерту туралы салық органына хабарлау. Хабарлама тиісті оқиғадан кейін екі жұмыс күні ішінде, осындай тұлғалардың идентификациялық нөмірін көрсете отырып, жіберілуі тиіс. Хабарлама келесі жағдайларда талап етілмейді:
- Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры, ерікті жинақтаушы зейнетақы қорлары, әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (МӘСҚ), арнайы қаржы компаниясының облигацияларын шығару үшін қамтамасыз ететін активтер және инвестициялық қордың активтері үшін зейнетақы активтерін сақтау мақсатында ашылған шоттар;
- Заңды тұлғалардың – резидент еместердің, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың жинақ шоттары, шетелдік банк-корреспонденттердің корреспонденттік шоттары;
- Мемлекеттік бюджеттен және (немесе) МӘСҚ-дан әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақылар алуға арналған шоттар;
- Нотариустың депозиттік шарттары бойынша қаражаттарды есепке алу үшін арналған ағымдағы шоттар;
- Талап қоюшының пайдасына өндірілген сомаларды сақтау үшін жеке сот орындаушысының ағымдағы шоты, эскроу-шоттар;
- Қазақстан Республикасының "Мемлекеттік білім беру жинақтау жүйесі туралы" Заңына сәйкес жасалған білім беру жинақтау келісімі бойынша шоттар.
2) Салық органына ақпаратты уәкілетті органмен келісілген тәртіпте, мерзімдерде және формада ұсыну, оның ішінде:
- Халықаралық ақпарат алмасу туралы келісімге сәйкес банктік шоттардың болуы, олардың нөмірлері, шоттардағы қалдықтар, сондай-ақ резидент еместердің басқаруындағы физикалық және заңды тұлғалардың металл шоттарында орналастырылған немесе басқа да мүліктің болуы, түрі және құны туралы ақпарат;
- Арнайы салық режимін қолданатын және (немесе) бизнес жүргізу үшін арнайы мобильді қосымшаны пайдаланатын жеке тұлға немесе жеке кәсіпкердің шотына түскен төлемдердің жалпы сомасы туралы мәлімет, ай сайын, арнайы мобильді қосымшаға ақпарат келмейтін төлемдер сомасынан басқа;
- Қазақстан Республикасының аумағында интернет алаңдары арқылы жұмыс істейтін шетелдік компанияларға жасалған төлемдер мен аударымдардың жалпы сомасы туралы мәліметтер.
3) Халықаралық ақпарат алмасу туралы келісімге сәйкес шетел мемлекетінің уәкілетті органының сұрауы бойынша салық органына ақпарат ұсыну, оның ішінде:
- Банктік шоттардың болуы, олардың нөмірлері, шоттардағы қалдықтар мен қозғалыс туралы мәліметтер;
- Физикалық немесе заңды тұлғалар мен банктік ұйымдар арасындағы банктік қызмет көрсету туралы келісімдерге қатысты басқа ақпарат, сондай-ақ резидент еместердің басқаруындағы металл шоттарында орналастырылған немесе басқа да мүліктің болуы, түрі және құны туралы деректер.
