462-бап. Ерекше жағдайларда сатудан түскен айналым көлемін анықтаудың ерекшеліктері
Ключті нормалар мен актілер
Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 462-бабы
1. Егер кепілге қойылған мүлік кепіл беруші тарапынан сатып алушыға немесе кепіл ұстаушыға берілсе, кепіл берушінің сату айналымының мөлшері төмендегідей анықталады:
1) кепілге қойылған мүлікті сату кезінде – сату бағасынан, қосылған құн салығын есепке алмай, сатылатын кепіл мүлігінің құны бойынша;
2) кепіл мүлкінің кепіл ұстаушының меншігіне айналуы кезінде – соттың немесе мүлікті бағалауға лицензиясы бар бағалаушының қорытындысына негізделген сенімді тұлғаның шешімімен белгіленген ағымдағы бағалау құны бойынша, қосылған құн салығын есепке алмай. Сенімді тұлға Қазақстан Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес кепіл мүлкін мәжбүрлі соттан тыс тәртіпте өткізу кезінде тағайындалады.
2. Салық төлеушінің реимпорт рәсіміне қойылған тауардың айналым мөлшері, экспорт рәсіміне қойылған тауардың көлеміне пропорционалды түрде, экспорт кезінде қолданылған өлшем бірліктерінде, қосылған құн салығына арналған декларацияда көрсетілген тауардың құны негізінде анықталады.
3. Мүліктік кешен ретінде кәсіпорынды сату кезінде айналым мөлшері, қосылған құн салығы бұрын есепке алынған берілетін мүліктің баланстық құны бойынша анықталады:
1) сату-сатып алу келісімшарты бойынша сату бағасы мен берілетін активтердің баланстық құны арасындағы оң айырмамен ұлғайтылған, берілетін міндеттемелердің баланстық құнын азайту арқылы, жүзеге асыру күніне бухгалтерлік есеп деректері бойынша;
2) сату-сатып алу келісімшарты бойынша сату бағасы мен берілетін активтердің баланстық құны арасындағы теріс айырмамен азайтылған, берілетін міндеттемелердің баланстық құнын азайту арқылы, жүзеге асыру күніне бухгалтерлік есеп деректері бойынша.
4. Мүлікті қаржылық лизингке беру кезінде айналым мөлшері төмендегідей анықталады:
1) 460-баптың 11-бөлігінің 1) тармақшасында көрсетілген айналымның жүзеге асырылған күні – қаржылық лизинг келісімшарты бойынша белгіленген лизингтік төлемнің мөлшері негізінде, сыйақы мен қосылған құн салығын есепке алмай;
2) 460-баптың 11-бөлігінің 2) тармақшасында көрсетілген айналымның жүзеге асырылған күні – мүлікті лизинг алушыға беру күніне дейін келісімшарт бойынша белгіленген барлық мерзімді лизингтік төлемдердің сомасы негізінде, сыйақы мен қосылған құн салығын есепке алмай;
3) 460-баптың 11-бөлігінің 3) тармақшасында көрсетілген айналымның жүзеге асырылған күні – келісімшарт бойынша алынған немесе алынуы тиіс барлық лизингтік төлемдердің жалпы сомасы мен салық салынатын айналымның мөлшері арасындағы айырма ретінде, сыйақы мен қосылған құн салығын есепке алмай, алдыңғы жүзеге асырылған күндерге сәйкес салық салынатын айналымдардың сомасы ретінде;
4) 460-баптың 11-бөлігінің 4) тармақшасында көрсетілген айналымның жүзеге асырылған күні – есептелген сыйақының сомасы.
