320-бап. Құрылып қойған провизиялардың (резервтердің) мөлшерін азайтудан алынған табыс
Ключті нормалар мен актілер
Қазақстан Республикасының Салық кодексінің 320-бабы
Ситуацияның мәні
320-бапта белгіленген нормаларға сәйкес, табыс ретінде жасалған провизиялардың немесе резервтердің азаюынан алынған сома танылады. Бұл қаржылық және салықтық резервтерге қатысты, олар бухгалтерлік есепте бұрын есепке алынған.
Маңызды аспектілер
Жасалған провизиялардың мөлшерін азайту кезінде табысты анықтағанда келесі аспектілерді ескеру қажет:
- Провизиялар бухгалтерлік есептің қолданыстағы нормаларына сәйкес жасалуы тиіс.
- Провизиялардың азаюы құжатпен расталуы керек.
- Резервтердің азаюы заңнаманың талаптарына қайшы келмеуі маңызды.
Әрекет ету тәртібі
Провизиялардың азаюынан алынған табысты дұрыс есепке алу үшін:
1. Жасалған резервтер мен провизияларды талдау жүргізу.
2. Резервтердің азаюын растайтын қажетті құжаттарды дайындау.
3. Алынған табысты бухгалтерлік есепте және салықтық есептілікте көрсету.
Практикалық қорытынды
Жасалған провизиялардың мөлшерін азайту салық салынатын табыстың артуына әкелуі мүмкін. Сондықтан резервтерді өзгертуге қатысты барлық операцияларды мұқият құжаттау және заңнаманың белгіленген талаптарын сақтау маңызды.
1. Салық төлеуші, 323-бапқа сәйкес провизияларды (резервтерді) жасауға жұмсалған шығындарды шегеруге құқығы бар болған жағдайда, табыс ретінде танылатын провизиялардың (резервтердің) азаюынан алынатын табыстар:
1) есепті және/немесе өткен салық кезеңдерінде шегерімге жатқызылған провизиялардың (резервтердің) сомасы, борышкердің міндеттемелерін орындаған жағдайда, орындалған сомаға пропорционалды;
2) борышкерге талаптардың мөлшерін төмендету негізінде, келісімшарт бойынша, новация, талап құқықтарын цессия келісімі арқылы беру және/немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа негіздер бойынша, есепті және/немесе өткен салық кезеңдерінде шегерімге жатқызылған провизиялардың (резервтердің) сомасы, талаптардың азаюына пропорционалды;
3) күтілетін кредиттік шығындардың бағалауындағы өзгерістер нәтижесінде есепті және/немесе өткен салық кезеңдерінде шегерімге жатқызылған сомалар.
2. Салық төлеуші, 323-бапқа сәйкес провизияларды (резервтерді) жасауға жұмсалған шығындарды шегеруге құқығы бар болған жағдайда, борышкерге талаптардың мөлшерін төмендету кезінде табыс ретінде танылмайтын провизиялардың (резервтердің) сомалары:
1) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес заңды тұлғаның борышкер ретінде таратылуына байланысты Ұлттық бизнес-идентификациялық нөмірлер реестрінен шығарылған;
2) соттың заңды күшіне енген шешімі бойынша жеке тұлғаның борышкер ретінде хабарсыз кеткен, әрекет қабілетсіз, шектеулі әрекет қабілетті немесе қайтыс болған деп танылуы;
3) борышкер жеке тұлғаға бірінші немесе екінші топтағы мүгедектік белгіленуі, сондай-ақ борышкер жеке тұлғаның қайтыс болуы;
4) салық төлеушіге, 323-бапқа сәйкес провизияларды (резервтерді) жасауға жұмсалған шығындарды шегеруге құқығы бар, борышкер мен бірлескен немесе субсидиарлық жауапкершілікті көтеретін үшінші тұлғалардың мүлкі, оның ішінде ақша және бағалы қағаздар, не болмаса, өндіріп алу мүмкіндігі бар табыстары болмаған жағдайда, сот орындаушысының атқарушылық құжатын салық төлеушіге қайтару туралы қаулысының заңды күшіне енуі;
5) Қазақстан Республикасының реабилитация және банкроттық туралы заңнамасына сәйкес жеке кәсіпкер ретінде тіркеуден шығарылуына байланысты банкрот деп танылған;
6) Қазақстан Республикасының "Қазақстан Республикасындағы банктер мен банктік қызмет туралы", "Жылжымайтын мүлікті ипотекалау туралы" және "Микроқаржылық қызмет туралы" заңдарында көрсетілген заңды тұлғаларға кредит (несие, ипотекалық несие, ипотекалық тұрғын үй несиесі, микронесие) бойынша талап құқықтарын беру, екінші деңгейлі банк, ипотекалық ұйым немесе микроқаржылық қызметпен айналысатын ұйым (ломбардтан басқа) тарапынан, берілген құқықтың құны мен борышкерден алынуы тиіс соманың арасындағы теріс айырма бөлігінде.