4) Салықтар мен бюджетке төлемдер, әлеуметтік төлемдер бойынша төлем құжатын орындаудан бас тарту, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалар төлегендерден басқа, егер:
- Идентификациялық нөмірлер жоқ болса;
- көрсетілген сәйкестендіру нөмірлері реестрдегі нөмірлермен сәйкес келмейді. 5) Физикалық тұлғалардың көлік құралдарына салық төлеу жөніндегі төлем құжатын орындаудан бас тарту, құжатта көрсетілген жеңіл және жүк автомобильдері, автобустардың сәйкестендіру нөмірі жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі уәкілетті органмен берілген деректерге сәйкес келмеген жағдайда мүмкін, егер көлік құралының сәйкестендіру нөмірі ұсынылған деректерде жоқ болса, бұл жағдайлардан тыс. 6) Берілген кредит (заем) бойынша сыйақы түріндегі табыстарды тануды тоқтату туралы салық органына хабарлау, жеке кәсіпкерге немесе заңды тұлғаға осындай сыйақыны есептеуді тоқтату арқылы 31 наурызға дейін жүргізілуі тиіс, бұл тоқтату есептік салық кезеңінен кейінгі жылда жүзеге асырылуы керек. Хабарлама формасы уәкілетті органмен белгіленеді. 7) Салық төлеушінің салықтар мен бюджетке төлемдерді төлеу жөніндегі төлем тапсырмалары, клиенттің шоттарында барлық талаптарды қанағаттандыру үшін жеткілікті қаражат болған жағдайда, бірінші кезекте банк шотынан орындалуы тиіс. 8) Салық төлеушінің (салық агентінің) банк шоттарындағы шығыс операцияларын тоқтату жөніндегі бұйрық, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде белгіленген кезектілік тәртібінде орындалуы тиіс, сондай-ақ салық органының инкассациялық бұйрықтары орындалады. 9) Инкассациялық бұйрық, клиенттің банк шоттарында жеткілікті қаражат болған жағдайда, оны алғаннан кейін бір операциялық күннен кешіктірілмей орындалуы тиіс. 10) Инкассациялық бұйрықты орындау Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексінің талаптарын ескеруі тиіс. 11) Салықтық қарызды өтеу мақсатында ақша қаражаттарын алу, Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде белгіленген кезектілік тәртібінде, банк шоттарында қаражаттың болмауы немесе жеткіліксіздігі жағдайында жүзеге асырылады. 12) Салық төлеушінің банк шотында ұлттық валютада қаражат болмаған жағдайда, ұлттық валютадағы инкассациялық бұйрық негізінде шетел валютасындағы банк шоттарынан салықтық қарызды өндіріп алу мүмкін. 13) Салықтар, бюджетке төлемдер және әлеуметтік төлемдер сомаларын аудару:
- салық төлеуші тарапынан басталған күні жүзеге асырылуы тиіс, төлем карточкасын пайдалану жағдайларынан басқа;
- төлем карточкасын пайдалану кезінде банк шотынан қаражатты алу күнінен бір операциялық күннен кешіктірілмей жүзеге асырылуы тиіс;
- қолма-қол ақшаны кассаларға немесе банктердің электронды терминалдары арқылы енгізген күннен бастап операциялық күн ішінде, бірақ келесі операциялық күннен кешіктірілмей жүзеге асырылуы тиіс. 14) Салық органдарының лауазымды тұлғалары тексерілетін жеке кәсіпкер немесе заңды тұлғаның банк шоттарындағы қаражаттар мен операциялардың бар-жоғын тексеру үшін бұйрық болған жағдайда рұқсат етіледі. 15) Салық төлеушінің (салық агентінің) банк шоттарындағы барлық шығыс операциялары, корреспонденттік операциялардан басқа, Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен тоқтатылуы тиіс. 16) Банк заемы бойынша міндеттемелерді тоқтатқан күннен бастап отыз күнтізбелік күн ішінде, заемшының орналасқан жері бойынша салық органына тоқтатылған міндеттеменің мөлшері туралы хабарлау қажет, оның орындалуы жағдайларынан басқа. 17) Салық органының сұрау хатын алған күннен бастап он жұмыс күні ішінде, тексерілетін заңды тұлғаның және (немесе) оның құрылымдық бөлімшесінің салық салу мәселелері бойынша банк шоттарының бар-жоғы, нөмірлері, қалдықтары мен қаражат қозғалысы туралы мәліметтерді ұсыну қажет.
