383-бап. Жылжымайтын мүліктің құнының өсуінен алынған табыс
Ключті нормалар мен актілер
Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 383-бабы
Жылжымайтын мүліктің құнының өсуінен алынатын табыс, мүлікті сату бағасы мен сатып алу бағасы арасындағы айырма ретінде анықталады. Бұл ретте, мүлікті сатып алу мен сату бойынша шығындар, сондай-ақ құжатпен расталатын басқа да шығындар ескеріледі. Налогооблагаемый табысты есептеу үшін мүліктің сатып алынған және сатылған күндерін дұрыс анықтау, сондай-ақ шығындарды есептеу бойынша белгіленген ережелерді сақтау маңызды.
1. Жылжымайтын мүліктің құнының өсуінен алынатын табыс, келесі мүлікті жүзеге асыру немесе заңды тұлғаның жарғылық капиталына үлес ретінде беру кезінде пайда болады:
1) Қазақстан Республикасында орналасқан тұрғын үйлер, саяжайлар, гараждар, автотұрақ орындары, қоймалар және жеке қосалқы шаруашылық объектілері, егер олар құқықты тіркеген сәттен бастап екі жылдан аз уақыт бойы меншікке жатса;
2) Қазақстан Республикасында орналасқан, жеке тұрғын үй құрылысына, саяжай құрылысына, жеке қосалқы шаруашылық жүргізуге, гараж немесе автотұрақ орындарына арналған жер учаскелері және (немесе) үлестері, егер олар құқықты тіркеген сәттен бастап екі жылдан аз уақыт бойы меншікке жатса;
3) Қазақстан Республикасында орналасқан, 382-баптың 5) және 6) тармақтарында көрсетілген мүліктен басқа, меншікке жату мерзіміне қарамастан, басқа жылжымайтын мүлік;
4) Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан жылжымайтын мүлік, құқықтары шетел мемлекетінің уәкілетті органында мемлекеттік немесе өзге тіркеуге жататын, меншікке жату мерзіміне қарамастан.
Бұл баптың мақсаттары үшін жылжымайтын мүлікке әуе және теңіз кемелері, ішкі су көліктері, "өзен-теңіз" кемелері, ғарыш объектілері және магистральды құбырлар жатпайды. 1) және 2) тармақшаларында көрсетілген мүлік, егер ол жұбайлардың ортақ меншігінде болса, меншікке жату мерзімі ортақ меншік құқығы тіркелген сәттен бастап жүзеге асыру (беру) күніне дейін анықталады, егер:
- неке бұзылған жағдайда сыйға тарту;
- құқықтардың бір жұбайға мұрагерлік етуі.
2. Жылжымайтын мүліктің құнының өсуінен алынатын табыс:
1) жүзеге асыру кезінде – сату бағасы мен бастапқы құн арасындағы оң айырма;
2) жарғылық капиталға үлес ретінде беру кезінде – мүлікті үлес ретінде беру бағасы мен оның бастапқы құны арасындағы оң айырма, бірақ мүліктің берілген бағасынан аспауы тиіс. Мүліктің үлес ретінде берілген бағасы, қабылдау мен беру туралы құжат негізінде анықталады.
3. Егер осы баптың 4 – 6 тармақтарында өзгеше белгіленбесе, жылжымайтын мүлік объектісінің бастапқы құны құжатпен расталған:
1) осы объектіні сатып алу бағасы;
2) сатып алынған объектінің (объектілерінің) сатып алу бағасы, ол функционалдық және (немесе) мақсатты тағайындалуын өзгерткеннен кейін, сатып алу сәтінен бастап жүзеге асырылған (берілген) күнге дейін.
4. Жылжымайтын мүлікті жүзеге асыру немесе жарғылық капиталға беру кезінде бастапқы құн болып табылатын келесі жағдайлар:
1) ғимарат (оның бөлігі) салу үшін жер учаскесін сатып алу бағасы – егер физикалық тұлға, дара кәсіпкер емес, өз салған ғимараты (оның бөлігі) жүзеге асырса (берсе);
2) меншік құқығының пайда болған күніне нарықтық құн – егер физикалық тұлға Қазақстан Республикасының аумағында салынған жеке тұрғын үйді жүзеге асырса (берсе);
3) Қазақстан Республикасының "Мүлікті легализациялау жөніндегі амнистия туралы" және "Қазақстан Республикасының азаматтары, оралмандар және Қазақстан Республикасында тұруға ықтиярхаты бар тұлғалардың мүлікті легализациялау жөніндегі амнистия туралы" заңдарына сәйкес легализацияланған мүлікті жүзеге асыру (беру) кезінде, егер сатып алу бағасы жоқ болса және легализация үшін төлем міндеттемесі орындалса, – легализацияланған мүліктің легализациялау үшін есептелген сомасы;
4) Егер физикалық тұлға Қазақстан Республикасында сатып алынған мүліктің бағасы туралы құжатпен расталған мәліметтерге ие болмаса, бағалау немесе кадастрлық құн қолданылады.