5. Тауарларды тегін беру кезінде айналым мөлшері, берілетін тауарлардың баланстық құнына негізделеді, салық төлеушінің бухгалтерлік есепте берілген күні, қайта бағалау мен құнсыздандыруды есепке алмай, егер Қазақстан Республикасының трансферттік бағалау туралы заңнамасында өзгеше көзделмесе. Тегін орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер үшін айналым мөлшері, салық төлеушінің қосылған құн салығына арналған бухгалтерлік есепте көрсетілген тауарлардың баланстық құнына негізделеді, қайта бағалау мен құнсыздандыруды есепке алмай, егер тауарлар тегін жұмыстарды орындау немесе қызмет көрсету үшін пайдаланылса. Тауарларды, жұмыстарды және қызметтерді сатып алу кезінде төленген қосылған құн салығы, есепке алынған салық ретінде, пропорционалды әдісті қолдану арқылы есепке алынады. Бұл сомалар салық төлеушінің шығыстарына халықаралық қаржылық есептілік стандарттары мен Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы заңнамасының талаптарына сәйкес есепке алынады. Тұрақты активтердің және 250-баптың 2) тармақшасында көрсетілген активтердің құны, тегін пайдалануға берілген кезде салық салынатын айналымға енгізу үшін төмендегідей анықталады:
Са = (НДС пр/Си) х Тф/ставка,
мұнда:
Са – активтің салық салынатын айналымға енгізілетін құны;
НДС пр – активті сатып алу кезінде есепке алынатын қосылған құн салығының сомасы;
Си – активтің күнтізбелік айлардағы пайдалану мерзімі, ол мынадай түрде анықталады:
- амортизацияланатын активтер үшін – бухгалтерлік есепте белгіленген пайдалы пайдалану мерзімі;
- басқа активтер үшін – техникалық құжаттамада көрсетілген қызмет мерзімі, немесе ондай құжаттама болмаған жағдайда 120 ай;
Тф – есепті салық кезеңінде пайдалануға берілген нақты айлар саны;
ставка – активті беру күніне қосылған құн салығының ставкасы.
Тауарлар, жұмыстар мен қызметтер бойынша талап құқықтарын беру кезінде, аванстар мен айыппұлдарды қоспағанда, айналым мөлшері берілген талап құқықтарының құны мен берілген күні бойынша борышкерден алынуы тиіс соманың арасындағы айырма ретінде анықталады, бастапқы құжаттарға сәйкес. Несие бойынша талап құқықтарын беру кезінде айналым мөлшері берілген құқықтың құнына кіретін сыйақы сомасы мен борышкерден алынуы тиіс сыйақы сомасының арасындағы айырма ретінде анықталады. Сатудың айналым мөлшері салықсыз сыйақы ретінде анықталады, ол мынадай жағдайларда қарастырылады:
1) кәсіпкерлік қызметті шектеу немесе тоқтату туралы келісім;
2) несие (қарыз, микроқарыз) беру туралы келісім;
3) сенімхат бойынша, тауарлар, жұмыстар мен қызметтер сенім білдірушінің атынан және есебінен сенімгер арқылы сатылады. Ислам банкі тарапынан жеке және заңды тұлғаларды сауда делдалы ретінде коммерциялық несие беру арқылы қаржыландыру кезінде айналым мөлшері ислам банкіне алынуы тиіс табыс ретінде анықталады. Бұл табыс келісім шарттарына сәйкес сатып алушыға сатылатын тауардың үстеме бағасын қамтиды. Бұл ережелер ислам банкі тауарды үшінші тұлғаға коммерциялық несие келісімін орындаудан бас тартқан жағдайда сататын жағдайларға қолданылмайды.
Тауарларды сату, жұмыстарды орындау немесе қызметтерді көрсету комиссиялық келісім шарттары бойынша, сондай-ақ комиссионердің комитент үшін сатып алынған тауарларды беру кезінде комиссионердің айналым мөлшері төмендегі сомалардың бірі ретінде анықталады:
- салықсыз комиссиондық сыйақы;
- резидент емес тұлғадан сатып алынған жұмыстар мен қызметтердің құны, комиссионердің айналымы болып табылады.
Көлік экспедициясы келісімі шеңберінде жұмыстарды орындау және қызметтерді көрсету кезінде экспедитордың айналым мөлшері:
- келісімде көзделген салықсыз сыйақы;
- резидент емес тұлғадан сатып алынған жұмыстар мен қызметтердің құны, экспедитордың айналымы болып табылады.