- жеке тұлға, декларацияны табыс ету міндеті туындаған жағдайда, 417-баптың 1-бөлігінің 6) тармақшасына сәйкес. Тексерілетін жеке тұлғалар, оның ішінде жеке кәсіпкерлер мен жеке практикамен айналысатын тұлғалар, салық салу мәселелерімен байланысты болуы мүмкін. Бұл жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғаларға, сондай-ақ жою кезеңінде тұрған тұлғаларға да қатысты. Тексерілетіндер қатарына жеке кәсіпкерлер немесе жеке практикамен айналысатын тұлғалар, сондай-ақ заңды тұлғалар мен олардың құрылымдық бөлімшелері жатады, егер олардың орналасқан жерінде фактілік болмауы салықтық тексерумен расталса және олар белгіленген мерзімнен кейін алты ай ішінде салықтық есептілікті ұсынбаса. Сондай-ақ, оңайлатылған тәртіппен қызметін тоқтатқан жеке кәсіпкерлер, талап қою мерзімі шегінде, және салықтық міндеттемелері екі ай ішінде өтелмеген, 2023 жылдың 1 қаңтарына дейін 2 500 еселік айлық есептік көрсеткіштен асатын салықтық қарызы бар тұлғалар тексеріледі. Белсенді емес салық төлеушілер тізіміне жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар енгізілуі мүмкін. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сайланбалы лауазымдарға кандидат ретінде тіркелген тұлғалар мен олардың жұбайлары да тексеруге жатады. Бұл мемлекеттік қызметте жүрген тұлғаларға, сондай-ақ шартты түрде мерзімінен бұрын босатылған тұлғаларға да қатысты. Азарт ойындары мен бәс тігумен айналысатын заңды тұлғалар да бақылауға алынады, сондай-ақ электронды шот-фактуралардың салыстырмалы бақылауы жүргізілетін тұлғалар. Салық органының сұрауынан кейін он жұмыс күні ішінде банктік шоттардың бар-жоғы, олардың нөмірлері, сондай-ақ декларацияны табыс ету міндеттемесі бар жеке тұлғалардың шоттарындағы қаражат қалдықтары туралы ақпаратты ұсыну қажет, белгілі бір санаттарды қоспағанда. Мұндай мәліметтердің формалары уәкілетті органмен Ұлттық Банкпен келісу арқылы белгіленеді. Сондай-ақ, он жұмыс күні ішінде декларация міндеттемелері бар жеке тұлғаларға берілген кредиттер туралы, төлем сомаларын көрсете отырып, ақпарат ұсыну қажет. Бұл мәліметтердің формалары да уәкілетті органдармен анықталады. Банктік шоттарды ашудан бас тарту мүмкін, корреспонденттік шоттар мен әлеуметтік төлемдер, зейнетақылар, алименттер және заңнамада көзделген басқа да төлемдер алу үшін арналған шоттарды қоспағанда. Белсенді емес салық төлеушілер тізіміне енгізілген салық төлеушілер, банктерде ашық банктік шоттары болса, салық органдары инкассациялық бұйрықтар берген немесе шығыс операцияларын тоқтатқан, сондай-ақ салықтық қарызы немесе әлеуметтік төлемдер бойынша қарызы бар тұлғалар белгілі бір шарттарға жатады. Салық төлеушінің қарызбен келісімі болған жағдайда, банктік ұйымдар шот аша алады, егер шығыс операциялары тек қарыз толық өтелгеннен кейін жүзеге асырылатын болса, соның ішінде осы шоттан қаражат аударымдары. Бірінші тармақшаның ережелері келесі жағдайларда қолданылмайды:
- екінші деңгейлі банкпен активтер мен міндеттемелерді беру операциялары шеңберінде берілген шоттарды алмастыру үшін ата-ана банкімен шоттарды ашу кезінде, сондай-ақ құқықтық мирасқор банкпен ашылатын шоттар;
- салық төлеушіге қатысты банкроттық және жою туралы сот актісі күшіне енген жағдайда;
- шот ашу үшін банкке жүгінген күні қарызды төлеу кезінде. Сондай-ақ, салық органына есептік тоқсаннан кейінгі айдың 25-іне дейін салық төлеушілер туралы ақпаратты ұсыну қажет, олар:
- құқықтарды беру шарттары бойынша коллекторлық қызметті жүзеге асыратын тұлғалар;
- несие келісімшарттары бойынша кредитордың құқықтарын коллекторлық агенттікпен сенімгерлік басқару аясында жүзеге асырады. Мұндай мәліметтердің формалары уәкілетті органмен қаржы нарығын бақылаушы органмен келісім бойынша белгіленеді. Сонымен қатар, электрондық саудамен айналысатын салық төлеушілердің банктік шоттарының болуы, шот нөмірлері, қалдықтары және шоттардағы қаражат қозғалысы туралы ақпаратты уәкілетті орган мен Ұлттық Банкпен белгіленген тәртіпте және мерзімде ұсыну талап етіледі. Жеке кәсіпкерлер немесе заңды тұлғалар сияқты белгілі бір салық төлеуші санаттары үшін төлемдердің жылдық қорытынды сомалары туралы ақпаратты төлем терминалдары арқылы ағымдағы шотқа түскен сомалар бойынша ұсыну қажет. Мұндай мәліметтерді ұсыну шарттары мен мерзімдері де уәкілетті органмен белгіленеді. Қосымша, Ұлттық Банк пен уәкілетті органдардың бірлескен актісімен бекітілген банктік шоттардан қолма-қол ақша алу ережелеріне сәйкес мәліметтер мен құжаттарды ұсыну талап етіледі. Сондай-ақ, егер бұл шотта кәсіпкерлік қызметтен түсетін табыс белгілері бар операциялар жүргізілсе, жеке тұлғаның банктік шотына жеке тұлғалардан түскен сомалар туралы ақпаратты ұсыну қажет. Мұндай операцияларды жіктеу критерийлері мен мәліметтерді ұсыну тәртібі уәкілетті органмен Ұлттық Банкпен келісім бойынша белгіленеді. Соңында, валюталық түсімнің түсуі туралы салық органына қорытынды ұсыну талап етіледі. Валюталық түсімнің түсуі туралы қорытындының формасы, сондай-ақ оны ұсыну тәртібі мен мерзімдері уәкілетті органмен Ұлттық Банкпен келісім бойынша белгіленеді. Банктік ұйымдардың құқықтары:
1. Салық төлеушінің (салық агентінің) операцияларын тоқтату туралы бұйрықта көрсетілген салықтық қарыз сомасы төленгеннен кейін банктік шоттар бойынша шығыс операцияларын қайта бастау.
2. Салық төлеушінің (салық агентінің) банктік шоты жабылған жағдайда, инкассациялық бұйрықты және операцияларды тоқтату туралы бұйрықты шоттың жабылғаны туралы хабарламамен бірге тиісті салық органына қайтару. Егер бұйрықта бірнеше шот көрсетілсе, мұндай құжаттар соңғы көрсетілген шот жабылғаннан кейін бір жұмыс күні ішінде салық органына қайтарылуы тиіс.
3. Егер инкассациялық бұйрық толық көлемде басқа салық төлеушінің (салық агентінің) шоттарына көрсетілген жалпы соманы бір немесе бірнеше шоттан қаражатты есептен шығару арқылы орындалса, салық төлеушінің (салық агентінің) шоттарына шығарылған инкассациялық бұйрықтарды салық органына орындаусыз қайтару.
Хабарламалар, есептер және 2-тармақтың 1), 6), 16) және 17) тармақшаларында көрсетілген мәліметтер телекоммуникациялық желілер арқылы беріледі. Салық органы банктік ұйымдарға салық төлеушінің (салық агентінің) салықтарды, бюджетке төленетін төлемдер мен әлеуметтік жарналарды төлеу бойынша міндеттемелерін орындау үшін қажетті ақпаратты ұсынады.
Салық органы банктік ұйымдардың осы бапта белгіленген міндеттемелерін орындауын тексеру құқығына ие.
- осы Кодекс;
- Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексі;
- Қазақстан Республикасының "Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы" Заңы;
- салық органдарына бақылау міндеті жүктелген Қазақстан Республикасының басқа заңнамасы.
Осы Кодекс бойынша банктік ұйымдар ұсынатын мәліметтер салық органымен тек салықтық әкімшілендіру мақсатында пайдаланылады.