5) Тұрғын үй құрылысындағы үлестік қатысу туралы келісімнің бағасы, үлестік қатысу арқылы сатып алынған жылжымайтын мүлікті жүзеге асыру кезінде пайдаланылады.
6) Физикалық тұлға үлестік қатысу туралы келісімшарт бойынша тұрғын үй ғимаратында үлес талап ету құқығын алған бағасы, көпқабатты үйдегі үлес талап ету құқығын беру кезінде жылжымайтын мүлікті беру кезінде қолданылады.
7) 5-тармаққа сәйкес анықталған бағасы, тегін алынған мүлікті беру кезінде қолданылады.
8) Акционер, қатысушы немесе құрылтайшы тарапынан бөлініс кезінде алынған мүліктің бағасы, активті қабылдау және беру туралы құжатта, тараптардың қолдарымен расталған, тіркеледі. Бұл, активтер заңды тұлғаны тарату, жарғылық капиталды азайту немесе үлес сатып алу нәтижесінде алынған жағдайларға қатысты.
9) Салық агентінен немесе Қазақстан Республикасынан тыс көздерден алынған, декларацияда көрсетілген, бұрын танылған табыс сомасы, осындай табыстың төлемі ретінде мүлік алу кезінде қолданылады.
10) Дебиторлық берешек сомасы, оның өтелуі үшін алынған жылжымайтын мүлік, табыс алуымен байланысты емес берешекті өтеу үшін жылжымайтын мүлікті алу кезінде қолданылады. Тегін алынған мүліктің бастапқы құны келесі түрде анықталады:
1) Тегін алынған мүліктен бұрын кіріске енгізілген құн, егер ол жеке кәсіпкер немесе физикалық тұлғаның салық салынатын кірісінде есепке алынған болса, қолданылады.
2) Нарықтық құн, мұрагерлік немесе қайырымдылық көмегі ретінде алынған мүлікті беру кезінде қолданылады.
3) Бағалау құны, жеке тұлғалардың мүлкіне салық салынатын мүлік үшін қолданылады.
4) Кадастрлық (бағалау) құн, жер учаскелері үшін қолданылады.
5) Нөлдік құн, қалған барлық жағдайларда қолданылады. Тегін алынған мүліктің бастапқы құнын анықтау, тармақшалар бойынша кезең-кезеңімен жүзеге асырылады.
Мемлекетте жеңілдетілген салық салу режимі бар жылжымайтын мүліктің бастапқы құны нөлге тең.
Егер 3-6 тармақтардың ережелері Қазақстан Республикасындағы жылжымайтын мүліктің бастапқы құнын анықтауға қолданылмаса, ол нөлге тең деп қабылданады.
Жылжымайтын мүлік объектісінің бөлігін беру кезінде бастапқы құн, берілетін бөліктің жалпы объектінің алаңына пропорционалды түрде анықталады. Осы баптың мақсатында:
1) Нарықтық құн, меншік құқығы пайда болған күндегі мүліктің сату бағасы, Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес бағалаушы мен салық төлеуші арасындағы келісімшарт бойынша жүргізілген бағалау есебінде анықталады, егер өзгеше көзделмесе.
Қазақстан Республикасынан тыс орналасқан және мұрагерлікпен алынған мүліктің нарықтық құны, меншік құқығы пайда болған күндегі бағалау нәтижелері туралы есепте немесе басқа құжатта, тәуелсіз бағалаушы мен салық төлеуші арасындағы келісімшарт бойынша жүргізілген бағалау нәтижесінде анықталады. Нарықтық құн, салық төлеуші тарапынан, мүлік сатылған немесе берілген салық кезеңі үшін табыс және мүлік декларациясын тапсыру мерзімінен кешіктірілмей анықталуы тиіс. Бағалау құны, салық салу үшін мемлекеттік корпорация тарапынан 1 қаңтардағы жылжымайтын немесе берілген мүлікке меншік құқығы пайда болған жылы анықталған мүліктің құны болып табылады. Кадастрлық (бағалау) құн, мемлекеттік жер кадастрын жүргізетін мемлекеттік корпорация тарапынан, меншік құқығы пайда болған күннің бірі:
- жер учаскесіне меншік құқығы пайда болған күн;
- жер учаскесіне меншік құқығы пайда болған күннен бұрынғы соңғы күн.