7) Бухгалтерлік есепте төленбеген мерзімі өткен кредит (несие, ипотекалық несие, ипотекалық тұрғын үй несиесі) бойынша дебиторлық талаптың және оған байланысты сыйақының, сондай-ақ құжаттық есеп айырысулар мен кепілдіктер бойынша дебиторлық берешектің мөлшерін халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына және (немесе) Қазақстан Республикасының заңнамасының талаптарына сәйкес азайту, егер салық төлеуші резервтер (провизиялар) құру бойынша шығындардың сомасын шегеруге құқылы болса, 323-баптың 1 және 4-тармақтарына сәйкес, есептік салық кезеңінде дебиторға талап қою құқығының толық немесе ішінара тоқтатылмаған жағдайда жүзеге асырылады.
8) Салық төлеуші, резервтер (провизиялар) құру бойынша шығындардың сомасын шегеруге құқылы болған жағдайда, кредит (несие, ипотекалық несие, ипотекалық тұрғын үй несиесі) бойынша үмітсіз берешекті кешірумен байланысты дебиторға талаптың мөлшерін азайтады, бұл сома салық кезеңінің басындағы негізгі борыш сомасына кешірілген үмітсіз берешектің жалпы сомасының максималды қатынасына сәйкес келеді. Максималды қатынас 0,1-ге тең.
9) Ипотекалық тұрғын үй несиесі (ипотекалық несие) бойынша дебиторға талаптың мөлшерін, Ұлттық Банк бекіткен бағдарлама аясында қайта қаржыландыруға жататын жағдайда, кредит (несие) бойынша үмітсіз берешекті кешірумен байланысты салық төлеуші, резервтер (провизиялар) құру бойынша шығындардың сомасын шегеруге құқылы болған жағдайда, салық кезеңінің басындағы негізгі борыш сомасына кешірілген үмітсіз берешектің жалпы сомасының максималды қатынасына сәйкес азайтады. Максималды қатынас 0,1-ге тең.
10) Микрокредит бойынша үмітсіз берешекті кешірумен байланысты дебиторға талаптың мөлшерін салық төлеуші, резервтер (провизиялар) құру бойынша шығындардың сомасын шегеруге құқылы болған жағдайда, салық кезеңінің басындағы негізгі борыш сомасына кешірілген микрокредиттер бойынша үмітсіз берешектің жалпы сомасының максималды қатынасына сәйкес азайтады. Максималды қатынас 0,2-ге тең.
3. Бұрын банк болған заңды тұлға, құрылған провизиялардың (резервтердің) азаюынан алынатын табысты анықтағанда:
1) осы баптың 1 және 2-тармақтарының ережелеріне сүйенеді;
2) егер 2-тармақта өзгеше көрсетілмесе, 4-тармаққа сәйкес провизиялардың (резервтердің) азаюынан алынатын табыстарды есепке алмайды, осы тармақта көрсетілген жағдайларда;
3) 2029 салық кезеңі үшін құрылған провизиялардың (резервтердің) азаюынан алынатын табысты таниды және оны 5-тармаққа сәйкес жылдық жиынтық табысқа қосады. **Ескерту:** 4-тармақ 848-баптың 2-тармағының 4) тармақшасына сәйкес 01.01.2030 жылға дейін қолданылады.
4. Бұрын банк болған заңды тұлға, кредит (несие) бойынша борышты кешіру жағдайында, ағымдағы немесе алдыңғы салық кезеңдерінде шегерімге жатқызылған сомаларды провизиялардың (резервтердің) азаюынан алынатын табыс ретінде есепке алмайды, бұл борыш:
- негізгі борыш бойынша берешек;
- 2012 жылдың 31 желтоқсанынан кейін есептелген сыйақы бойынша берешек;
- кредит (несие) бойынша берешекпен байланысты. Мұндай заңды тұлға кредит (несие) бойынша борышты кешіру және (немесе) кредит (несие) бойынша берешекпен байланысты борышты кешіру жағдайында, келесі шарттарды сақтаған кезде, провизиялардың (резервтердің) азаюынан алынатын табыс ретінде сомаларды танымайды:
1) кредит (несие) 2009 жылдың 1 қазанынан бұрын берілген;
2) кредит (несие) бойынша борышкер және (немесе) кредит (несие) бойынша берешекпен байланысты тұлға, 2019 жылдың 1 шілдесінен бұрын банк басқармасы немесе бұрын банк болған заңды тұлға бекіткен, кешіруге жататын борышкерлер тізімінде көрсетілген және 2019 жылдың 1 тамызына дейін уәкілетті органға ұсынылған;
3) кредит (несие) бойынша борышты кешіру және (немесе) кредит (несие) бойынша берешекпен байланысты борышты кешіру, 2019 жылдың 1 шілдесінен бұрын бекітілген және 2019 жылдың 1 тамызына дейін уәкілетті органға ұсынылған борышкерлер тізімінде көрсетілген сомадан аспай жүзеге асырылады.