Периодикалық басылымдар мен басқа да бұқаралық ақпарат құралдарының өнімдерін, интернетте орналастырылғандарды қоса алғанда, айналым мөлшері есепті кезеңдегі тараптармен келісілген бағалар мен тарифтер негізінде салықсыз сату құны ретінде анықталады.
Тауарды беру, жұмыстарды орындау немесе қызметтерді көрсету кезінде жұмыс беруші қызметкерге қарызды өтеу үшін айналым мөлшері мына формула бойынша анықталады:
Ор = Зр х 100/(100+ставка), мұнда:
- Ор – сатудың айналымы;
- ставка – тауарды беру күніне қосылған құн салығының ставкасы;
- Зр – қызметкерге төленуге тиіс сома.
Тауарды жоғалту жағдайында, қосылған құн салығынсыз сатып алынған және еркін кедендік аймақтың кедендік рәсіміне орналастырылған тауардың айналым мөлшері жоғалу күніне бухгалтерлік есепте көрсетілген баланстық құн ретінде анықталады, қайта бағалау мен құнсыздануды есепке алмай.
Қайтарылмаған орауыштарды сату бойынша айналым мөлшері, белгіленген мерзімде қайтарылмаған жағдайда, қайтару күніне бухгалтерлік есепте көрсетілген баланстық құн ретінде анықталады, қайта бағалау мен құнсыздануды есепке алмай.
1 – 14 тармақтарының ережелеріне қарамастан, айналым мөлшері мынадай жағдайларда анықталады:
1) заңды тұлға тарапынан жеке тұлғаға сатып алынған автокөліктерді сату кезінде – сату құны мен сатып алу құны арасындағы оң айырма;
2) шығу туризмі бойынша туристік оператордың қызметтерін көрсету кезінде – туристік өнімнің құны мен сақтандыру, тасымалдау және тұру қызметтерінің құны, егер ол тұру құнына кірсе, сондай-ақ туристік агенттің сыйақысы арасындағы оң айырма;
3) бағалы қағаздар мен үлестік қатынастармен операциялар кезінде – 250-бапқа сәйкес анықталатын құнның өсуі.
4) Тауарларды сату кезінде, қосылған құн салығы есепке алынбайтын жағдайда, сату құны мен тауардың баланс құны арасындағы оң айырма, қайта бағалау мен құнсыздануды ескермей, тауарды беру күніне сәйкес анықталады;
5) Тауарды беру кезінде: Заңды тұлғаның таратылуы немесе жарғылық капиталдың азаюы жағдайында мүлікті акционерге, қатысушыға немесе құрылтайшыға бөлу кезінде, берілетін тауардың бухгалтерлік есепте көрсетілген баланс құны мен қатысу үлесіне сәйкес келетін төленген жарғылық капиталдың мөлшері арасындағы оң айырма анықталады, сондай-ақ мүлікті бөлу пропорционалды түрде жүзеге асырылатын акциялар санына сәйкес. Құрылтайшыдан немесе заңды тұлғадан қатысу үлесін немесе оның бөлігін сатып алу кезінде оң айырма, берілетін тауардың баланс құны мен сатып алынатын үлеске қатысты төленген жарғылық капиталдың мөлшеріне негізделіп, аналогиялық түрде есептеледі. Акционерден акцияларды сатып алу кезінде эмитентпен оң айырма, берілетін тауардың баланс құны мен сатып алынатын акциялар санына сәйкес келетін төленген жарғылық капиталдың мөлшері арасындағы айырма ретінде анықталады. Қосылған құн салығынсыз сатып алынған тұрғын үй ғимараты немесе оның бөлігін сату кезінде, оң айырма сату құны мен бухгалтерлік есепте көрсетілген баланс құны арасындағы айырма ретінде анықталады, қайта бағалау мен құнсыздануды ескермей.