4) Бір немесе бірнеше несие (заем) құжаттары бар:
- резидент еместерге берілген:
- борышкер – жеке тұлға және (немесе) лауазымды тұлғаға қатысты шетел мемлекетінің құқық қорғау органына қылмыстық іс қозғау туралы өтініш;
- Қазақстан Республикасы немесе шетел мемлекетінің сотына борышты өндіріп алу, кепілге қойылған мүлікті өндіріп алу және (немесе) кепілге қойылған құқықтарды қалпына келтіру туралы талап арыз;
- борышкер мен бірлескен немесе субсидарлық жауапкершілік көтеретін үшінші тұлғалардың мүлкі немесе табыстары өндіріп алуға жатпайтын жағдайда, сот орындаушысының немесе шетел мемлекетінің басқа да құжатының заңды күшіне енген қаулысы, орындаушы құжатты банкке қайтару туралы;
- шетел мемлекетінің сотының борышты өндіріп алудан немесе кепілге қойылған құқықтарды қалпына келтіруден бас тарту туралы заңды күшіне енген шешімі;
- шетел мемлекетінің сотының борышкерді банкрот деп тану туралы заңды күшіне енген шешімі;
- борышкердің заңды тұлғалар реестрінен шығарылуы туралы шетел мемлекетінің уәкілетті органы берген құжат;
- резиденттерге берілген:
- борышкер – жеке тұлға және (немесе) лауазымды тұлғаға қатысты Қазақстан Республикасының құқық қорғау органына қылмыстық іс қозғау туралы өтініш;
- банк өтініші бойынша құқық қорғау органдарының шараларын жүргізгенін растайтын құжат немесе қылмыстық іс қозғау. Аталған құжаттардың болуы резидент еместерге берілген несие (заем) үшін талап етілмейді.
Несие бойынша өтелмеген борышты кешіру, егер кепілге қойылған мүлік, ипотекалық келісім-шарт жасалған күнде негізгі борышты толық қамтамасыз етсе, мүлікті соттан тыс сату кезінде негізгі борыш сомасынан төмен бағамен жүзеге асырылған жағдайда; банк тарапынан талап қою құқығын резидент еместерге дисконтом беру кезінде, егер берілген құқықтың құны Қазақстан Республикасының немесе шетел мемлекетінің заңнамасына сәйкес жүргізілген бағалау есебінде анықталған нарықтық құнға тең болса; дисконт – берілген құқықтың құны мен несие бойынша талап қою құны арасындағы теріс айырма ретінде танылады; егер банк басқару органы құқық қорғау органдарына немесе шетел мемлекетінің сотына жүгінудің мүмкін еместігін растайтын құжатты ұсынса, онда:
- Қазақстан Республикасы мен шетел мемлекеті арасында қылмыстық және азаматтық істер бойынша құқықтық көмек туралы келісімнің болмауы;
- несие берілгенін растайтын келісім-шарттың түпнұсқасы;
Несие бойынша борышкер – резидент еместерге борыштың бір бөлігін кешіру, ол борыш сомасы мен банк талап қоюының нарықтық құны арасындағы айырма ретінде анықталады, егер:
- борышкермен борыштың бір бөлігін кешіруді көздейтін келісім-шартқа қол қойылған болса, қалған борышты өтеу шартымен;
- банк тарапынан құрылған провизиялардың мөлшерін төмендетуден табыс танылған болса;
- 256-бапта көзделген табысқа түзету жүргізілмеген болса;
- борыштың бір бөлігін кешіруден кейін құрылған провизиялар бойынша шығындар, борыштың қалдығына жатқызылмаған болса;
Несие бойынша кредит бюросында банк берген борыш сомасы туралы ақпарат бар; несие бойынша провизиялар, 323 Кодекстің 1-бабы бойынша шығындарға жатқызылған, бастапқы бухгалтерлік құжат бар; несие бойынша Ұлттық Банкке белгіленген тәртіппен банк берген кредит регистрінде ақпарат бар. Кешірілетін борышы бар кредиттер тізімінде көрсетіледі:
1) кредит досьесінің нөмірі;
2) несие берілген күн;
3) борышкердің тегі, аты, әкесінің аты (егер құжатта көрсетілсе) және/немесе заемшының атауы;
4) 2012 жылдың 31 желтоқсанынан кейін есептелген сыйақы және негізгі борыш бойынша кешірілетін қарыздың шекті сомасы. Бұл ережелер банк қызметкеріне, оның жұбайына және жақын туыстарына берілген кредиттерге қолданылмайды. 5-тармақ 2030 жылдың 1 қаңтарына дейін 848-баптың 2-тармағының 4) тармақшасына сәйкес күшінде болады. Бұрын банк болған заңды тұлға 2029 жылдың 31 желтоқсанындағы бухгалтерлік есепте көрсетілген провизиялардың мөлшерін төмендетуден түскен табысты халықаралық қаржылық есеп стандарттарына сәйкес таниды, бұл табыс есепті және алдыңғы салық кезеңдерінде шегерімге жатқызылған, және оны 2029 жылға тиесілі салық кезеңіндегі жиынтық жылдық табысқа қосады.